Engtin awm ta zel ang maw – C.Thuamluaia – Mizoram Images

ENGTIN AWM TA ZEL ANG MAW? – C.ṬHUAMLUAIA

THUHMAHRUAI

            Ni 8-11 April 1988 khan Lungleiah ka thawhpui Pu R. Lallianzuala, Lecturer, Hrangbana College nen kan zin a. Mizo thu  leh hlaa hnuhma nei ṭha tak tak, he khawvel lo chhuahsan tawhte thlan hrang hrang kan tlawh a, kan copy zel bawk a. An chhungte pawh a theih ang ang tlawhin kan zawt a. Tin, tuna la damte pawh kan kawm zel a, thu tam tak kan zawt bawk a.

            Pu Darchhawna, chutih laia Lunglei College Principal chuan phal takin a motor min hmantir a, hmun tam tak kan thlawh theih phah a, a chungah kan lawm hle.Thlanmual leh Veng hrang hrang kan tlawhnaah Pu C. Lalrosanga, Lecturer, Physics Dept. te. Pu C. Hmingliana, Lecturer, Mizo Dept te, Pu C.Hrangdula, Lecturer, Pol. Science Dept. te, Pu Dawla te, Pi Lalbiakthangi te, Pu Hualkunga (President, Serkawn Branch YMA) te leh ṭhian dangten min hruai a, kan lawm hle.

            Vanneihthlak takin Pu Sapliana Chawngthu, Asst. Headmaster, Lunglei Govt. High School chuan hrang hluite zinga kan ngaihsan ber pakhat C.  (late) kutchhuak Engtin awm ta zel ang maw? copy hi a lo nei hlauh  mai a, min entir a. Tichuan Press-a chhut dan tur kan ngaihtuah ho ta a ni.

            Pu Sapliana sawi danin, he thawnthu hi a ziaktu C. farnu Pi Hrangliani hnen aṭangin ni 17 May 1968 khan Copy-right a lo la nghe nghe a. He thawnthu hi C. Ṭhuamluaia kutziakngei atanga copy chhawn a ni a. Mahse chu a kutziak chu tunah hmuh tur a awm tawh lo va, Pu Sapliana copy chhawn chauh hi a awmchhun a ni ta. Hetianga ngaisang  leh roh taka a lo vawng ṭha hi a lawmawm  hle mai.

            A bua chhuah a nih theih nan Pu C. Lalchungnunga, Manager, United Commercial Bank, Dawrpui, Aizawlin rem min ruatpui a, kan lawmhle.

[adToAppearHere]

            Thil hlui ro tlingte hi an hlu em em a. Kan theih ang angin hai chhuah kan tum zel a. Hmun hrang hrangah puitu ṭha tak tak kan neih avangin a thlamuanthlak ngawt mai. Mi ṭhenkhatte erawh chuan roh dan an thiam tawk lova, mipui hmuh leh chhiar theih a tlangzarh phal lovin an uṭawk tur vawn tlut a. An rula raw neih mai mai ang lawi si a! Kan thil hlui neih ṭhat leh hlute hi mipui en leh zir theihin pho chhuak zel ila. A hlutna a phai phah aiin a sang deuh deuh zawk a. Tichuan Zofate hi thu leh hla ṭha tak tak nei hnam leh hauhsa kan lo nih theih phah dawn a, ṭhangtharte tan a tangkai em em bawk dawn a ni. Chutiang kawngah chuan Zofate hi i ṭhangharh zel ang u.

Dt. 8 Feb 1990                                                                                                B. Lalthangliana


 INTRODUCTION

            MIZOTE zinga thu phuah mawi thiam leh Zoṭawng thiam chungchuang tak C. Ṭhuamluaia (late) sulhnu Engtin awm ta zel ang maw? hi kum 1945 vela ziak a ni a. A kutchuak hmasa pawl niin a lang. Mahse thawnthu kalhmang hi a puiin a rel dan hi a hniam lo hle a. He Novel benglut tak hi a ngaihnawmna leh thumal inhlap ri mawi tak tak phenah hian, a kalhmang te, a thu inphum leh a thuchahte eng nge tih i lo thlir teh ang.

            He Novel-a lang a phuahtu rilru khawvel zauzia hi a mak ang reng hle mai. Mizoram zim te, tlang sang leh chhengchhe tak, phaizawl nei mang lo lui khawkrawk tak takah hian, luipui dam duai leh phaizawl rai dum chu a ngaihtuahna ramah a din a. Vawiin thlenga a hming ang  pawh kan la hriat ngai loh Lungsang khua te, Langthei khua te, Thinghnawk khua te leh Kantu khua te chenin a leng a. Heng khuate hian Engtin awm ta zel ang maw?thawnthuah hian pawimawhna an nei veka. Chhiar a manhla fe bawk si a. Chuvangin C. Ṭhuamluaia suangtuahna khawvel hian tuna Zoram kan vuah hi a thlawh khum a, a ramrite pel si lovin hmun zau leh nuam tak, luipui kam rai dum leh phaizawl a din thei hi a mak danglam hle a. A ngaihtuahnaa a chenna ram zauzia hi chhuichhuah phak rual loh a tling hial awm e.

            A thawnthu kalhmang hi a pui riau a tih theih leh a. Lungsang khuaa Pu Hluia titi te, Muvanlai fing tak lo thlawk van vanin Allana rawmawl a ru daih te hian, Kantu khuain Allana leh Jama khaihlum tura an relthluk hnu a, thiamthu an sawi ve ṭum pawh khan pawimawhna tak an nei hlawm a. Chuvangin he thawnthu inthil vel dan hi a ṭang khawm ṭha hle a ni.

            Kan zinga mi taimaten Mizo History an ziak nual tawh a. Lal ropuite chanchin pawh chhui a ni tawh a. Heng lehkhabua langsar tak pakhat chu indo chungchang a ni. Mahse an inbeih dan erawh kimchang leh ngaihnawm taka ziak chhiar tur a tam lo hle.

            Engtin awm ta zel ang maw?  thawnthua C. Ṭhuamluaian a tarlan, Thinghnawk  khua leh Langthei khaw inbeih dan, Pu Hluia titi aṭanga kan hriat hi ngaihnawm tak a ni a. Hlaa an intuk tawn dante hi han thlir teh :

            Chhawrthla engah val min hai em ni?

            Ngur inchhal thlunglu lu vung vung.,

tia Thinghnawk khuain uang fea an sak chu Langthei khua chuan an han chhang let ve a, cho takin:

            Zotudawl val a tawng lo em ni?

            Val a uang sual ngei an khuathalah.,

an han ti ve ngat a. Enthlatu an intirh dan te, pa leh tlangval inṭhen hranga an kal dante, panga te,  sawm te, sawmnga tea an intel dante, mi inring lo beih an duh loh dante chu sawi ngai loah dah ta ila.

            “Khaw sir… hnim chin leh chin lovah khaw pumpui chu an hual chhuak pup a; kawngka chu an Lal ho, pa hovin an rawn su dawn a ni. Thinghnawk khua chu rang takin, tlangauvin an au khawm a, an ri ta sung sung mai a… Zotudawla Regiment-ho chuan khua chu an rawn nawr ta dut dut mai a” tia a han phuah chhuak te hi a ropui danglam riau  a ni.

            A chak zawkin a chak lo zawk an hnuaichhiah dante hi a Mizo reih mai a, a chhiar tute lairil a fan ngaih mai:

            “…tapchhak aṭang chuan zu no chawiin a lo ding chhuak a. Lam thiam lo her lut tih hriat takin a rawn per chat chat a, hla thar a han hril chhuak leh ta a.

            Lal Zatawnpa suihlung phang lo la,

            Zai a dam Zotudawl Ngurliana

a’n ti a, a han a han phar a. Kil khat aṭangin … khuang sawhin hla chu a lo la a, an han sa a, … ‘hneh hnu’en hian neu chungin a lo en a. “Chu ngai ta che, thlaphang reng reng suh, Zai a dam Zotudawl Ngurliana, an tih dut dut chu,” a lo ti a, zute chu a novah chuan a  chhunsak vei ṭhin a. Chhiartute mitthla theih iar iarin a khalh chhuak thiam bik a. Chhiar chhuah parh hma chu han dah mai mai mi chi niin a lang lo.

            Hetiang chiah hian hmanlai kan pi leh pute kha an inbei ngei e zawng kan tithei hauh lo va. Mahse thil chik mi, ngaihtuahna seng tak C. Ṭhuamluaia hian thudawn eng emaw zawng a nei a ni ang. Chu chu a Novel atan hian hnarah neiin a hlimthla a rawn duang chhuak niin a rinawm.

  1. Ṭhuamluaia thu thiamzia he Novel aṭang hian a tharin kan hmu thei a,. “Thawnthu ṭha inṭanna chu a tawpna hi a a ni e,” an ti ṭhin a. Chumi awmzia chu, ngaihnawm ti takin thawnthu kan han chhiar a, kan chhiar zawh meuh chuan chhiartu rilruah a cham zui vawng vawng a, ngaihtuahna tam tak sengin kan vei zui vawng vawng ṭhin a. Chutianga chhiartu lairila riak zui vawng vawng khawpa hnutchhiah thiam chu a har hle a, thawnthu phuah thiamte dawn bik talen pawimawh tak a ni.

            He lehkhabuah pawh hian mi eng emaw zat chu engtin awm ta zel ang maw? tia chhiartuin a suangtuah zui vawng vawng tur chiin C . Ṭhuamluaia hian a chhawp a. Lunglei tleirawl nalh tak Nina-i te, Pu Hluia titia lo lang Thinghnawk leh Langthei khuate awm zui dan turte, Lungsang khuaa Jama va kawmngeih nula Parlawmi khawvel hman zel dan turte, Kantu khua leh, Januari hmangaih em emtu lal fapa Kokea awm zui dan turte, a changtu ber Januari leh Allana te chen hian, engtin awm ta zel ang maw? tia chhiartuin a vei zui vang vang turin C. Ṭhuamluaia hian a thawnthu hi a chhawp chhuak thiam a. Chuvangin a Novel pum kalhmang leh a bu hminghi a inhmeh hle a ni.

            A tawp berah chuan, lemchan thawnthu ziak mite, hla siam ṭhinte leh thawnthu phuah thiamte hian an kutchhuakah thuchah eng emaw tal an phum ṭhin angin, C. ṬhuamluaiaEngtin awm ta zel ang maw?  hian eng thuken nge Zofate tan a neih i lo thlir teh ang.

            Naupang zirlaibua ‘Zirtir chhan’ tia langsar taka puang angin a thuchahte chu C. Ṭhuamluaia hian a tarlang lova. Mahse a bu pumah hian a tarlan duh thu pawimawh tak chu a zam chhuak a. Chu chu a changtute chetzia, awmdan leh character zawng zawngah a nemkai thung a ni.

            Pu Rokunga (1914-69) hla phuah lar tak pakhatah:

Kan pi kan pu mi huaite,

            Dan ṭha tak kha mawi kan ti;

            Ṭhian chhan thih an ngam fo ṭhin,

            An hming a thang bawk si.,

tia kan hmuh ang khan, Engtin awm ta zel ang maw? tih Novel hmanga a thuchah chu, a changtu pawimawh ber pahnih Allana leh Jama te inkara thil awm dan zawng zawng hian a hril vek a. An hlimnaah te, an khawharnaah te, an tuarnaah te, an  lungngaihnaah te leh khai hlum hial tur dinhmuna an din thlengin an inṭhian ṭhatna hrui chu a te chuang lova, a mawih hek lova, a phai chuang hauh lo a ni. “Dam leh tlang khatah, thih leh ruam khatah” an ti tluantling parh a. Mizo pipute huna an nun laipui, Vana Pa te, Taitesena te leh Pasalṭha huaisen dangte ze duhawm tak kha he thawnthuah hian a nam vang vang a. ṭhian chhan thih ngamna rilru ropui leh hlu, Mizo hnam ze chhuanawm tak kha he thawnthu thuchah pawimawh ber niin a lang.

Dt. 9 Feb. 1990                                                                                               B. Lalthangliana

 

ENGTIN AWM TA ZEL ANG MAW?

Part I

Chapter IThlasik

Thlasik a lo thleng leh ta a. Lunglei tlang chu zingah te hian chhumpui a zing leh ta chur mai a. Hmun ṭhenkhatah chuan daite nasa takin a tla a, ruah surna hnu ang maiin thing hnuaite chu a huh leh ta dep dup a.

            Zing dar 11 vel a ni a, chhum pawh chumi tuka zing chu a kiang deuh vek tawh a, pan deuh takin a zam deuh chauh a ni a. Jama chu a inchei sawk sawk a, Allana te in lam panin a chhuak ta a. Allanate in chu fing hnih vel emawa hla a ni ang: teh chiah phei chu a awm lova, Jama chu faifukin, chak takin, harh tak hmel puin a kal phei a. Tlangval sang deuh thlerh thlawrh, hmel fel tak, kum 18 vel mi tur a ni a.A va thlen chuan Allana chu pindanah a lo la awm a,a tho chauh a ni a.Jama chuan nui chungin, “Taju” (chu chu an inkoh dan a ni a) “Tukin chu i va tho tlai ve, engtizia nge?” a ti a.

[adToAppearHere]

            Allana chuan phak deuh fu hian “Dan pangngai bawk le” a ti a. “Ngawi rawh, tikhan lo awm la, ka hmel ka va phihang e,” a ti a, a chhuak a.

            Jama chuan ṭhutphah (chair) pakhat chu a han hnuktawlh a, dawhkan bulah chuan a ṭhu a, “Dan pangngai bawk le!” a han ti dap a, “Dan pangngai bawk si, ni dangah tho tlai ngai si lo,” a ti a.

            Dawhkanah chuan lehkhabu tam tak a in hung tlar a. A sir lehlam pangah chuan lehkhabu dahna chhuar (bookshelf) ṭha tak a awm a, lehkhabu tam tak, fel takin a awm a. Bangah chuan thlalak nalh tak tak an tar bawk a, a ṭhen chu kum hmasa New Year thlalak te an ni. Dawhkanah chuan lehkhabu pakhat a hrang deuhin a awm tlar bawk a. Allanan zana a chhiar ni awm tak a ni. Jama chuan chu chu a han la a, a han en a, pawnah chuan, “kan nun hlui,” tih hi a chuang a. Lehkhabu lar tak a ni a, Jama pawh chuan a chhiar tawh ṭhin a, hmangaih thawnthu deuh a ni.

            Jama chuan, “E! Hei hi a chhiar ang a, ngaihnawm a ti ang a, a meng rei a ni ang,” a ti rilru a. Chutiang mai mai ngaihtuah chuan a han keu thuak thuak a. Lehkhathawn inzep a hmu ta a. Thawnbawm ṭha tak, dumpawl a ni a, Jama chuan a han la thuai a, a  han en a. A pawnah chuan, “Taju” tih ringawt a lo inziak a. Jama chuan, “Het, Het!” a ti a, rang takin a han hawng a. A chhan chu “Taju” tih ziak vang chu a ni. Allana nena an pahnih chauha an inkohna a ni a. Mite phei chuan an hre lo chu a ni lova, mahse lehkhathawnahte an hmang ve ngai lova, chuvangin “Taju” rawn ti ve ta chu hriat  a duh a ni.

