Pastor Vanchhunga (1875 – 1956) chanchin – Rev. Lalnghinglova

[A chunga mite hi ni 11.8.2019 Puitling lam Sunday school zirlaia Pastor 1915-a nemngheh lo langte, mi ṭhenkhatin an chanchin hriat kan duh thu zawhna lo awm avangin angaihnawm lai, Zoram Nghahchhan (Rev. Lalnghinglova) aṭanga rawn lâk chhuah a ni e. K. Zalawma.]

Pastor Vanchhunga: Pastor Vanchhunga hi Thenzawl khuaah January 1875 khan a piang a, Chhakchhuak hnam a ni. Kum 1903-ah Dokhama leh Phaisama te nen tirhkohva lak an ni. Buhseng laiin Lunglei lam Sethlun thlengin an zin tih hriat a ni. A ṭhian chu Lianphunga a ni. An va zin chuan Chanchin Ṭha an hril zel a, Pukpui khua, Rahsi Darmaka khua an va thleng a (Hmanlai chuan Rahsite hi chu lal tak an ni). Pukzing khuaah chuan Chanchin Tha Luka ziak chhuak thar chu Tirhkoh Vanchhunga chuan khawlaiah a han chhiar ta loh loh mai a. Darmaka’n a han hriat chuan a haw ta em em mai a, “Nangmahni chu ka sat lovang che u, in lehkhabu kha erawhchu ka sat sawm berh ang,” tiin gorkhali chemsei, Khukri kengin a rawn thawk chhuak ta mai a. Mizo Kohhran Chanchin, Pu Lalchhinga ziak dan chuan (phek 5), “Thianpa chuan, ‘Kan lehkhabu hi a sah chhiat vaih chuan aimitthlawn ang mai kan ni dawn si a, nang i chak ang e, tlanpui rawh,’ a ti a. Tichuan le, tlai lam ni tlak sarah Pukpui khawlai zawng zawngah ka tlanpui ta poh va. Mi umpha thei ta lo, mi hlahthlem ta a, mi umpha duh ta lo a ni phawt ang, mi kirsan ta a, dar chanve lai tur hi mi um a,” (Vanchhungan a ti. Ni tlak hnuah chuan Pukpui khuaah chuan riah ngam nia an hriat tak loh avangin Lunglei khuaah an lut a; hmunphiat bathlarah riah an dil a, an riak ta a (Helaiah hian Pukpui leh Pukzing sawi pawlh a mi a, Pûkpui hi a dik zawk hmel e. K. Zl)

Lungin an vawm: Tirhkoh a nih kum 1905, nemngheh a nih kum 1914 (Hei hi Aijal Presbytery 1915 thurel ni 16-ah chuan 1915-a Pastora nemngheh a ni, K.Zl). Anni hun lai hian ringtu an la tlêm êm êm a, mual laiah te, luhkapui (luhka tlâng sâng)-ahte hian thu an sawi thin. Zawlbuk kawta thu a sawi lai te hi thingnawi tel te hian an han dêng thin a, nèl tlangte pawh hian an dêng bawk ṭhin a, a thusawi chu a bâng duh chuang hauh lo va.

Vawikhat, luhka tlângsânga thu a sawi chu, a kiang hnai mai in pakhat atang hian pa pakhat hian hmeichhe cheiin a rawn chei a (a nupui chei a), “Han hau hlek ila, luhka tlângsângah hian i ang ang dur dur a, nupa te chu intihthiam loh chângte chu awm nangai, mi hriat hriatah hian i âng hlur hlur zel a, mi i timualpho ve,” a han ti vel chu ani pa lian pui, rorum tak, intimipa tak chuan a tuar theih loh zawng tak mai a lo ni a. Ama sawi dan takin, “Ka tuar thei ta ngang lo va, ka thusawi chu ka bâng hlawl mai a ni,” a ti.

A ngaihzawng hlui a hmu:
Ama sawi dan takin, :Vawikhat chu Biak In pakhatah hian thu ka sawi a, pulpit aṭang chuan ka ngaihzawng hlui kha kawngka bula a ṭhu hi ka va hmu kher a, ka mit ta deuh sulh hian ka inhria a, ka thusawi chu ka kaitawi ta vel mai mai a. Inkhawm ban chuan kan han inhmu a, ‘I chhe reuh ve,’ ka ti a,” a ti.

Kelkanga thu hril thu:
Vanchhunga, Duma, Khuma leh Savawma ten Kelkangah thu hril an tum a. Kelkâng lal, Liannawla chuan Pathian thu a dodal hle a, Pathian thu sawi lai te hi sairawkherhin a perh pawp zel mai a ni, tih hi an han hria a. Khuma leh Duma chuan riah chhuah mai an duh a, Savawma lah a ngawi reng si a. Vsanchhunga chuan, “E! Kan sawi sawi ngei tur a ni. Tlaiah kan sawi ang chu le,” a ti mai si a, a thiante khan an huphurh nasa mai si a.

Tlai lamah chuan lal kawt thlang deuhvah chuan mi an ṭhu khawm deuh laih a, a, chu mite hriat tur chuan Vanchhunga chuan thu a han sawi ta a. An lal Liannawla chuan luhkapui aṭang chuan Vanchhunga chu a mawngah a han perh pawp mai a. Vanchhunga chuan, “Ka thusawi zawhah i inah ka lo leng dawn a ni, lo inring rawh,” a ti ve ta ngat mai a. Liannawla chu inchhungah a lut ta daih a, a upate nen zu an in ta a.