            Milembu bel loh a ni a, chiang takin ‘hand post’ a ni tih a lang. Jama chuan a han hawng chu Writing Pad ṭha tak mai, chumi thawnbawm rawng chi bawk, dumpawl a han phawrh chhuak a, thu thlemte, fel tak, hetiang hian a lo chuang a, address pawh awm lovin:

            Duh tak Allan, ka thlalak kha khawngaih takin min rawn thawn kir rawh; Zovi

            A hnuaiah chuan Allana chuan engah mah ngai lo ni awm takin, “Yes’! tih hi a ziak kalh a. Jaman a han chhiar chu a nui deuh sak a, “Too bad!” a ti a, rang takin a thlep a, a thun leh ta a. A thun zo chiah tih chuan Allana chu a lo lut a, a hmai chu hrukpuanin a rawn hru mawlh mawlh a.

            “Taju, i va tho zing awm ve, tukin chu?” a rawn ti a.

            Jama chuan, “Tho zing e, sava kah tur zawngin zing takah khan ramhnuaiah ka kal tawh nia. Mahse a vawt khawp mai, tukin chu dai a tam bawk si a, a hreawmzia,” a ti a.Allana chuan, “I kap em?” Khuta kan Vahui tlan hmuh thar Theipalingkawh kha i en lawm ni?” a ti a, ṭhutphah pakhat chu a han pawt tawlh a, tukverh bulah chuan a ṭhu a, a lu a han khuih a.

            Jama chuan, “A, ka zu kal a, mahse chhum a zing tlat mai a, hnai tak aṭang lo chuan a hmuh chian theih loh va, zawi tein ka kal dan dan a, hnahthel nalah ka tawlh(tlu or) thlu ta zawt mai a, an thlawk zo ta vek a, ka kap ta lo, ram dangah pawh engmah ka hmu lo,” a ti a. Allana chuan, “Naktuk zingah kan pahnihin i chang ang hmiang?” a ti a. Jama chuan, “Nia maw le,mahse ka zin dawn tlat,” a ti a.

            Allana chuan , “Ka zin dawn a? Engtizia nge? Khawiah nge?” a ti a, a phawk deuh hra a. Jama chuan, “Ka pute khuaah. Ka pu Laman min rawn chah ngun em a, chhungte pawhin kal turin min ti deuh a ni,” a ti a. Allana chuan, “E , I pu Lama, Lungsanga mi maw?” a ti a. “Aw” Jama chuan a ti a.

            “Engah nge an chah che?” Allana chuan a ti a. Jama chuan, “Bonan nupui a nei dawn a, i hria ang a, an fapa naupang ber; chutah chuan awm ve turin min duh a ni” a ti a. Allana chuan, “Tute nge lo kal?” a ti a. Chutih lai chuan a farnuin thingpui no hnih dawhkanah chuan a rawn hung a. Tleirawl chum deuh bit bet, ngo tak a ni.

            Jama chuan, chutia thingpui  a rawn dah chu nui chungin, “Thank you, Nina,” a lo ti a. Nina chu a nuih seih a, a kal leh ta a.

            Jama chuan, “An khua tak chu tumah an lo kal lo, an khaw kiang lawk, mel nga emaw lekah Berhvate khua a awm a; chuta mi chu pa pali an lo  kal a, chu mite rual chuan ka kal ang chu ka ti mai” a ti a. Allana chuan, “Chu in va kal mai awm ve? Engtikah nge hawn an tum?” a ti a. Jama chuan, “Naktuk an cham ang a, a tuk lehah an hawng ang, an sawi dan chuan, ni sawm leh ni ruk ni a nih chu. Krismas chakkhai rawn lam an ni a, a hma thei ang bera haw leh an duh a ni. Tin, kal ve la ka ti a ni, nuam deuh mai tur a nia,”  a ti a. Allana chu a ngawi a.

            Jama chuan, “Han ngaihtuah che, an inneih chu Krismas-in an zawm ang a, kum thar a lo ni bawk ang a, nuam deuh mai tur asin. I duh hun hunah kan haw thla leh dawn nia,” a ti a, a thlem ṭang ṭang a, “I chhungte pawhin an hnial dawn em ni?” a ti a.

            Allanachuan, “Hnial chu an  hnial lovang, Mashe engtin nge Krismas te Leytlangpooyah hmang lova kan awm theih ang,” a ti a. An han nui deuh a.

            Jama chuan, “A, hetah pawh i hman dan tur i hre chiah hlei nem; nuam i ti lo viau mai thei a sin. Chu lo rengah pawh…” an nui deuh hlek ve ve a.

            “Eng nge ni, chu lo rengah pawh?” Allana chuan a ti a. Jama chuan, “Thuthang ka hria a, in lungrual vak lo a ni lawm ni?” a ti a. Allan chu a nui a, “Engtin nge i hriat chu le? a la thar hle a sin,” a ti a. Dawhkana lehkhabu chu a han melh a.

            “E, ka lehkha i hmu a ni maw? a ti a, lehkhabu chu a han la a. Jama chuan, “Ka hmu teuh lo mai, lehkha i   hmuh leh hmuh loh pawh ka hre hlei nem,” a ti a. Allana chuan lehkhabu kara lehkhathawn inzep chu a han la a. Jama chu a han entir a, “Hei, a hnuaia ‘yes’ tih hi i hmu ang a, heti mai hi a ni. Eng nge, amah pawh a thiam lo ve bawk a ni a, keimah chauh  min dem tur ani bik lo,” a ti a. Jama chuan a chhiar hnu mah ni se, la chhiar lo ni awm takin a han en leh vang vang a; ‘Hm’ a ti a. “Engpawh ni se, i dik ve tawk bawkin ka ring. Mahse hetiang thil tenau mai maite chu ngaihtuah thamah ka ruat lo; ngaih pawh ka ngaihtuah hman lo, a pawimawh ber chu ka rual chuan zin la ka ti a ni. I tel chuan a nuam viau ang. Han dawn vel ta che – Lungsang tlang thengthaw nuam tak mai leh khawchhak ram i han hmu dawn a ni a, i la hmu lo tih ka hria a ni, hmu la chuan kumtin zin i tum mai ang” a ti a; a han nui hak hak a.

            Allana chuan, “A va mak awm ve” ati a. Jama chuan, Allana chu zing chaw pawh a la ei lo tih a hria a; tin, kal duhna dang a nei bawk a, a kal dawn ta a.

            “Lo inngaihtuah rawh. Lunglawnah ka va kal leh dawn. Berhvate khua chutah chuan an awm a. Ka thuamhnaw ken tur pakhatin a  phur dawn a, ka va ti fel dawn,” a ti a, a chhuak ta a, pawn a thleng chauh tih chuan Allana chuan a han ko leh a, “Taju” a ti a. Jama chu  a lo ding a.

            “Thirsakawrin kal ta che, khawiah mah kei chu ka kal lovang. Chhunah pawh inah ka awmin ka ring, i duh chuan min rawn bia ang che,” a ti a.

            Tichuan Jama chuan a kekawrtlawn hmawr mawzaah a thun sauh sauh a. Thirsakawrin chak takin Lunglawn lam pan chuan a thlan phei ta a.

Lunglawnah chuan Berhvate khua chu a va zawng chhuak a. A thuam phurtu tur chu ( a hmain a chhungten an lo be tawh a) Lungleiah a leng phei ve lo va, a thlen inah a lo awm hruah hruah a. Pa, kum 40 vel mi tur a ni a, mahse hna thawhrim leh hah luattuk avangin a kum aia upain a lang a.

Jams chuan a han be vel a, Suitcase te takte chauh phurh tur  a ni tihte a han hrilh a. Tin, phurh man turte an han sawi a. Pu Hauva chuan, “Awm i tih ang ang min pe mai la, amaherawhchu pawisa lam ai chuan bungrua ni zawk sela,” a ti a. Jama chuan “Eng nge ni ang? Eng nge i duh, kawr maw?” a ti a.

Pu Hauva chuan fa pathum fel  tak tak tawh a nei a. Mahse an kawr thar, Krismas nia an hak ve tur a lei kim zo lo va, chu chu Jama chu a han hrilh a. Jama chuan, “In chhungin kawrthar in nei vek dawn em ni? Engzat nge i lei?” a ti a, a han zawt a. Pu Hauva chuan, a bawm chu a han phawrh dawn a, Jama chuan , “A ngai lovang, sawi mai la a tawk ang,” a ti a.

Pu Hauva chuan a kianga tlangval ding, nghawngawrh, kamis var nalh tak ha, kawr ban hlim ṭang, ding chu a han en a, a awte chuan eng emaw ti riauvin thlamuanna a pe a. A  fapa naupang pahnihte kawr chauh a lei zova, mahse an upa ber hmeichhe naupang kum 12 vel mi tur kawr thar awh chu leina a nei ta lova. ‘Ani zawng a hram deuh tawh a, kan retheihzia hi a hrethiam ang chu, lungfing rual a ni tawh alawm,’ a ti ngawt mai tawh a ni a. A rilru chhung takah chuan pawi a ti em em mai a, Krismas nia mi zawng zawng kawr thar nen, hlim taka Van Lal lo piang an lawmna ni a, a fanu pakhat kawr balte nena rual an pawl tur chu a ngaingam mang lo va. Nu leh pa chu ruak deuh thaw pawhin awm mah se la pawi a ti lova, fate an hlim a, mawi taka an len ve phawt chuan a lungawi a. Mahse an  fa upa ber chuan ‘Kawrmawi’ a ha ve dawn ta lo a ni. Chumiin kawrthar a neih ve theihna a nih dawn phawt chuan a zawh tawk tawk phurh pawh a hnial lo a ni.

Jama chuan Pu Hauva thusawi chu a han ngaithla a, “Aw le, vawiinah i lo kal thei ang em? i theih loh chuan naktukah pawh,” a ti a.

Pu Hauva chu a lawm em em mai a, a fa kawr tur chu lei thuai thuai a, aphur zinga dah chu a chak a. Jama chu zui a tum ta a. Jama chuan, “A, ka rualin I kal thei lovang, kei chu thirsakawrah ka chuang dawn, muang changin lo kal ang che,” a ti a, a chhuak dawn ta a. A kal dawn chuan a han inngaihtuah hlek a, Pu Hauva hnenah chuan , “ I Rit dawn em” tiin a han zawt a. Pu Hauva chuan “Khawilam rih…a, ka hre lo. Krismat(s) thil tur hi eng zat nge maw an rawn lei dawn le, keima thil chu tlemte mai a ni.” a ti a.

Jama chuan, “Chungte chu in phur tlang ṭheuh dawn lawm ni?” a ti a. Pu Hauva chuan, “Phur tlang ṭheuh dawn lo. Ka phurh vek tur a ni,” a ti a.

Jama chuan, “Ka phurh vek tur a? Engtizia nge vantlang thil a ni lawm ni?” a ti a.

Pu Hauva chuan, “Ni e,mahse phur tura tirh ka ni. Krismat thawhlawm tur ka nei ve zo lova. Lal leh Upaten rem an siam a, inhlawhfakna ang a ni a, ka tan chuan ṭha tak a ni. Chuti ni lo se ka fate pahnih kawr leh, hei chi ser hnih pawh hi leina ka nei lovang. Min hrethiam a, tihzia ka ti khawp  mai. Thawh zawng ka hreh lova, mahse nun hi retheite tan zawng a harsa a ni,” a ti a. A aw chu rilru khawih chi tak a ni a.

Jama chuan, “Ka thuam chu ser hnih emaw, ser thumin emaw belh leh ila i zuam em?” a ti a.

Pu Hauva chuan, “Ka ngaihdanin chuti pawh chuan ser sawmthum a la pel lovang, zuam lutuk ang chu,” a ti  a.

Jama chuan, “Awle” a ti a. A ipte atang chuan Note bu a han phawrh a, thu tlemte a han ziak a.

“Hei hi keng la, hemi dawr hi i hria em?” a ti a. Dawrkai hming chu a han sawi a. Pu Hauva chuan, “E, aw, hria e, niminah pawh kan thil leina ber a ni,” a ti a. Jama chuan, “Aw, a that chu, kal leh ta la, i fanu kawr tur leh in nu kawr tur va thlang tawh. Hei hi  ‘slip’ an tih chu a ni a, Dawrkai chuan an lo kawl anga a ni mai,” a ti a, lehkha chu a pe a, a chhuak ta a.

Pu Hauva lawmzia chu sawi theih loh a ni. “Ava mak em!” a ti a. Slipte chu a han en ṭhin a, thu tlemte mai a chuang a ni si a. Mahse a duh kawr pathum a va thleng thei dawn si! A ringhlel rum rum a. Mahse Jams hmel leh inchei dante kha a tan chuan dang tak leh a rinhlelh ngam loh mi a ni a. Dawt sawi leh mi rethei bum mai mai a tan chuan hmel fel a ti lutuk a. Ring tak leh hlim takin Lunglei Bazar lam pan chuan a kal ve ta a.

Jama chuan Lunglawn chu darkhat rik dawnin a chhuahsan a; chhun khaw ṭha chu a mawi hle a. Ni a sa et mai a, Chanmari pheia han  tlante chu nuam a ti hle a.

Chutia a tlan par par chu “Het” a ti a, (het tih hi ching tak a ni a) a thirsakawr nen chuan an let dun ta thawk mai a. Lung kuttum aia lian mah tur hi a chil a ni. Rang takin a han tho leh a, a thirsakawr chu a han kai tho a. Tin, a han inen vel a; a kawrte chu vaivutin a lo paw thual a. A khup  leh a khabe  thip a han hrechhuak hmasa ber a.  A khup  chu a han en a, a lo pilh hrat a, a ze deuh a. Tin, a khabe chu a han tuai a, tlemin a lo thi deuh a, mahse a nasa lo tih a hria a. A kutbawr veilam chu a paw thur bawk a, a banrek a lo na chhuak ṭan ve ta a. A  ulh a lo ni a. A in beng fai sawk sawk a, a han hawi vel a, mahse tumah an lo awm lova, a lawm hle a. Tichuan, a Thirsakawrah chuan a zuang kai a, a tlan leh ta a.

In a thlen chuan an naupang ber, hmeichhia Tithengin an in hung chhungah a lo hmu a.

“E! ka u, Thirsakawrah i tla elo?” a lo ti a. Tithengi chu fel tak, ngo deuh vi ve, kum riat mi a ni a. A u kawr paw thual te leh a khabe thite chu a han hmuh chuan rang takin in chhungah a tlan lut a, a nu a zu hrilh a.

“Ka nu, ka u Jama Thirsakawrah a tla a ni awm e, a khabe te a thi sung mai,” a ti a. A nu chu a tho thuai a, mahse Jama chu a lut tawh a, inchhungah chuan a han hmu a.

Jams chuan, “A na lo,  engmah a ni lo,” a ti a, a pindanah a lut ta a. A nu leh Tithengi chuan hlauthawng takin an han en vel thuai a. Tui an zu lum a. Iodin an rawn keng lut a. Jama chuan a kawr bawlhhlawhte chu a lo hlip a.

A khabe leh a khup pem lai chu fai takin ansil a. Tin, a banrek ulh pawh chu a lo vung deuh tawh a, ngun takin tuilumin an zut a. Iodin an hnawih a, an tuam a. An buatsaih chhung zawngin a nu chuan a hau va, “Thirsakawrte hi in nel lutuk a, engmah hre lo an ni tih hre ta che u, chak tak tein in tlantir a, in chesual fo ang. Zawi deuh hlek pawhin tlantir ula eng nge  a sualna awm,” a ti  mawlh mawlh a.

A khabeahte Iodin an hnawih dawn chuan a en ngam lova, lehlawm a lo hawi a. A han en leh chuan puanthem var hian an lo bel tawh a.

“Ka u, i tap na nge” a ti a, a u chu tuarchhel a lo ti hle a.A banrek ulh awrhna turin bandage an han siam a. Tichuan, Jama chuan a ban veilam chu a awrh ta a ni.

Chapter II

Rual duhte nen

Jama chu a pindanah chuan a lut a, a naute dang pawh an lo hawng a, an u Thirsakawra tla chu an rawn en vel a, an khawngaih hle a.

A nau, a chhang chiah chu mipa a ni a, a tlangval ve lek lek tawh; tin, a nau dang pahnih chu hmeichhia an ni a.Tithengi chu an naupang ber a ni. An unau zingah chuan a hmelṭha ber a, fel tak a ni reuh a.

Chawchhum inah an nuin thingpui a lum a. Tithengi chuan biscuit nen Jama chu a rawn pe ta reuh a. A naute dang chu an nu hnenah chaw chhum inah chuan thingpui in turin an kal a.

Jama chuan, “Theng, ka kawlphekhawnvar kha min lak teh,” a ti a.

Tithengi chuan lehkhabu dahna kara mi chu a han la a, a pe a. Jama chuan  “A lu kha i thlawn thei an em? Ka kut a na a, ka chelh thei lo a nih hi,” a ti a.

Tithengi chuan a han tuai nak nak a, mahse a hawng thei lova. “Jobawma zu thlawntir tawh,” a ti a. Tithengi chuan chawchhum inah a zu thlawntir a. A lo tlan chho leh thuai a, “A thlawn ta,” a rawn ti a.

Dawhkan sirah chuan thingrem, bawm te tak te a awm a. Jama chuan, “Kha mi bawm kha han hawng la, bulb dumpawl a awm kha han la rawh,” a ti a.

Tithengi chuan a han hawng a, a dap rak rak a, bulb dumpawl chu a phawrh a, a han pe leh a. Jama chuan a bulb chu a thlak a. Tukverhah chuan a va dak chhuak a. Khua a ṭha et mai a, Ni chu a sa iar a. Ralkhat aṭangin Allana tukverh chu a lang raih a.

Jaman Allana te in a kalsan hnu khan, Allana chuan a kawr tlem a su a, a inbual a, chaw te a ei a, a ei kham chuan a pindanah a ṭhu a, a lehkhabu chhiar bak a chhiar leh a.

Jama sawmna kha a han ngaihtuah thut a. Mikhua leh nun dan, khawchhak ram thiang tak mai an tih te chu hmuh ve a chak hle a. Kal ve lo mah sela Jama a kal bo si chuan nuam lo takin Krismas te pawh chu a hmang mai thei a. PICNIC te emaw, CAROL te emaw pawh awm sela, Jama a awm loh chuan nuam a ti vak loin a inring a.

Lehkha thawntu Zovi chu a han ngaihtuah leh a. An inkarah chuan induhna tak tak a awm lo tih a hria a. An inkawm nel a, an lo kal thui ta deuh a ni a. Dik takin Zovi pawh chuan chutiang mai chuan a ngai vein a ring a. Chuti ni lo sela chu a lehkha hmuh  hnuhnung ber pawh kha chuti em emin a tawi lo tur a ni. Inṭhianna an ti bo mai zawk dawn niin a hria a.

A ngawi vang vang a, fiamthu deuhin, “Hm, ṭhum vawr ang,” a ti a. Lehkhabu dahnaa ṭhumvawrna bu te tak te (Mystic fortune teller) chu a la a, a keu a. He lehkhabu hi an lehkhazir chhuṭi hmain Jama nen Bazarah an hmuh a ni a. Lehkhabu te tak te a ni a, hlui tawh leh nghal, an lawm khawp mai a, a man lah chu siki(seki) chauh a ni leh nghal a, fiamthuin an lei ta a ni  a, chu chu a lo la kawl mai mai a ni.

Dawhkanah chuan a han pharh a, pencil hmawrin hawrawp chuang chu, lehlam a hawi a, a han chhun kauh a. A chhun tak chu a han en a, ‘J’ a lo ni a. ‘J’ namber chu a han zawng thuai a, namber 10 a lo ni a. Namber 10 hrilhfiahna chu a han en leh a, hetiang hian a lo inziak a.

“He nambar thlangtu hi chu ram hla tawkah a zin ang a, chutah chuan…” ziak chu a chhiar theih ta tlat lova. Bawlhhlawh a kai a, tin, lehkhabu hlui tawh leh nawmnah taka rei tak lo awm tawh a nih avangin a phekte reng reng pawh chu a bal a, chhiar a har a ni.

Allana chuan ngun taka a han en pawh chuan a chhiar thei ta lo va. A han hru fai dawn ṭhin a, mahse fai mi a ni si lo. A tawpah chuan a beidawng a, a dah leh ta a. A han ngaihtuah chuan mak a ti deuh hle a. “Engtizia chu ni maw aw? Ka fiamthu a ni si a, leh, awmzia a nei awm viau mai!” a ti a. A lehkhabu chhiar lai chu a la a, a chhiar leh ta a.

Chutia fiamthua ṭhumte a lo vawr mai mai lai chu, Jamsthirsakawr tlak lai vel kha a ni.

Rei fe a thawnthu  chhiar chu a han chhiar leh a, darkar hnih lai a lo ni dawn ta a. A farnu Nina a lo lut a, “Ka u, thingpui chokaah em ni i in dawn?” a rawn ti a.

Allana chuan, “Hetah hian mi rawn pe rawh, ka lehkha chhiar lai a laklawh tlat,” a ti a. Nina chu a kir leh a, thingpui leh biscuit a rawn la a, chu chu chaw chhun ai a ni. (Hei hi thil ṭha tak a ni, chaw ei tak tak aiin a man pawh a tam chuang lo. Inchhung khawsak rel thiam dan danin zir a ni. Thingtlangah chuan chaw chhun hi ei ngei ngei turah an ngai a.)

Nina chhuak leh tur chuan tukverh lam a han hawi zawk a. Hla deuh faah, in pakhat tukverh aṭangin Khawlphekhawnvar Bulb dumpawl eng zauh zauh a han hmu ta a.Jama te in a ni tih  a hria a; tin, a u Alllan tan chuan a ni tih a hre bawk a.

“Saw, ka u, Jaman arawn bia che a ni awm a,” a ti a.

Allana chu a tho thuai a, tukverhah chuan a dak chhuak a, a han en a, a chhiar a(….,….,..) SSS, a han ti a.

“Nina, ka kawlphe kha han la rawh,” a ti a. Nina chuan a pe a.Allana chuan a bulb chu a thlak thuai thuai a, a chhang ve ta a.

Nina chuan an inbia chu a lo en a. Lehlam pangah pawh Tithengin a u leh Allana inbia chu ngun takin a lo en ve a. “Saw kau, a  rawn chhang ve ta che,” a lo ti a.

An han inbiak chuan Nina leh  Tithengi chuan hriat ve an lo chak a, an u te ve ve chu chhiar lang turin an  ti a.

Jama leh Allana chu King Scout an ni a. Morse Signalling hi an thiam dun em em a. Signaller Badge pawh an la veve a ni.

Allana chuan a han chhiar a. “K-A-L-O-KI-R-L-E-H-T-A. T-H-I-L K-A T-I-F-E-L. E-N-G-N-G-E I- R-I-L-R-U?”

            Jama chuan a han chhiar ve a. “K-A H-R-E L-O, L-O L-E-N-G T-A C-H-E”.

            Nina ding chu a lang ve a ni ang.Allana chuan a han chhiar leh a. “T-U-N-G-E I- K-I-A-N-G A M-I K-H-A”? Nina  chu a nui a, “sawi suh ka u,” a lo ti a.

            Jama chuan a han chhiar a. N-I-N-A, N-A-N-G T-U-N-G-E A-W-M V-E K-H-A”

            Tithengi chuan nui chungin, “Ka u, Thengbawihi ti rawh,” a lo ti a.

            Jama chu a nui a. Thengbawihi tih chu a han thawn a. T-H-I-R-S-A-K-A-W-R-A-H K-A T-L-A, A-N-A L-O, M-A-H-S-E K-A L-O  L-E-N-G  T-H-E-I  R-I-H  L-O-V-A-N-G.

            Allana chuan pawi a ti hle a. Nina phei chuan a ngaihtuah em em a. A tlak nat viau a hlau va.

“CH-U-T-I I-V-A Z-I-N T-H-E-I A-W-M L-O V-E?”

Jama chhanna chu Allana chuan a han chhiar a. “K-A Z-I-N T-H-E-I A-N-G, A N-A L-O”

Nina chuan, “Ka u, Jama a zin dawn a lo?” a lo ti a. Allana chuan, “Aw” a ti a, a han chhang leh a. “K-A L-O K-A-L E,”

An inbiak chu a tawp ta a, Nina chuan a u thingpui in lai chu a lo zawt a. “Ka u, khawiah nge u Jama chu a zin dawn?” alo ti a.

Allana chuan , “khitah, khawchhakah  pute a nei alawm,” a ti a. “Tun hma pawhin a zin si lo. Engtizia nge tunah a zin dawn tak?” a ti a, a ngaih a ṭha lo rilru a ni.

Allana chuan, “A pu fapa naupang ber Bonan nupui a neidawn a, chutah chuan an rawn chah a ni,” a ti a. Tichuan a inchei sawk sawk a. Felt Hat a khum a, Jamate in lam pan chuan a kal phei ta a.

Allana chhuah hnu chuan Nina chu a u pindanah chuan a awm a, tukverhah a dak chhuak a, a rilru zawng zawng chenna run lam Jamate in chu a thlir vang vang a. A hnuai chu an pangpar huan a ni a; thli thawte chuan pangpar chi hrang hrang rimtui tak takte chu a rawn chhem a. Nina chuan khawhar takin , Jama te pangpar rim, a lo ti hlauh va, a hnarah a lo thaw lut a.

Kum 16 a ni a, a piancham pawh, ni nga emaw lek a la ral a, an lawm tawh a. Chung nite chu a han ngaihtuah leh a, khawhar vangin “Birhday Gift” atana Jama pek ṭhi pawl nalh tak a nghawng a awrhte chu a han khawih a.A hmu leh chak a, a hawi a, dawhkana darthlalang chu a han la a, a in en leh a. A inhmeh em em lah tak a. A  ir var hem hnuaiah chuan ‘Jama ṭhi pek’ chu a kual reih a; Nina chuan ngaihtuah takin a in en vawng vawng a. “Jama tel lova Krismas… a hlim dawn lo.”

Allana chu chak takin Jamate in lam pan chuan a kal a, kalkawngah chuan mi pakhatin a lo be ding a.

“Tlangval, hemi ziaktu in hi i hria em?” tiin Allana chu a lo zawt a, lehkha te takte a ken chu a lo entir a. Allana chuan a han en a. Jama ziak tih a hre thuai a.

“Engtizia nge? I la thei nange?” a ti a. Mikhual pa chuan, “La thei e. Mahse tunah chuan Dawrkaiah ka dah rih. A ṭha em a, an in awmna hriat ka duh a ni. Tin, a bungrua lak dawn pawhin an in ka hriat loh chuan engtin nge ni ang.” A ti a.

Allana chuan , “E, a nih tak chu,” a ti a. Jamate in chu a hla vak tawh lova, a lang thei bawk a, a lo kawhhmuh a.

“Saw saw a ni a, naktukah a thuamhnaw i rawn la dawn nia; kal leh mai tawh, i lawm hle a nih chuan ka lo hrilh mai ang e,” a ti a. Mikhualpa chuan, “Naktuk maiah ka hai em lawng chu maw,” tiin a kal leh ta a.

Jama chuan Allana chu kawtah a lo hmuak a, a ban veilam chu a lo awrh a.Allana chuan a han en sak vel a.Pindan chhungah an lut a, tlai thlengin Allana chu a leng ta a. Zin thu te pawh an sawi tlu a, mahse Allana chu zin ve lo tur a ni ta a. Fiamthuin, “Ka ṭhum vawr reng mai,awmzia a nei tlat mai a!” a ti a.

Zanah chuan Jama chu a pain, “I kal thei dawn em ni Jama? ṭhulh mai ta che,” a ti a. Mahse Jama chuan ṭhulh chu a tum lo va. “A na lo, ka kal thei ang.Naktukah phei chuan engmah a ni lovang,” a ti a.

A tukah chuan Jama chu a inrin ang ngeiin a dam thluam a; a  khup pawh a na lova, a ban rek ulh pawh a hming mai  a lo ni a, a dam chiang tih tur a lo ni leh ta mai a. Awrh chu a la awrh na a, engmah a ni tawh lova, a lawm hle a.

Tlaiah a nu leh Tithengi  chuan Dawrkaia mi Biscuit ṭin hnih an lei ; Jaman chaw a fun duh dawn si lova, chaw chhun aiah an ti a. Biscuit nen a hmeh atan bawnghnute ṭin hnih an lei tel bawk a.Jama thingrem ken turah chuan an thun ta a.

Mamawh tur zawng zawng engkim an rem diam a. Bona nupui neih lawm nan ‘Wedding Gift’ atan darthlalang ṭha deuh mai leh nausen kawr an thun tel bawk a. “Zokhuaah zawng darthlalang ṭangkai tak a ni ang,” an ti a. Tichuan thingrem chu an kalh a. Pu Hauva rawn lak turin an dah ta a.

Tlai feah chuan Pu Hauva chu a lo kal a, chak tak leh hlim tak hmel nen, lawmthute a rawn sawi nual a; tichuan Jama thuam chu December ni 15 ni tlaiah , Lunglawnah, Pu Hauva chuan a riah phei pui ta a ni.