A thusawi zawh chuan Vanchhunga chu lalpa inah chuan a han lut ta ngei mai a, Liannawla chu a han chhuahchhal ta a. Heti hian a han ti kher a. “Pawihte tê reuh tê, vaibel zu pêt pêt, engah nge nichinah khân mi han perh vak mai le?” a han ti a. Liannawla chuan, “Ka pawih nih pawh chu i va hre rauh rauh ve maw le!” a han ti a. Vanchhunga chuan, “Ka hria ang chu, kha, i chhipchhuan teh êr reuh a nih kha,” a han tih khum leh ngat mai a. Liannawla chu a sen ṭawn ṭawn mai a, a hlau hle mai a, a en ngai a en kawh pât ta mai a. A sawisa tak tak mai ang tih hlauvin a upaten thuphâ an chawisak ta a, Vanchhunga chuan a chhuahsan ta a ni.

Vanchhunga thusawi bawk: Vanchhungan thu a sawi laiin sawrkar hnathawk, Sentawta intimi lian tak hian, “Kan awm dan hlui kha a tha ber mai! Vai nun zir a ngai hlei nem maw le!” a lo ti ṭulh ṭulh mai a.Vanchhunga chuan, “Awm dan hlui ṭha i tih leh i chhipah khan sam zial leh la, chhawhchhi leh betê hmeh pawlh leh la a ni mai alawm,” a han tih chuan, Rahsi mi lian pawh khân a chhâng ngam hauh lo.

Sihfa khuaa Sapthara hova zin thu:
Sihfa khua, Thangkâma khuaah Vanchhunga, Savawma, Khuma, Duma leh Taitea-te thuhrilin an han zin a. Thlen in an hnawng ta si a, zawlbûkah an inkulh ta a. Chaw an chhûm chawp a, Zanriah eikham chuan khawlaiah thu an hril ta a, lal leh upaten an lo duh lo nasa mai a. An thuhril hlân chuan an pawnthuah chu tuiin an lo leih huh vek mai a, zawlbûka thingnawi tê tê pawh chu an lo pu bo vek mai bawk si a. An lo haw leh chu, khawlaia thing bung leh hmawlhte an fawm khawm chawp a, an tlaivâr ta ringawt mai a ni. A kiang khaw te deuhvah an riak chhuak ta a.

A aia urhsun zawkin:
Chutia an tih avang chuan an beidawng duh chuang hauh lo mai a. An lo thawh leh chuan thlenin an hmu hrâm a. Khuma leh Duma chuan an hlauh avangin an zui ve duh ta lo va. Sihfa lal Thangkâma chuan an tum a ruh hle tih a hriat chuan a ngawi ta reng a, mi tam fê erawh an la hel hle.

Chutih laia mi tih dân pângngaiin, zanriah ei kham chuan Saptharaho chuan zawlbûkah an han lut ve ta hlawm a. Val upa chuan, “Zawlbûk dan pangngaiin kan han buan phawt ang chu’ng a, zawi hnak khawpa kan buan che u hnuah thu chu tlem in sawi thei ang,” a han ti a. “E! buan kan thiam lo ve, min ngaidam rawh u,” an han tih pawhin an pawm lui ta a. Sapthara chuan, “Vanchhung, buan ve mai rawh,” a ti a.

Tichuan, Vanchhunga chuan puan a han veng ve ta ṭulh mai a (I han suangtuah zawm lawk teh ang. Sapthara hian Pu Vanchhunga hi a tlamuanpui ngawt ang. A palian si, a chak si, a huaisen bawk si. Sulsu tur hi Pathian hian a hre hle mai). Val upa chuan, “A chak lo zawk zawk chuan ar kan chawi a ni ang chu,” a han ti a. “Ar kan nei ve si lo va, duli kan chawi mai a ni ang chu,” a han ti a. Tichuan an inbuan dawn ta a. Pa pakhat, pa lian deuh, sang deuh, hakuh tak mai hi a lo chhuak a. Vanchhunga chuan, “Hei chu ka buan duh lo, a chak deuh tur lo chhuak rawh se,” a han ti a. Palian deuh mai hi a lo chhuak a. An han inbuan ta a, Vanchhunga chu inbuan chak pangngai a lo ni si a, Sihfa pa chu Vanchhunga chuan bawhbel pawn lamah chuan a han paih bingbilet chhuak ta ṭhuai mai a. A hnar a tauh thi a, a thi a reh thei ta lawk lo va, an bâng ta a (Sihfa paho chuan Vanchhunga chu an ngam lo ngei mai. Thu chu an hril ta ngeiang).

Vanchhunga hovin Biateah:
Tirhkoh Vanchhunga chuan mi panga lai hruaiin Biateah Gospel thu hrilin an han zin leh a. Thu an hril lai chuan tlangvalhovin an lo au nawmnaha, an eu dur dur mai a. Khuma leh Savawma chu an chechâng ngam ve ta lo va. Pu Vanchhunga chuan a han sawi lui ngat mai a. Pathlawi zu rui deuh hian pai chhâ chhâ chung hian, “Khawlaia thu sawi loh loh chu in leh lo nei lo, mi kâwrâwk hnà a ni,” a lo ti tân tân a. An thusawi bân chuan chu pa chu an zui ru ta a.

A inah chuan an va lût a, dawlrêp hi a lo bai dawn mek a; Vanchhunga chuan, “E! i in leh lo chu a phuisui kher mai. I va ropui êm! I va changkâng tehlul êm. Dawlrêp lo kha bai tur i nei lo vem ni? E! arbawm pawh i nei lo a ni maw? E! i buhzêm a va lian lo em!” a han ti loh loh mai a. Chupa chuan a hlau nasa ta mai a, a en ngai a en ta reng mai a, a thaw te a sa ta phut phut mai a, a zak hle mai, an chhuahsan leh ta a.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!