CHAPTER III  LUNGSANG

[adToAppearHere]

Jama chuan a zin tur chu a chak hle a. A pi leh pu chu, a nu nu leh pa tak tak an ni a, an naupan tet laia an kalsan a ni a, hmuh leh a chak em em a ni. A pite pawh chuan an hmu chak a, an chah fo ṭhin reng a ni.

Hun a lo remchang a, a han kal dawn ta chu a ni a; a rilru chu khawchhak ramah hllir chuan a awm ṭan ta a. A pianna khua, tlang ram a ni a, ngaih pawh a ngainain hmuh leh chu a chak reng a ni. A naupan tet laia an kalsan a nih avangin engmah pawh hriat chian a nei tawh lova, a rilru mitthlaah erawh chuan Ni eng mawi tak leh tlang thengthaw nuam tak niin a hmu ṭhin.

Allana chuan thirsakawr kengin thui tak a va thlah a, “A  rem chan apianga lehkha inthawnah” tiin chibai an inbuk a, an inṭhen ta a.

Allana chuan a kirsan dawn chuan, “Taju, nula tunge ka’n biak ang che?” a ti a. Jama chuan “Tumah, aw , I duh duh,” ati mai a. Min  biaksak se a tih tak chu NINA a ni a; Mahse a nau a ni tlat sia.A rilrua a han ngaihtuah chuan a nui deuh sak nghe nghe a.

Allana tlan liam tur chuan rumal a vai vat vat a, tichuan an in hmu ta lova.

Jama chu hlim takin Berhvate khaw rual chuan a kal zel a. Ni thum an kal ni tlaiah chuan Bangla khaw hmun nuam tak an han lawn chhuak a.Chung tlangte pawh chu a thengthaw nuam tawh hle a. Chutah chuan Jama chuan lehkhathawn a ziak a, tlem te, thawnbawmah chuan a thun a, Bangla chawkidar hnenah chuan Lungleia kal tur a hmuh huna thawn turin a dah ta a.

Chawkidar chuan, “Tu ta tur nge?” a ti a. Jama chuan, “Lunglei mi in hmuh  a piang hnenah pe ringawt mai rawh se, a bo lovang,” a ti a.

Chawkidar chuan mak ti takin, “Mitin lehkha a ni maw?” a ti a. Chumi Bangla tlang aṭang chuan an kalna tur Lungsang, a pute awmna tlang chu a lang champo mai a. Tlang lian tak a ni a, tlema tlangpawng hmun zawl deuhah chuan Lungsang khua chu a lang pe ṭhet mai a. A piah deuhah chuan Berhvate khua pawh chu a lang a, Lungsang khawper ni awm tak a ni.

A tuk lehah chuan Lungsang khaw ban ni chu a ni ta a, Jama chu chak takin a kal hmasa a. A thuam phurtu hnenah chuan, a lo thlen peih ve loh leh a tuk lehah a thuam chu rawn dah turin a hrilh a, a kal hmasa ta a ni.

Mel 18 emaw leka hla a ni tawh a. Jama chu hma takin, tlai lam dar 3 velah a han thleng ta a. A pite chu a han zawt chhuak thuai a. Kawngkhar a han hawng rak a. “Ka pi., ka lo thleng thei an em?” tiin a han zawt a. Dawhthleng aṭang chuan Pitar fel tak hian a lo en a. “Oh, Jama a ni ta hei!” a ti a, a lo tho thuai a, Jama chu a rawn pan a, midangte pawh  an lo tlan phei a, chibaite an han inbuk ta dan dan a.

A piten Jama an han hmu chu an lawm em em mai a, awm ngaihna an hre lo hial a. “Engah nge i lo thlen ni turte pawh min rawn hrilh lawk loh?” an ti a. Jama chuan “Tumah chah tur awm hek lo” a ti a.

A pi Lami chuan, “Oh, nimin lawk pawh khan kan khuaa mite vai kal an lo hawng asin.Berhvate khua kan lo chah tawh che a, chu mite chu kan lo chah nawn leh ta lo che a, in lo  inhre lo a nih chu,” a ti a.

A pi chuan a inbualna tur tui a lum sak a, a chawlh hahdam deuh hnu chuan Jama chu kawmcharah a va inbual a.

A pute in chu chhim  hawi a ni a. Zokhaw mi ṭha in tih hriat tak, lian ṭha tak a ni. Kawmchar leihkapui chhuatte chu thingtuai banrek tiata rem ṭhat  a ni a. A hnuai chu huan a ni a, a zawl diai a.Pangparte an vul chek a. Huan pal chawiah chuan Chhawkhlei hi an  phun a, a khat tawk lek lekah an buk ṭawi leih hlawm a.

Huan chhungah chuan thei chi hrang hrang an phun a, Serthlumte , Theihaite, Kawiam(Kawlthei) te an ni.

Jama chuan pangpar chu a en duh ber a, ngun taka enkawl tih an hriat hle a. A velte chu hnim pawh awm lovin fai tak a ni.Zamzo parte pawh  an lo sen eng tak mai hlawm a. Jama chuan nuam awm takin a hre ta a.

A pi hnenah chuan, “Ka pi, pangpar huan in va nei ṭha ve; hetiang reng reng ka zinnaah  ka la hmu ngai lo,” a ti a.

A pi Lami chuan a inbual te pawh chu a kalsan phal lova. “A, i pu hian pangpar a ngaina em alawm maw le, ram hna kan thawk ve peih tawh lo bawk a, huana pangpar leh thei kungte hi kan enkawl ber a ni,” a ti a.

In dangte pawhin huan nuam tak tak an nei a, tlaiahte pangpar zingah an leng ṭhin a.Zokhua mah ni sela, an hunawl hman dante chu tunlai tak hi a ni.

Jama pu Lama fa upa ber, indang tawh pawh a lo lut a, Jama chu a rawn lawm ve a.Naupang te tete pawh an Vai khaw tlangval en turin an lo kal ṭak ṭak hlawm a. (Bona  u pakhat Liantea chuan a hming hi a naupan laia an koh duatna a chhawm hlen ta a ni awm e. A hming phei chu Liana a ni a, an  ko duat a, “Liante, Liante” an ti ṭhin a, a lo Liantea hlen ta a ni. Chu mi ho chuan an awm a ni ber a, fa pali lai a nei tawh a).

A pi phei chu a lo tar zual hle tawh a; ha hmai pawh a nei kim tawh lova. Tar hle e ti lo chuan a hrisel reuh a. Ṭha tak, chak tak a la ni.

Jama inbual zawh chuan thingpui a lo so ta a, a pi Lami chuan hlim takin a buatsaih vel a, midang siam pawh a phal lova.Tichuan hllim takin an awm ta a.

Zanah chuan ṭhenrual dangten an rawn kawm a.Thu tam tak an zawt a. Jama titite chu ngaihnawm an ti hle a.Bona nupui tura nau tleirawl pawh a lo leng ve a; Jama chu an lo hrilh a.Chutiang chuan a pute chhung leh lainate zawng zawng chu, a chhungte leh lainate an lo nih ve nghal zel avangin nuam a tiin a tlangnel nghal mai a ni. Tin, a pianna a ni a, puitling tam tak chuan an la hre reng a. Dik takin hre hlawl lo chu ṭhangthar zualte chauh an ni.

In thlang lam pang in te pindanah chuan, a piin a mutna a lo siamsak diam a. Chutah chuan a cham chhung chu, khum nuam takah a awm ta a.

Pindanah chuan dawhkan hlui deuh fa a awm a, chumi chungah chuan Pathian Lehkhabu leh Hla bu a awm tlang a.Bona darthlalang te tak te a awm bawk a.Chu chu a Lungsang pindan awm dan chu a ni.

A tuk leh chhunah chuan a pi nen, a pu nen, kawt Leikapuiah a thuam lo thleng tur thlirin an ding a. Kawt piah deuhah chuan Jamate in hmun hlui, a pianna in chu a awm a; chungte chu a pute chuan an kawhhmuh a.

Han hawi vel reng reng a thengthaw hle mai a. Khaw lian ṭha tak, fai tak a ni a; hmun ṭhenkhatte phei chu zawl nuam tak a ni. Khaw hmun chhia a ni lo. Lei sen deuh tak a ni.

Jamate in hlui chhak deuhah chuan, in pakhat leikapuiah hian nula a lo chhuak a. Puan a rawn pho a. Jaman an hmu chu a phu deuh zawk a, Nina emaw a ti a.An inang hle a ni ang. Kawr var a ha a, ngotekherh puan a veng a, Pawi bengbeh var a beh a, ngo deuh tak a ni.

Jama chuan, “Khi ka pi tunge ni?” a han ti a.

A pi chuan, “I hre tawh na nge? I naupan laia i kawm ber thin a nih kha. Parlawmi kha a lawm. Nakinah a lo leng ang,” a ti a.

Jama chuan a han ngaihtuah a, tlem chuan a hre leh deuh a; mahse chiang tak chuan engmah a hre thei tawh lova. “A lo leng dawn,” a piin a ti chu  a lawm rilru hle a.

“Ka lo hre tawh mang hlei nem?” “E, saw le, i thuam chu a lo thleng, Jama.” Pu Hauva chu a lo lang a, a lo  thlen phei chuan, a pite chuan hlim takin thingrem chu an han hawng vel a; a kawr hawnsakte chu an han phawrh a, naupang lawm atan chithlum mum a kente pawh chu an sem a, an ri dar dar a.

Chutih lai chuan Parlawmi chu zak deuh hlek hmel puin, sen deuh ṭenin a lo lut a. Jama pi chuan a lo ko thuai a; Jaman tawnzau lum a  hawnsak te chu uanpui takin a lo entir a.

Jama chuan a naupanlai ṭhian , a hriat tawh mang loh, Parlawmi chu a han en ru zauh ṭhin a. Parlawmi pawhin a hre vak bik tawh lova. Jama ang bawk chuan, a nute hovin a naupan lai chanchin an hrilh a hre deuh chauh a ni a.Engpawh nise, Bona u nupui lam aṭangin, bul tak lem lovin, inchhungkhatna chu an nei a.Pu Lama te in chu nel taka , a duh duha  a lenna leh a chenna a ni ṭhin a.Jama lo thleng lawm ve turin Pi Lami chuan a kohtir a ni.

Pi Lami chuan, “Pari, nang thingpui han lum rawh. Hei Jaman Bi-di-kut a phawrh hi,” a ti a. Parlawmi chuang rang takin Ketli a la a, thingpui tur chu a han chhuang a.

Jama chuan a rukin a che vel chu a lo en zui a.Tui dahna bula a tui suak tur kun lai chuan a chawn a han hmu a, nalh a ti ta  hle mai a.A rilruah Nina rang takin a lo lut a. Nina chawn tluk chu Lungsang khuaah hmuh tur a awm a  ring lova, mahse Parlawmi chawn chuan a khum hialin a hre ta a. A kal dawn ni a, Nina te ina a va len a, thingpui a rawn pek a, “Thank you, Nina” a tih a, a nui te kha a rilru mitthlain a han hmu leh riai riai a. Parlawmi chu a han en leh a, a thil ngaihtuah ngai hauh loh ngaihtuahin a inhre ta a.Parlawmi nui chu han hmu ve leh zet sela, Lungsang  Chhawkhlei leh Leitlang Dingdi chu a tunge vul mawi zawk tih a hre thei ang.

“Pu Hau, kal suh,” Jama chuan a han ti a. Pu Hauva kal tur chu an chelh ta a.

Thingpui chu Parlawmi chuan a han siam a.Pu Hauva chu a pe hmasa ber a; biscuit nen an hmehtir a, a hawphei leh ta a.

Jama chuan Parlawmi thingpui siam a inna hmasa ber chu a han in a, tui a ti hle mai a.

Hlim takin an awm a, tichuan hun a lo ral hret hret a. Bona nupui neih nite a lo thleng a, ṭha takin an lawm a.An inneih zante phei chuan Jama pawh chuan neitu chan a chang ve a, mi rawn lawmpuitute ho chiau-au leh ngaihtuah velah a ṭangkai hle a. Tlangval fel tak leh bengvar tak a ni a.Tualchhung tlangval zawng zawngte pawh chu a ṭhian ṭhate an  lo chang zova; ngaih pawh an ngaina viau ta a ni. Ṭhenrual lengkhawm dangte pawhin an awm rei phah hle.Tin tlangval nuihza siam thiam takte an lo tam a. Bona te innei chu an chawimawi hle a; tichuan inneih chu a lo zo ta a.

Krismas leh kumthar te pawh chu an lo thleng ta thuai a.Hlim tlang takin an chen ral a. Engkimah Jama chu a Pi leh Pu chuan naupang chhe duatin an duat a, rei tak an lo ṭhen tawh avangin, an hmuh chhun chuan a hlim thei ang ber leh a duat thei ang bera lo enkawl an duh a ni. Ani Jama pawh chuan chung hunte chu a hre rei hle ta ve ang.

 

Chapter IV Allana

Chutianga Jama hlim taka khawchhak boruak thiang kara a lenlai chuan Allana chuan Leitlangpooy-ah hlimna a dap a dap a, a hmu zo lova. A chang chuan khawhar takin ama pindanahte a ṭhu ni leng a, lehkhabute ngaihtuah lo takin a chhiar ṭhin a.

A chang chuan Jamate inah a leng phei a, Tithengi te kha a va kawm mai mai ṭhin a. “Thengi, i u Jama i ngai em?” a ti a. Tithengi chuan, “Ngai e, nang i ngai em?” a ti a. Allana chuan, “Ngai e, an lo thleng dawn asin, vawiinah, kal rawh i va hmuak ang hmiang,” a ti a.Tithengi chuan chak takin a zui a. Allana chuan Thirsakawrah a chuanpui a. Chanmari thleng thlengin a lenpui ṭhin a.

Tithengi chu naupang huai tak a ni a.Thirsakawr chuan te hi a hlau reng reng lova.A nu pawhin Jama ai chuan Allana chuanpui chu a phal zawk a. Allana chu thiam tak a nih avangin chak taka an tlantir loh phawt chuan kea kal tluka himin a ngai a ni.

An chuan nin veleh Allana chuan, “A, hawh i haw mai ang, Taju-te hi vawiinah hian an lo thleng dawn lo a ni ang,” a ti a, an chuang kir leh ṭhin a.

[adToAppearHere]

Krismaste a lo thleng a, nidang satliah ang mai bawkin a ral leh ta mai a. Khuangte zawng, Krismas hlimchhawn chuan, kumdang angin an ri tlet tlet a; mahse Allana chuan zaikhawmte hi nuam a ti ve si lo. Kum thar ni chuan Jama-te chhung zingah a cheng ve mai mai a. Chhangte an kang a, thingpuite tui takin an in khawm a, kawng ṭhenkhatah chuan hlim takin an la lang reng a. Tithengi chu New Year Present atan Kawr mawi deuh leh Bengbeh a leisak a. Nalh takin a inchei a, Thirsakawrah te a chuang vel mai mai a; hman awm tak leh nuam ti takin chung nite chu a hmang ral ta a ni.

Jama lehkha hmuh a inbeisei hle a,mahse a hmu thei si lo. A chang chuan silai kengin ramhnuaiahte a vak mai mai a. Jama nena an Vahui tlan hmuh te kha a kap ṭhin a. Vawikhat phei chu Ramar a phir a, Tithengi te a pe ve nghe nghe a.

Ramhnuaiah chuan Laiphir nen, khawpui chhungah chuan ‘Thirsakawr nen’, lunglen thuah chuan tlachham tak, chutiang chuan Allana chu January thla lo de leh chuan a hmu ta a ni.

Tlai khat a dai vak hawnin  a silai tel a hnawih a, a hru fai vel a, a pindanah a awm mai mai a. Chutia a awm mai mai chuan, thil pakhat a ngaihtuah ta a. Khawchhak ram lama silai nen chawlhkar hnih khat han vah ve chu a chak ta a. Lungsangah emaw, khawi laiah emaw tal chuan Jama nen pawh inhmuh a beisei a. Amah tak chuan chumi lai chuan Lungsang tlawh chu a rilruk chiah lem lova. Sava tamna emaw, sa tamna emawdeuh apianga ni hnih ni thum cham a ngaihtuah a ni.Chung chhung chuan Jama pawh mikhual kal veivak hnenah lehkha a thawn ang a, khaw chhak ram a rawn thleng ve a, khaw engah emaw(a awmna khaw hming apiang ziakin) a awm  tih a hrilh ang a; hawn a duh ve phei chuan kan inhmu thei mai ang tih a rilruk ta a.

Tlangval a ni a, a chhungte pawhin chutianga vahchhuah satliahte chu hnialna an nei lem lova. Inah awm se zawng an duh zawk a, mahse engmah tih tur a awm si lova, a chak zawng pawh chu lo ti  ta se la, an hnial lem lo a ni.

Ho takin a tuk leh zingah chuan a thawk chhuak ta a. Khua a thiang nuam hle a, rilru zangkhai takin khawchhak ram lam chu a pan ta a.

Nikhat a han kalnaah chuan engmah kalkawngah kah tur ahmu lova, mahse pawi a ti lem lo.Sava sa chak vakchhuak pawh a ni dang lem lova, vah thawven vel ve mai mai a duh a ni.

Jama te sulhnu zelah chuan a kal a, nithum ni tlaiah chuan Bangla tlang thengthaw nuam tak chu a han thleng ve a.Chutah chuan mi pakhatin a lo hmu a. Chu chuan khawi aṭanga lo kal nge a nih tih hi a lo zawt a.Allana chuan a han hrilh chuan, chu mi chuan, “E, hetah hian tlangval pakhat Lungsang zin turin lehkha a dah a, ‘Lunglei mi chu tupawh pek theih a ni,’ a ti a. Tun thlengin thawn tur ka la hmu thei lo va, keng ta che” a lo ti a.

Allana chuan Jama lehkha chu a han chhiar a, thu tlemte a ni a, engmah pawimawh a chuang lo, dam takin an kal zel a, Berhvate khua ho pawh an kalpui a, a hlimawm viau tih thu mai a ni.

Khua a han hawi vel chu hlimawm a ti hle a.Thlanglam chu phai deuh ruih maiin a lang a; tin tlem tlemin ram a lo sang deuh hret hret a, hla tak mai, hmuh chian phak mang lovah chuan chhim leh hmar zawngin tlang dung nasa tak mai a lang champo a. Khawchhak lam tlang pawh a lo lang thliah thluah a. Mel 18 emaw lek turah an lo lang at a.Mahse Allana chuan Lungsang khua a ni tih  a hre lo va. A rilru chuan khi khua chu a nuam awm reuh mang e, a ti mai a.

“Ka pi, ka lo thleng thei angem?”tiin in pakhat chu Allana chuan a han dil a. Nu, fa pali lai nei rual tawh leh naupang pathum, a fate ni awm tak leh pitar pakhat an ni a, Fu an lo fep nak nak a.

Allana, tlangval sang deuh thlerh thlawrh, kekawrtlawn uk leh Kamis buang deuh ha, kawr ban hllim deuh ṭeng ṭawng, silai kenga kawngkhar a ding chu an han en a; chhan ngaihna pawh an hre lova, an ka ho hlawm a. Nakinah chuan, an nu ni awm tak chuan, “E, lo thleng rawh, lo thleng rawh,” a ti a.

Allana chu a va lut a, a han innghat a, ipte uk leh silai mai a nei a. Daivah chemte, a kawma inthun a pai pawh chu a han dah a; kawmchar thli thaw a va dawng thuai a. Kawmchar hnuai chu fu huan a ni a. Fu chi hrang hrang ṭha tak takte hi a ding thelh ṭhulh a. Thlifimin fu hnahte chu a rawn chhem nghing sel sel a.Tlai ni nem tawh tak hian a rawn chhun bawk a, romei zam paw deuh reih hnuaiah chuan,nichina a thlir phei kha a lang cham ruih mai bawk a. Chung phaia daivah te chu Allana chuan a chak hle a.

“Mama, fu zu thliak tawh,” a ti a, Allana  thlenin nu chuan a fa pakhat chu a tir a.Nu thau deuh, ngo deuh fu a ni a, a intuai fai fu rohva. A fate pawh chu a sil ngun hle ṭhin a ni ang, an fai viau hlawm a.Allana chuan thleng fuh a inti hle a. In bal tak leh ṭawp taka thlen hi a hreh ber a ni.

Rang takin Mama chuan fu chu a zu thliak a. Vai fu sen lian ṭha deuh mai a rawn pu chhuak a. Allana chu an ko lut a, an feh tir ve ta a.Neitu Nu chuan fiamthu  deuhin, “Biak hman pawh awm lovin pawnah i awm daih mai,” a ti a, a han nui deuh a. “Khawi khua nge i nih,” a ti a.

Allana chuan, “Lunglei khua,” a ti a. Lunglei khua a han tih chuan Neitu Nu chuan a ngaihsak deuh sawt a.

“Lungleiah chuan chhungte kan nei asin, i hria ang emaw?”a ti a. Allana chuan, “Tute nge ni?”a ti a.Thlamuang takin chhuat thlang tukverh bulah a ṭhu a, fu chu a fep a.Neitu nu chuan a han sawi a, “An dam lai a nih leh  nih loh pawh kan hre lova.An chanchin reng reng kan hriat lohna a rei tawh mai, engtin emaw an awm ni?” a tia.

Allana chuan, “E, an dam lai a ni e. Ka lo kal dawn pawhin an nau pakhat chu chibai kan rawn buk zawr zawr a sin,” a ti a.

Chutih lai chuan tlangval pakhat lian vak lo, kamis var ban bul leh kekawr bul uk ha a lo lut thauh thauh va; Allana chu a han en thuak a, mahse a be lova.Tlangval heh chhah deuh,  lukhuih pial tak a ni a, inbual zo hlim hlawt ni awm tak a ni, a fai vang mai a. ‘U Laizing, Lalneka pate an la haw lo a ni maw? An man dawn lo a ni ang a,” arawn ti a.Allana thlen in nu chu a rawn bia a; Fute pawh chu ama thuin  arawn fep ve mai a, chhungkhat an nih loh pawhin (a chet danah chuan) an innel hle tih a lang.

Allana chuan a thlen in nu hming chu a rilruin a lo chhinchhiah thuai a.

Laizingi chuan, “Nih pawh a ni ang, lo haw thuai mai se a ṭha ang chu maw le,” a ti mai a.

Allana chuan “Eng nge an tih? in pa a ni maw ka pi?” A lo ti a. Laizingi chuan, ‘E,aw, a sanghal hliam an chhui  alawm maw le,” a ti a.Allana chuan a ngaihsak zawng tak a ni a.Lunglei ramah chuan sa tak tak hi an vang em a. Pasalṭha ngial lo chuan kah tur pawh hmuh ve phak a ni lova. A tamna ramah chuan kah ve theih a inring a, chu khuaa cham chu a rilruk ta deuh a.

“Sanghal an tam viau a lo?” tiin a han zawt a. Laizingi chuan “Tam bawk e, sa dang reng reng pawh tam tak an ni. Mahse silai ṭhate hi an nei hlawm lova, an kah ṭhenkhatte pawh hi an hliam emaw te lek a ni ṭhin a; an tam ang huin an kap tam mang lo. Tuna mi pawh chu an hmu ang nge hmu lo ang hriat a nih loh chu,” a ti a, thingpui siam chungin a  chhang a.

Chu tlangval lo lut chuan, chutia an inbiak chhung zawng chuan Allana chu ngun takin a lo en a, biak ve chak takhmel a pu a. Allan-an a lam a hawi chuan a han be ve ta a. “Khawi khua nge i nih?” tiin a  han zawt a. Allana chuan, “Lunglei khua,” a ti a. Tlangval chuan, “Tunge i hming” a ti a. Allana chuan “Allana” a ti a. Tlangval chuan, “E, kei pawh Lunglei velah khuan rei tak ka awm tawh asin.Serkawnah sikul lutin, Chawm inah kum thum lai ka awm tawh asin,” a ti a. Allana chuan, “E, a nih tak chu, mahse kan inhre lovang. In hriat hi a chhan ṭha deuhte a awm loh chuan a har em a,” ati a.

Tichuan, an titi ta zel a, Allana zin chhante chu an zawta, an inkawm nel ta hle a. An thu zawh zawngte chu dik takin Allana chuan a chhang zel a, a chhungte chauh a  hrilh dik lova. A hrilh dik lo chiah pawh a ni lo. A hrilh chiang duh lo a ni. A ngaihdan chuan “Ho mai mai” a ti a ni.

Zan tlai thim hnuin Allana thlen in pate chu an lo haw a, an sa hliam um chu an rawn hlawh chham a.Allana chuan chanchinte a lo zawt ve luam a.

Lalawma kha zanriah ei khamin a lo kal leh a. Allana thlen in pa chu a rawn be hlut a. Allana chu lenpuiah a sawm a, an lengchhuak dun ta a.

Khaw lian vak a ni lova, in sawmruk emaw vel tur khua an ni a. An khaw thleng chu nuam tak a ni. Thlang lam pang zawngin khua chu a darh deuh a, mahse Allana thlen in chu chhimchhak lam sir, in hmawrtawng a nih avangin hmar thlang lam zawngin an kal a, mual veng an zu thleng a. Ding lamah an her a, mual kil in pakhatah an lut ta a.

Allana hi mak tak a ni. Lukhum a khum chuan inhmeh tak a ni a; Lukhum a han phawrh chuan, a lu hi  a pial nalh leh lutuk a, nula hian vawihnih an en ziah a ni. Jama pawhin vawi khat chu a sam nalh thuah heti hian a ti, “ I lu ang hi chu pu i la, Mizoramah ka awm tawh lovang,” an nui hawk hawk nghe nghe a. Eng a tihna chiah nge chu hriat  a ni lova, fiamthu deuh zel a nih ṭhin avangin, mahse a nalh hle tih chu a rin theih a ni.

Chumi zana an nula rim chu Biaki a ni. Nula upa lam deuh, ṭawngduh tak a ni roh a, ngaihno pawh a bei fu. Allana pawh chu a lo be hlut a. Lunglei lam chanchinte a lo zawt a.

An leng haw chu dar 11 lai a ri tawh a. Allana kha a thlen in pakhan  a lo hre chiang tawh a, titi pui tumin a lo la meng reng a. Tichuan zan dar 12 thleng zet an titi dun leh rih a. Allana chuan a thlen in pa hnen aṭang chuan a duh ang tak a hre ta a. A thlen in pa chuan sa tamzia te a hrilh a, tin, chumi ni pawh chuan sanghal dang pakhat an hliam leh a,chu chu a tuk lehah chuan chhui an tum bawk a. Chutah chuan Allana chu tel ve a tum ta a. A thlen in pa nen chuan an sawi del a, an lung rual ta hle a. “Khu mi phaiah khuan em ni?” tiin Allana chuan a han zawt a. Liansanga, a thlen in pa chuan, ‘Aw, mahse phai chiah chu a ni lo.Phai angina lang naa, kan awmna hi a sang em a, ‘ram chuan hnuai’ a ni ber e. Ram ngaw dur khep khup hlir a ni a.Sa chu an ngek chuah chuah mai maw le,” a ti a.

A tuk khua chu a lo var a, ni a lo chhuak eng sut mai a.Allana chu zing takah a thova, tlangah thli thawte a han dawng a, an sapelna tur ramte  chu duh takin a thlir vel a.

Chaw ei kham chuan, tlangval pathum leh pa pasarih chu sanghal hliam um tur chuan Bangla khua aṭang chuan chhim thlang deuh hlek hawiin an kal ta a ni. An silai ken zawng zawng chu, tukuli vek a ni a. Allana chauh chuan mawng thun a keng a ni.

Thui tak an zu kal a, tlang dung pakhat hi an zu thleng a,chumi chu an zawh phei zel a, a tawpah phei chuan an chhuk ṭan leh ta a. Mual dung tam takin chumi tlang mual chu an chhun chhuak chho va, hla vak lovah, ‘phai’ anga lang ram, an sanghal kah hliamna chu a lo lang ta a.

Chumi tlang hmawr aṭang chuan an kalna tur chu an han thlir a, an dingkhawm ṭaih a, nimina an kalna velte chu an kawk a, kal dan turte an inhrilh a, pawl hrang hrangin an inṭhendarh ta a. Sa hliam hmasa bei pawl leh a hnuhnung bei pawl an awm a; tin, sa dang zawng pahte pawh, sa hliam chhui  kal lohna lamah a kual zawngin an kal ta a.

 

Chapter V Allana sa pel bo

Bangla khuaa mite chuan sapela in kah palh te hi an hlau lo hlein a lang.Ram chin an hre khawp a, an han thlir vang vang a, an kalna lam ṭheuh tur an inkawhhmuh hnu chuan an thla a muang em em zel a ni.

Hmun thum laia an kal hrang pawh chu, nakinah pawh chuan an la inṭhen leh ta zel a. Sa hliam ngaihsak pawl leh sa dang bei an che hrang leh ta a ni. Hei hi anmahni rawt pawh  a ni ziah lem lo. Sa hliam chu um mah se hmun ṭhenkhatah chuan sa hnu thar tak emaw, sa thawmte emaw an hmuin an han hria a, a ṭhen chuan an bei lo thei ta ṭhin lo a ni.

Mahse, Allana leh a thlen in pa Liansanga chuan sa hliam hmasa, amah Liansanga hliam kha an chhui zel a. Liansanga chuan  Allana chu a hruai a, ramngaw dur kheng khungahte an kal an kal a. Ramar leh Vahrit-te phei chu an tam khawp mai a, hnai te teah  an hmu ṭhin a, Allana chuan kahah a it em em hlawm a,mahse engmah an kap lova.

An vak an vak a, nakinah chuan hla tak maiah an ṭhiante Silai ri an han hre ta a. Liansanga chuan rang takin, “A hliam chu a ni lovang.A dang an kap leh a nih chu,” a ti a. Allana chuan , “Engtin chiaha hre thei chu ni maw!” ati rilru a, mak a ti hle a.

Thui tak mai an vak ta a, Allana chuan an awmna lai vel awm pawh rin ngaihna a hre tawh lova.Sa hliam an chhui pawh ni em emin a hre lova. Sa hliam chau lo tak tal anih a ring a.

Nakin deuhah chuan thinchhe thawm an hre ta a. Pakhat chauh thawm a ni a, Liansanga hliam chu niin an ring a.Chumi hnu chu an chhui ta a,zawi tein an kal zel a. Liansanga chuan a kah hliam kha a nih  a ring tlat a, a lawm rilru hle a.

Nakinah chuan an hmaa Sanghal kal chu a kal kual ta  a ni ang, an chhak lawk aṭanga chuan a rawn hawk hruih hruih a, an hre hman chauh tih chuan  a rawn bei ta vak mai a. Silai a ri ṭhuai mai a, an tlu ṭhawt mai a. An han harh leh chuan an thlang deuhah chuan Sanghal hliam chu a lo thi let ve der a.

Allana chu ṭuan rang hle suh se la chuan Sanghal chuan a la sawisa thei fe dawn awm e, a la su na hle a. A hawk hruih hruih a, an han hawi zawk khan, Allana chuan a silai chu a lo hmet per hman hlauh va. Sanghal chal darah tak chuan a lo verh hlauh kher bawk a, a thi ta a ni.

Sanghal sutna tih mai loh chu hliam an nei lova; an han tho leh chu an lawm hle mai. Liansanga phei chuan a rilruin ‘Mikhual ṭha, Mikhual ṭha” a ti a. An silai ri an ṭhiante ṭhenkhatin an lo hria a, hla vak loah an lo awm a ni a. Tichuan chumite nen chuan an han inhmukhawma, Sanghal sa chu an chan ta sauh sauh va.

Tlai ni tlak hma deuhin khua chu an han thleng a. Allana hming chu kil tinah an sawi ṭan a. Mikhual a nih avangin mi mit  a la pah fawm bawk a, a lar ta hle a.

A tuk lehah chuan an chhuak leh a, Allana chuan a dang kah ve ṭalh a tum a. Chumi ni chuan Liansanga chu a tel ve peih ta lova, Allana chu Lallawma leh an kawtpa nen an chhuak ta a ni.

Liansanga nena an kalna lam pangah an kal ta lova, mualdung laitakah an chhuk a.Chhun chawhnu tlang her hret vel hian Allana-te chuan Sanghal rual an zu hmu a.Chumiah chuan Silai chu an hmetpuak ṭheuh va, mahse Allana chauh chuan a kap fuh a; a kah chu hmun leh hmunah a tlu ṭhak nghe nghe a.

A ṭhiante chu a kah sa chu chan tur leh lo ngaihtuah turin a ti a, ani chuan a dang chu a la um ta zel a.Chumi a umnaah chuan kawng a bo ta a ni.

Lallawma leh a ṭhianpate chuan sa chu an chan peih a, an phur a, “ ‘Lo ngaihtuah rawh u’ a tih kha maw, Ani zawng a rawn tlai viau pawh a ni thei a, kan zo bawk si a, i lo hawmai ang,” an ti a, an hawnsan ta a.

Allana chuan nuam a ti nasa khawp mai a, a thin a phu zek zek reng mai a. Mahse a kap leh thei ta hlek lo mai a.Thui tak mai a chhui a, a changte phei chuan a tlak khalh ṭha hle ṭhin a, mahse engnge maw ti tiin a kap thei lo leh ṭhin a.

Nakinah chuan Sanghal thawm te chu a  lo reh zo ta a. Khua a han hawi chuan ni a lo tla tawh a, khua chu a thim thut thut a. A awmna laite chu a  hre hlek mai si lova, a sulhnu han chhui turin a kalsan pawh a hre tawh si lova. Sanghal hnute chu hmuh theihin han chhuikir nawn pawh ni sela, Sanghal hnuin lei te chu a khat a ni si a, han hriat rual a ni ta lo.

‘Riak mai ang,’ ati a, thing lianpui, awn deuh, kak ṭhuamah a ṭhu ta a. Mut a chhuak duh lo hle awm e. Thil ri mak tak tak a tam a, khawvar lam hnaihah a muhil chiang deuh chauh a ni.

A tuk khua a lo var chu a lawm hle a. A han hawi vel a, a hma lawk chu Liansanga nen an kalna mual dung kha ni awmin a hria a. A kal phei a, mihring sulhnu a awm leh awm loh pawh en mang hlei lovin mual dung chu a zawh chho ta a. A kal zel a, Ramngaw dur khup mai a ni a, sa thawmte pawh a hre fova,mahse a ngaihtuah tawh rih lova. A awmna chin chu chiang  taka a hriat loh avangin hriat chian deuhna hmun thlen phawt a duh a ni.

Hmun ṭhenkhatte chu awih tak tak, kal harsa tak takte an lo ni a, a rilru chuan an kalna hnu ang lo chu a ti tawlh tawlh a. Mahse han kir leh pawh chuan hriat engmah a nei chuang si lova, khawi maw lamah chuan kal chhin phawt chu a ngai reng reng  dawn a ni si. A kal thui tawh bawk a, chumi mual dung chu a lawn chhuak lek lek tawh a, a kal ta zel a ni.

Nakinah chuan a han lawn chhuak ta a. A han hawi vel a. Chhim lam aṭangin mual dung sei tak maiin a rawn zawm a, thlang lam pangah chuan mual te deuh te te an darh thla a, chhak lam pang nia a hriat lam chu tlang tideuh veuh voh, kalna mi pawh ni mang lo tur hi an ni a. A ril pawh a lo ṭam ta a, a tui te a hal ta hle a, tlem a han chawl a.

Mihring hnuhma reng reng, chung lai velah chuan a lang lova;mahse Allana chuan a ngai awlsam viau va, ‘khawte zawng ramvahah pawh hian thlekna lam an nei ṭhin a, an tlawh loh lam a nih dawn hi. A la hla lutuk lovang,’ a ti rilru a, hriat chian theih deuhna hmun thleng thuai thuai theiin a inring a. Ngaw dur pui kha  a lo reh deuh tawh a, ramngaw tih tur phei chu  a la ni nain, ṭul hram deuh ang hi a ni ta a. Allana chuan piah deuah chuan mihring hnuhmatepawh hmuh mai a inring a. Ram nuam tak a lo nih tak avangin a phei ta a.

Chumi mual chu a nuam ati hle a. Theirah a hriat ngai mang hleih loh te an lo tla  thal pheng phung a; a rilṭam avangin a ei ta a. Ṭhenkhat te chu tui tak te pawh a han ei mial a, ṭhenkhat te erawh chu thur tak emaw, kha tak emaw an ni a, a ka chuan a tem tam hle mai.

Theirah pakhat a ei fuh chu Nauvabuan ni meuh si lo, eng sen deuh tek tuk, kuttum tiat dawn lai a ni a; a hming a hre si lova, ‘Ṭamdawm thei’ tiin a vuah ta nghe nghe a.A vanneih a siamin chutiang thei chu a tam ber pawl a lo ni a, a ei puar thei ta viau va. Hmun pakhatah phei chuan tui fim tak mai, luite tui dai reih mai hi a va hmu a, ‘Ṭamdawmthei’ nen chuan a hmeh ta chak chak a. A ngaihtuah chuan a nuih te pawh a za hle a.

A kal leh ta zel chu, a beisei anginmihring hnuhma reng reng a hmu chuang ta lova; tlai a lo ni a, riahna ngaihtuah a ngai leh ta mai a.

Siali chu keng lo se zan chu a lungngaihthlak zual hle awm e. Mahse silai a neih avangin engmah a hlau lova, a awm erawh chu a nuam lo deuh chauh va. A vannei a, a naupan tet aṭanga ‘hlauh’ hre lo mi a lo ni hlauh va, a tihzia hle. Hlauhawm sawi te a hre ngai lova, tin, hlauhawm a la tawk ngai lo bawk a ni. Kawr Suit nalh tak ha a, nghawngawrh awrh a, khawlaia Thirsakawr nena kual pep pep ṭhin kha tunah chuan mahni chauhvin silai nen, daivah chem pai nen, zan mutna tur siamin thingkakah a che vel ṭan ta a ni.

Chumi zan chuan ramngaw lai deuh berah, thing lianpui bul a bel ta a. Ding chunga ban phak vel turah kak lianpui a awm a. Chu mi sirah chuan leiah thingtuai pathum a sawh phun a, thingkak aṭang chuan leikapui ang deuhvin, thingtuai  dang a khamphei ṭhat a; a kawng achin lu lam chu thingkak chhungah chuan a awm thei a; chutiang chuan ke lam langin a mu ta a.

Chumi thingkak chung chu remchang a ti hle a, him taka inngaiin a han tluzal ta a ni. Tin, a han inngaihtuah  ta a. Nikhat aia rei, a bo ṭantirh ni nen ni hnih a kal ta a ni a; a han ngaihtuah chuan a phu deuh zawk a.

‘Ka kal chak viau si a, lamliana kal tenen tehkhin mi ni lo mah sela, mel tam tak ka kal tawh awm mang e. A tlem berah pawh Bangla khua aṭang chuan, mel sawmhnih chu a ni tawh ngei ngei ang,’ a ti rilru a. Engtin zel chuan a awm dawn ni maw tihte a ngaihtuah a, amak a ti hle a. Bangla khuate khan an rawn zawng ang em? Chutia an mikhual sapelnaa kal haw ve ta lo chu zawn awm tak chu a ni a; mahse mel sawmhnih hnih chu an rawn zawng thlengin a ring si lova. Tin, ram palailenga inzawn chu inhmuh har hlein  a ring bawk a. Ani pawhin mi pakhat bomai ni lo, khaw pumpui pawh ni lo, a tlang a tlangin a zawng a, a hmu thei lova, a bo a ni tih a inhria a. A tawpah chuan, ‘Keima kal kalin ka kal  ang a,eng khuaah emaw chuan ka la lut mai thei dawn e,’ a ti rilru a.

A tuk lehah chuan a hmalam chu a pan leh ta ringawt mai a. A kal a kal a, hmun ṭhenkhatah chuan mau hmun thelh nuam takte a lo awm a, a kal zel a, Ṭamdawmthei a hmuhna apiangah chuan, a pum lungawilo chu a thawi a. ‘Hetiang pawh hian a lo nun theih hle dawn  hi,’ a ti a, a kal a kal ta mai a ni. Chumi ram chu  a nawm em avang chuan thil ṭha lo leh vanduainate a awm theih a ring lova; a nel ta viau mai a, a kal ta zel a ni.

Engtikah emaw chuan luipui phaizawlte hmumai dawnin a inhria a. Silai mu kha a ren ta bawk a, engmah kap lovin hlauhawm inven nan chauh tiin a khek ta a.

Ramhnuaia vah chuan thil eng eng emaw kan ngaihtuah nep nep ṭhin a. Chutiang bawk chuan Allana pawh chuan thil eng eng emaw mai mai thliar hran sen loh a ngaihtuah a. A chang chuan Jama kha a ngaihtuah a, ‘Taju kha engtin awm ve ang maw,’ a ti ṭhin a. Mahse hetiang a ngaihtuahnaah hian miten an rawn ngaihtuah tur chu, a chhungte lam pawh a ngaihtuah tel hauh lo mai a. Engpawh ni se ngaihtuah ngai vakin a hre lo a ni ang. Mite ngaihtuah zawk ṭhin a ni a; inti tlangval tak a ni.

Tlaiah chuan mual dung tawpna chu a va thleng  dawn ta a. Tlang pawng deuh hlekin a tawp a; mau te tak te te chumi laiah chuan a lo ṭo a, an karah chuan, di ang reng te hi an ṭo thelh ro sel a, a hmun pawh chu a thengthaw nuam em em reuh va.

A hah tawh bawk a, a chaw te kha ‘Ṭamdawmthei’ tih takah ṭam dawm tak tak ani a; tichuan, tlang sirah chuan thlifim dawng pahin a han chawl a. A ṭhu chauh tihah chuan hnunglamah thawm a hre ta a. A silai chu a han kau zawk a, a han lehhawi a. Thil lo sen phei zuai chu a hmu a, chumi lam hawi chuan a silai chu a han hmet puak ṭhuai nghal bawk a. Silai a rik zawk chuan eng nge ni tih pawh hre lovin, ui chal aia lian tur ramsanen an let dun ta tawp tawp a. Vawi li emaw vel let hmanin a inhria tih chuan, a khup veilam ruh chu a ri bawih a, ramsapawh chu a let ta der a.

Allana chuan a khup chu na a ti hle mai a, a han en chuan  a lo thi nuai mai a, a ruh a sawp sawk a ni. A kianga Keite let reng chu a han en leh a, a nui sak a.

A khup ṭha taka a enkawl loh chuan a buaithlak hle dawnin a hria a.  A han tho leh chu a kal thei lo deuhthaw nghal ta a. A ṭhen sawk sawk a, a ṭhu leh ta a. Pholeng hnah a kiang velah chuan a lo tam a; chung chu Iodin aiah a nuai tui a, a khup chu a han hnawih a. A silai mu funna diar a han pawtthler a, chu chuan ngun takin a tuam a. A ṭhu ta reng a.

Nakin deuhah chuan ṭhut ringawt mai chuan awmzia neiin a hre lova, kal a tum leh ta a. Inahte chuan ni se, tumahin kal han tumpui ziazang tur  a ni lova, mahse Allana tan chuan kalpui hram hram loh theih loh a ni. A nu te leh Nina te ho chuan han hria se la, an va lainat dawn em!

A han hawi vel a, a chan chu a hria a. Tui a awm si lo. Ṭamdawmthei pawh a awm loh lai tak a ni si. Engpawh ni se a sarhu laia hmun ṭha deuh hlek thlen a tum ta a.

Chumi tlaia Allana han kal leh chu a khawngaihthlak hle mai. Puan varin a khup veilam chu a tuam a, thi pawh a la kai nuai mai a, a kawr hak pangngai kha hain, tlailam lukhum uk a khum a; a daivah chemte a paia inthunin a pai a, a kut veilamin siali chu a keng a, a chang leh dinglamin a keng thul a, mau ro rih reh karah chuan a bei lut leh ta a.

Zawi tein a piah deuh mualdung tawpna tak chu a va bai thleng a. Tlangdung tawpna a ni a, a  lo thengthaw nuam hle a; tin, lui  phaizawl hmu mai awm tea a inrin kha a lo lang ta tak tak a, a lawm ta em em mai a. Eng nge ni dawn tih chiah phei chu a hre lova; mahse hla tak maiah chuan chhim thlang lamah phaizawl a lo lang duai mai a; lui lian tak a luang a, tlai ni chuan a chhun tle sut mai a. Chumi a’n hmu mai chuan a khawhar pawh a hnem ta a ni.

Chuta ṭanga phaizawl lo lang ruih chuan a thla a timuang em em a. A han ṭhu a, chhimthlang lampang cheu la hawi niin a inhria a, luipui chu a thlir vawng vawng a. Chu luipui luang chu eng lui nge ni ang aw, tiin a han ngaihtuah a. Mizorama chutiang a han hmu ta mai chu, ‘Chhimtuipui ani ang e’ a han ti rilru a, mahse a ring si lo. Khawtlang tuipui a han tih dawn leh nuih a za mai si. Khawthlang tuipui te chuan Pukzing tlangah daih hnar a nei si a, heti lamah hmuh thu awm lo a ti a.

A ṭhutna hmun vel chu a han en a, lei ro rih reh,di hmun tiphirhpherh, mau tak chhe te te leh thing inpawlh hmun a lo ni a, thingbuk ṭawi leih hnuaiah chuan a ṭhu a lo ni a.

‘A, hetah hian bu khuar rih mai ang. Ni thum ni li hnuah chuan ka kal leh thei em ang chu maw,’ a ti a, awmhmun a khuar ta a.

Chapter VI Lungsang Pu Hluia

Jama chuan Allana lehkhathawn tur a ziak fova,mahse mi kal remchang an awm thei lova; a tawpah chuan a pawtchhia a, thu dang sawi  tur a lo awm leh ṭhin avangin a ziak ṭha leh ṭhin a.

Kumthar hnu chawlhkar khat dawn laiah Lunglei kal tur an awm dawn ta a. Thawn tur an awm dawn tih a hriat veleh chuan Jama chu a pindan teah khan a lut a; a lehkhathawn  ziak hmasak chu, ‘Purana wala!’ a ti a, a pawt chhia a, a hran ziak a tum a.

Writing pad a phawrh a, a ziak leh dawn mek lai chuan Parlawmi a lo kal a, Pi Lami sumhmuna awm chu a rawn be hlut a. Jama inchhungah a awm tih a hria a, a lut phei a,  pindanah chuan a kal a, ‘Jama eng nge i tih?’ a rawn ti a. An innel hle tawh a.

Jama chuan, “Lo kal teh,” a ti a, ṭhutphah dang a han la a, dawhkan bulah chuan a han ṭhuttir ve a.

‘Taju-a lehkha ka thawn dawn, thawn tur remchang ka hmu thei lawk lova, tunah chuan kal tur an awm dawn a, ka thawn tak tak tawh dawn a ni. Ziak ve ta che,” a ti a. Nui deuhin an han inen a.

Parlawmi chuan, “I ziak zawhah min ziaksak ve ang chu maw le, aw?’ a ti a. Jaman, “Aw le,” a ti a, a ziak ta a. Ama ta a ziak zawh chuan Parlawmi thawn ve tur chu a ziak a, thu tlemte tha tak an phuah a, thawnbawmah an thun a, an thawn ta a.

Tlai ni nemin School tlangah a Pi leh Pu chuan Jama chu an lenpui ṭhin a. An kal chhoh pah chuan Parlawmi an sawm chho ziah bawk a. Khawthlang tlang dung hla tak mai lang cham ruih te chu an thlir ṭhin a. Khawthlang lam chang a ni lo va, hawina lam apiang, chhim lam te, chhak lam te, hmar thlang lamte thui tak a lang thei a. Mahse ni tlak suarah chuan khawthlang tlang dung chuan lung a tileng ber a.

[adToAppearHere]

Jama pu chuan, “En teh u, lo kal teh u,” a ti a, a kiangah chuan an va ding khawm a. “Jama, khu mi tlang dung lo lang cham ruih i hmu ang a,” a ti a, hmar thlang lam panga Lunglei vel lo lang  ruih  chu a han kawk a. “Khu mi tlang lo lang sang deuh ber , chhim lama mi khu tuna in awmna hi a ni. In khaw hmun tak chu tlang pakhat khuan a hliah a, a lang thei lo a ni. Hmanah i nu te pawh an la nulat laiin, ipa ho hian buhfai kan zu zuar ṭhin nia. A rei ta hle mai,” a ti a. Pi Lami nen chuan hman lai a lang thei a ni ang e tih hial turin, lungleng tak hmelin an thlir vawng vawng mai a. A ni, Jama nu pawh chu an ngai em em a ni ang: an fanu neih chhun a ni a, rei tak an hmu tawh lova, hmuh leh pawh an imbeisei tawh si lova, an ngai hle tur a ni.

Parlawmi te kawmcharah chuan Putar deuh  mai pakhat, a sam zawng zawng pawh ṭuak zo tawh, Parawl a awm a. Han en mai pawhin kum za chu a tling lutuk tawhang tih tur a ni a.  Ahming chu Pu Hluia a ni a. Parlawmi chuan, Pu Hluia chanchin chu Jama a hrilh ṭhin a.

“A, saw, amah chauh a ni si a, ka theih ang hian ka ṭanpui a, nula dangte pawhin an ṭanpui a, mahse kan ṭhenawm bul a nih avangin ka chan a vawng zual a..” a ti a, a nui deuh a.

“Putar kawm nuam tak a ni a, kan inah te hian a lo leng fo ṭhin a, a titi suah suah ṭhin a..” a ti a.

Jama chuan Parlawmi te inah a hmu fo ṭhin reng a. Luhka puiah ni lumte a  ai a, a awm hruah hruah ṭhin a. A hmuh fo hnu chuan, Jama pawh chuan a nel ve ta viau nghe nghe a.

Nikhat chu chhunah Parlawmi te inah chuan a han leng chho va,mahse Parlawmi chu a lo awm lo va, rei lo te a ṭhu a, Pu Hluia kawm turin a chhuak leh ta thuai a.

Jama, Pu Hluia ina a va luh chuan, Pu Hluia chu kawmchar ni lumah hnang a lo hlai hruih hruih a. Jama a hmuh veleh chuan, “E, lo leng teh Jama, tunlai ṭhangthar te hi lehkha ka thiam, ka inzir sang e, in ti a, putar te hi engah mah min ngai  lova, ka kawm chak viau che u asin,” a lo ti a.

Jama chuan eng dang maha chhang lo chuan nel tak tih hriatin, “Hnang hlaiah chuan ka tluk lo tawpang che,” a ti a. A kianga herhsawp ṭhutphah chu a la a , a han ṭhu ve a. Pu Hluia chuan, “Rin aiin hnang pawh ka la hlai thei viau  a sin maw le. Mahse khawvel hi ka hmang rei ta em a. Ka ning hle tawh a ni. I hriat angin heti mai hi ka ni a, enkawltu pawh ka nei tawh lova. Parlawmi saw ka vanneih a siam emaw ni, ka vanduai emaw ni zawk ni, a lo awm hlauh va, ti hian ka la nung thei a nih hi. Parlawmi tluka nula felleh ngilnei hi an vang hlein ka ring,” a ti a. Jama chu a han en a, nui lek lek hmel hian, “Innei mai ta che  u,” a ti ta a.

Jama chuan, “A… nia maw le,” a tihsan mai a. Pu Hluia chuan ti tak hmel deuh hian, “Ka dam lai ngeiin, ka mit hmuhah  pasal ṭha tak nei hman sela ka ti a ni. A nu leh pa ang bawkin a chungthu tur ka ngaihtuah ve a, ka duhpui tak ka la hmu thei lova,” a ti a.

Jama chuan engah mah vak a ngai lova. “Engtiziaa hetia mahni chauha lo awm ta nge i nih? Tunge i chhungte?” a ti a. Pu Hluia chuan a Tursing Vaibel a han beng a, thaw a han la huai a. “A, ngawi teh, thawnthu sei tak a ni. Tuma hnenah pawh ka sawi duh lova, nang leh Parlawmi chauh erawh hi chuan, in ngen chuan min sawitir thei ang,” a ti a.

Jama chuan, “Parlawmi awm loh hian min hrilh ta mai che, Parlawmi chu ka hrilh ve leh mai ang chu,” a ti a

Mahse Pu Hluia chuan a lu a thing a, “Ni love, Parlawmi nen lo la leng ang che u; tichuan ka lo hrilh vek dawn che u ania. Tunlai thangthar te hian Pu Hluia hi tu nge ka nih in hriat loh ka duh lem love,” a ti a.Tichuan Jama chu rei fe a leng a, eng emaw te a zawt vel a; a chanchin awm dan awm rin theihna tur  apiang chu a zawt a, mahse engmah a hre thei chuang lova.

Zanah chuan Jama chu Parlawmi te inah a leng a, chhuna Pu Hluia nena an inkawm thute Parlawmi chu a hrilh a, “A chanchin sawi tur chu a lampang pawh han rin awm ka hre hauh lo mai a, nang Parlawm i hre lo maw?” tiin Jama chuanParlawmi chu a han zawt a.

“Ka hre bik hauh lo mai. Tun hmaa kan inkawmin i zawh ang chuan ka lo zawt ngai lo a ni.” Parlawmi chuan a ti a.

Jama chuan, “Puttarmak tak a ni ang, a chanchin sawi tur chu ka hre chak ta viau  mai. Naktukah i kawm ang hmiang, chawlhni a ni bawk si,” a ti a.

Parlawmi chuan a rem ti a, a tuk Pathianni chuan an leng dun ta a.

 

 

 

Chapter VII Hmanlai

Chhun a ni a, Pu  Hluia kawmchar ni lumah chuan an thukhawm ṭhin a. Jama chu chhak lamah herhsawpah a ṭhu a, akiangah chuan chhuatah Parlawmi a ṭhusawp a, lehkha a zial khawm a (Jama tan pawh a ni mai thei, hriat chiah chu a  awm lova). Pu Hluia chu thlang lamah, Jamate hmachhawn zawng chuan vaibel zuin a ṭhu a. Tar zaidam tak leh nelawm tak hmel a pu a. A ṭawng chhuak te reng reng hi a nem thlup a. Nakinah chuan a han ṭawng ta a.

“Ni, khati reng tur kha a ni, in mawi ngawt mai. Tumahin nupa in ni lo tih an hre lovang che u,” a ti a, tlemin a nui deuh a.

Parlawmi chuan nui chungin, Jama chu a han en zawk a. Pu Hluia hnenah chuan, “Ka pu, Jama hi i duhzawng tak a  lo?” a han ti a.

Pu Hluia chuan, “Duhzawng tak ni e, tlangval ṭha tak a niin ka ring a..”

“A tha bawk reng a,” Parlawmi chuan nui chungin a lo ti a, Jama chu a han en a. Pu Hluia chuan, “Ni e, a ṭha bawk reng a, chuvang chuan nangmah ang bawk hian ka ngaina a ni; kan inhriatna a la rei lo hle a, mahse a Pute khu kumkhuaa kan lo hriat, mi ṭha pangngai an ni a, ‘kawi pawh a kawm a ṭhat leh a rah a ṭha an tia lawm,’” ati a. Parlawmi chuan, “Ngawi teh ka pu, hmanah kawi kawm ṭha deuh maiah hian kawi chhe deuh kan hmu tlat nia maw le,” a ti a.

Jama chuan a cho tih a hria a, Pu Hluia hnenah chuan, “Mawi a, ka pu, awih hlek suh. A kawm a ṭha lo a ni ngei ang,” a lo ti a.

An awm danah chuan an innel hle tih Pu Hluia chuan a hmu a, a lawm rilru hle a.

Jama chuan, “Thawnthu chu maw le ka pu” a han ti zui a, sawi tawh turin a han ngen a.

Pu Hluia chuan, “E, vawiinah kan sawi zo hman nang. In hriat angin tarte chu kan ṭawng pawh a muang zo vek tawh a , nangni angin kan ṭawng zung zung ve thei tawh lo a nih hi,” a ti a. Jama chuan,”Naktukah i chhunzawm leh mai ang chu,” a ti a. Parlawmi chuan, “Naktukte chu thing ka phur dawn a sin,” a lo ti a. Jama chuan, “Nanga thingphurh te mai mai chu kan lo sawi zawh san ang chia a ni mai alawm,” a ti a. Parlawmi chuan, “Mawi a, ka pu ka awm loh chuan hrilh duh hauh suh ang che,” a ti a.

Jama chuan nui chungin Parlawmi chu a han en a, “I ngaihthlak duh ve leh phur lo la  a ni mai a lawm, vawikhat thing phurh loh mai mai te chu eng nge  pawi?” A ti a, fiamthu fein an han inhnial a, an hlim hle a.

Pu Hluia chuan inti thunei fein, “Engpawh ni se, chungte mai mai chu eng  a nih loh chu. Parin Jama thu a awih tur a ni” a lo ti a. “Ni” Jama chuan a ti a. Parlawmi chu a han en a, “Ngai che, ka thu iawih tur a sin,” a ti a, an innuih sen sen a. Parlawmi chuan vui der takin, “Ka pu min va ṭan lo ve, a nih sawi tawh rawh,” a ti a. Tichuan Pu Hluia chuan thawnthu chu a sawi ta a, hetiang hi a ni.

“Kum tam tak a ral tawh a. Pu Hluia te naupan lai chuan Mizoram hi a la danglam em em a. Tunlai hi a ang lova. Lal lian  pui pui nun rawng tak takin ro an rel a. An khua leh tuite an tirethei em em a, bawih ang maiin an siam a.

Langsang khaw chhim thlang nithum kal laiah chuan, khaw lian tak pakhat ‘Langthei’ a awm a (chumi tlang pawh chu Pu Hluia chuan Jamaleh Parlawmi chu a kawhhmuh a), mahse tunah chuan ramngaw vek a ni tawh a, khaw hmun  hluite erawh chu a la hriat theih awm e. Pu Hluia chu chumi Langthei khuaa mi chu a ni.

Langthei khua aṭanga ni khat kal zen zawnah chuan chhim chhak deuha ‘Thinghnawk’ khua khaw lian tak a awm bawk a. Chumi hun lai chuan Thinghnawk leh Langthei khua chu khaw lian ber leh pawimawh ber a ni.

Thinghnawk khua chu in zakua vel an ni a. Lal Zatawna’n ro a rel a. Zatawna chuan a khua chu in sangkhat an tlin veleh Langthei khua leh an chheh vel khawte deuh deuhte chu  run a tum a ni.  A theihtawpin a bei vel a; a khuaa mi fel deuh deuhte zin chhuahtir a, mi khuaa mite chu an khuaa pem turin a rukin a thlemtir ṭhin a. Lal dangte pawh an awm mai mai bik lova. Thil awm dan an hre kar vek a, an theihtawp an chhuah vek a ni. Khawdang chanchin leh an in puahchah dan an enthla kar vek a, an muang lo hle.

Chutiang chu an awmdan a nih avangin Lal rorel a khauh zual a. An khua leh tuite tu pawh khawdang rorel dan a ṭha lam, vantlang rilru tiher zawnga sawi chu na taka hrem an ni a, a ṭhente phei chuan an thih phah ṭhin.

Langthei khua, Pu Hluia naupanna khua in zasarih an ni a. Thinghnawk khua pawh chuan an el ber leh an hlauh ber a  ni a. Lal Zotudawlan ro a rel a. Zotudawla chu pa lian tak, hang deuh mek muk, thau tak a ni a. Chung laia Lalte zingah chuan a thu nei thiam pawl a ni roh a. A rorel a khirhin kawng tam takah chuan sual hle mah sela, akhua leh tuite an rinawm a, an inthurual a, chung chu Zatawna pawhin a hre vek a; chung vang chuan mi tlem zawk mah sela a hlau viau a ni.

An khawlai takah chuan mual zau tak a awm a, chu chu tlangvalho inlungden siakna leh naupang tualchaina leh engkim vantlang thil tih nan hman a ni. Mual chhaklam sirah chuan Lal In a awm a, di in chung a ni a, a lang kul khun a. A sir lehlam chhim lam deuhah chuan Zawlbuk a awm a, lianpui pahnih a ni. Mual sirah chuan Lal In zawmin khawkhat mi ṭha, thlanglamah an tlar thla put mai a; chung mi pawimawh deuh deuh sirah chuan michhiaten khua chu an luah ve a, a pumpuia thlir chuan a bial deuh a ni.

Thinghnawk leh Langthei chu tlem tlemin an lo intai lang hret hret a. Zanahte khuaah a rukin an intir a, an khuaah pema thlem turin an kal ṭhin a. A ruk te lo chuan in zin tawn pawh a theih tawh lova. Lungsang khua chu chutih lai chuan an puitling ṭha tlang a, an tlem zawk naa Thinghnawk khua pawh chuan an huphurh em em a. Pa fel tak tak, chak tak tak an tam a, an vanglai tak a ni a; an thawm pawh an tina ngei reng a ni.

Mi reng reng pem duh ta sela, a ruk tein zanah, tuma hriatlohvin an kal ṭhin a ni. Chuti lo chuan tumah an pem ngam  lo. Lal hriat an hlau em em a, pemte pawh an pemna tur daikiang an thlen thlengin an thin a phu dep dep ṭhin a ni. Hmelmate an neih a. Lal hnenah an pem tum ruk te an lo hrilh hlauh chuan, an chan chu a rip hle zel a. Hremna chhe ber pawhin ngaidam se la, ruh tliah phing pheng te awl tak a ni. Zawlbuk tlangval hoin an inkeuh chhawk chhuak zak a, an thi thawthang ṭhin. Dan naranin Lal chuan chutianga ngaihdam turte an awm chuan tlangvalho keuh chu a en deuh zel a, keuh ṭha mang lote a hmuh chuan keuh dan a zirtir ṭhin a. Chuvang chuan tumahin an mi hrem chu an keuh zawi ngam lo. Khawngaih deuh avanga keuh zawih deuh chu keuh nawn lehna leh an mahni pawh chu vawi li vel zirtir hlawhna mai a ni.

Damdawi leh Daktawrte awm ve hek lo i le, chutiang ang tuarte tan chuan dam ṭhat leh chu thil awlai lo tak mai a ni. Mi ṭhenkhat phei chu an sil awng hlen ṭhin.” Pu Hluia chuan a ti a.

“Chuvang chuan ‘pem’ thu leh vantlang rilru her zawnga Lal chet dan sawisel ngam pawh an awm lova; Lal chu an duh duhin an awm thei a. Tumahin an sawisel loh avangin an thil tih leh rorelte chu, ṭha leh fingah an ngai a, an sual tawlh tawlh ta ṭhin a ni. Sialte, Bawngte, Kel te, Vawkte leh ran engkim an vulh a, sa pawh an hne hle ṭhin. Lal chuan Se pahnih khat, insik huai tur chauh a vulh a. Vulh hlek lo mahsela a khaw chhunga ran zawng zawng chu ‘ka ta’ a tih theih avangin a pawi lo. Vawksa a chak deuh chuan khawlaia sum ruk emaw vel kal hi an kap tlu tawp mai a. ‘Hei hi tu ta nge ni? Ka inah rawn dah se la, sa rawn chan rawh se’ a ti mai a. A neitute chu rang takin an  han in hre chhuak a, vawk talh pangngai angin, laichin phungchang an ko khawm a, Lal sumhmunah chuan an chan ṭhin a ni.

Lal chuan inchhungah a nghak vung vung a, an chan zawh hunah, ‘Ka pu, i duh tawk va la rawh le,’ an tihin a lo tlan chhuak luah luah ṭhin a. Lalin a duh tawk a thlan bang chu, vawk neitute chuan, in lamah an hawn a, ṭhenrual ṭhate nen an ei ve ṭhin a ni.

An kal dawn chuan Lal chuan vawk neitupa chu lawmthu a hrilh a, ‘I vawkin ka  sumhmun a ti bawlhhlawh a ni, fai takin thian rawh,’ a ti a, a lungawi tawk zana an thenfai hnuaah an kal thei chauh a.

Zotudawla chuan Nupui pali chauh a nei a, bawih pawh tlemte chauh a nei a. A ngaihdan chaun ‘In tihnawk mai mai ,’ a ti a ni. Eng nge a khua leh tuite zawng zawng chu a bawihte ang vek an nih a hnuin bawih dang kawl ngai ang. A khuaa ran zawng zawngte pawh a thu a nih ang bawk chuan, buh te pawh a thu thu a ni a, a duh duhin a sem darh thei. Fathang a ei seng lova. Lo neih pawh a ngai lo. A hmingin a bawih tlemte thlawh tur chu ram ṭha lai ber leh hnai ber, ṭin khat hmun emaw, ṭin hnih hmun tur emaw lek a nei a; chu chu a bawihte chuan khawlai anga faiin an thlo va. Lal chuan huan ang deuhin a ngai a, intihhlim nan a chang chuan a lengin a fang ṭhin a.  Hnim kutphah chen emaw te a hmuh vaih chuan, a bawihte chu a vaw nek ṭhin.

Favang dawn hian a zu leng thla deuh ber a. Lo chu thlam aṭangin a zu thlir vel vung vung a, ‘Hm’ a ti a, ‘Phur za a awm dawn hi’ a ti a, lungawi takin a haw a. Pawl tlaka phur za a lo tlin loh vaih chuan a bawihte chu a vaw leh nek a, mi ta ru turin a tir ṭhin.

“Engnge Lal dawt insawitir?” a ti a ni. Buhte chu ngah mahse a thusawi kha a dik taka a lo thlen loh chuan hremna pumpelh theih a ni lo. Chuvangin vawikhat tuar tawh chuan, bawihhote chuan an  hre ran a, a thu sawi lawk ang a nih loh chuan, hrilh loin mi buh an ru nghal mai ṭhin. A lo tam lutuk chuan mi an pe ve thung a.

Kut nite erawh hi chuan an tlaiin nuam an ti tlang hle. Lal leh mi ṭha dangte chu duhsakna a zarah an rui let tawp mai a. A nih loh leh an ngaih a sam a, a chang chuan an nelawm em em a. Vantlang reng reng hi an tlai a, mualah an ri dup dup nileng mai a, ni tam tak an awm ṭhin. Lalin nuam a tih chhung chu Sial te, Bawng te, Vawk te hi chu an tlu reng mai a ni. Chung an ruih phawk lai chuan hlate an phuah an phuah ṭhin a, an hla tam takah chuan khaw dang nen an inelzia a lang.

Kan Lungsang khua a chhing zo awm maw?

Zotudawla Lal lai ngur a tlawm thei lo.

tihte hi an hla sak lar pawl a ni a, an lampui ṭhuai ṭhuai nileng zankhua mai a ni.

Zotudawla chu hla ngaina tak mi a ni roh va, hla phuah thiam a chawi sang khawp mai. Pasalṭha leh hla phuah thiam chu an lar em em a ni. A bawih tlangval pakhat pawh a hla phuah thiam avangin a chhuah nghe nghe an ti.

            Lal chuan a Nupui thenkhat a nin deuh tawh chu a hnawt chhuak mai a, vantlangin a hmeithaina in  tur an sak sak a; a nih loh leh an chhungte in lamah an kir leh ṭhin a ni. Mahse Lal chuan ṭhatna tak pakhat a nei a. A nupui te chutiangin lo hnawtchhuak mah se a ensan mai lo va. A buh ei seng hek lo, a chawm ṭhin a; hnathawk hah chuang lovin a awmtir ṭhin.

Tleirawl tharte an nulat a, Lal ngaihsan zawng leh nupuia a duh mi an nih chuan, Lal chuan chhuanlam tur a han siam thuai mai a. A bawih ṭhenkhat hnenah, a rukin chu Nula nu leh pa Bawng emaw, Sial emaw a huanah a khalh luh tir a. Darkar khat lai an tla ta’ng tihin, Lal chuan a zu hmu chhuak der a; ran chu amah chuan khalh chhuak duh lovin a neitute chu an hrilh a, an khalh chhuah tir ṭhin. Tichuan Lal chu a lawm hle a. Lal huana an bawng emaw, an sial emaw a luh aiah chuan an fanu a neihsak ṭhin a ni! Hengte pawh hi dan tur rengah an ngai tawh mai a, tumahin sawisel enah an en tawh lo. Tin, Lal chu an makpa a lo nih dawn tak avangin engkimah thawven deuhna a lo awm a, michhe tan chuan thlakhlelh awm ve tak a ni a, chuvangin an pawi ti mang lo. Eng nge, zu an hne ting mai alawm.

Nikhat chu Thinghnawk khua chuan pa pali fel tak tak an tir chhuak a, Langthei khuaah chuan zanah an lut ru a, mite chu an khuaa pem turin an thlem a, a ṭhen chu an thlem thlu nghe nghe a. Mahse  chuti maiin chhuah theih a ni si lova, ‘Kan lo in puahchah ang e,’ an ti a, tichuan Thinghnawk paho chu lawm rilru takin an haw leh ta a.

Zan thla eng hnuaia an hawn kawngah chuan pa pali bawk an khaw lam aṭang lo kal an tawk ta a. Zotudawla mite an ni a. Thinghnawk khuaah chuan zan thum lai an han rawl tawh  a ni a. Chuvang chuan an kal lam pawh khan an tawk lo a ni. An han inhmu chu, ‘E, khawiah nge in kal?’ an inti tawn ve ve a, an thil tih ve ve chu an hre ran a.

Thinghnawk khaw ho chuan, “Engtizia nge, hetia kan khaw lam aṭang tun ang zana in lo kal? Khualzin satliah chu in ni lo tawp mai tih a lang a ni,” an ti a. Zotudawla khuate pawh chuan “Nangni pawh engah nge kan khua in zu tlawh? Kan ko hlei nem che u,” an ti a. Tichuan an inhmu thiam dawn ta lo va. An zinga pakhat chuan, ‘A , a ni lo ve, ṭha takin inṭhen rih ang u, ram mu veve kan ni awm a, kan zingah Lal pawh kan awm si lo,’ a ti a. Chu chu a ṭhen chuan an zawm hle a. Mahse pakhat, Zotudawla makpa thar, pa hang ve deuh mek muk hi a lo a fal bik a. ‘Eng nge Lal kan awm loh vang? Lal ve thawthang kei ka awm alawm. Thinghnawk zawngho kha ka chhuah lo vang,’ a ti a, a chemtum chu a phawrh ta a. Chutih lai chuan sir deuhah Thinghnawk khaw pakhat chuan ngawi rengin a chem  hnung lam hian a tukkhumah a’n khawng charh a. Zotudawla Nupui thara Pa chu a tlu ta char char a. Inrem chu a theih ta lo va, an inbei ta fe mai a, chemsen an len ta ziai ziai mai a ni.

Hman lai ka pute chu (Kan pute kan tih theih chuan) chem nena insual an thiam em em a, chemtum vai thiam pa chu sah fuh theih pawh an ni lo, an indang thiam khawp a, chem chu a ri kheuh kheuh mai a ni. Chumi zan thla eng hnuaiah  leh meichher paih darh kara inbei te pawh chu a hmuhnawm zawnga lak chuan hmuhnawm tak tih tur an ni.

Thinghnawk khua chuan Langthei khua chu an han hliam che thei lo thuai a; pakhat kawng thlangah a tla thla palh bawk a, pakhat lah chu a thi nge a dam tih pawh hriat lohvin a let der mai bawk si a, hai an dil ta a. Chumi zan chuan Zotudawla mite chu an chan a chau ta a ni.

An kal dawn chuan Thinghnawk paho chuan, ‘Tikhan in Lal ve deuh thawthang te nen khan dam takin haw rawh u,’ an ti a, an kalsan ta a.

Hemi zana intawk ho insual hi Thinghnawk leh Langthei khaw indo chhan tur chu a ni ta. Indo an puang nghal mai chu a ni lo va, mahse tun hmaa an intai rukna kha a langin an tichhuak ta a, a langin an inhua a, a langin indo an puahchah ṭan ta ani.

Tichuan Zotudawla chuan a mite, a nupui duh lai Pa leh nghal, chutianga an lo sawisa chu a thin a rim em em mai a,  theihtawpin an er ta a. Thinghnawk ho pawh chu rang takin vantlang an intawkkhawm a, mualah an tlim put mai a; chutah chuan Lal leh Upa rorel, inpuahchah dan an ruahman te chu an puang a, inring renga awm ṭheuh turin an inhrilh a.

Hemi insual aṭang hian a tu lam veve pawhin ramri hnaiah enthlatu (sentry) an indah ta a ni. Tute pawh chu in hmuh leh chuan indo puan ṭanna a ni thei ta reng a.

Thinghnawk paho chuan an thiltih chu an chhuang hle a; zu hmunah te an aupui ta le lu mai a. Hlate an phuah zui a –

Chhawrthla engah Val mi hai em ni?

Ngur inchhal thlunglu lu vung vung.,

te an ti a. Chungte chu Langthei khawho chuan an lo hriat chuan an thin a rim em em a; an sah thluk pa dam leh phei kha chuan, a zak pah fawm nen, a run zual a, phuba lak a chak hle a. An Lal Zotudawla chuan a zahpui em em mai bawk a. An hla phuah a han hriat phei chuan a thin a rim a. ‘Ka nupui duh lai pa hi in ni hlauh chu i vannei mang e a, kan that ve nghal mai tur che, ka khaw hming i tichhia a ni,’ a ti a.

            Hla phuah thiam deuh deuhte chu zu hmunah phuah let ve turin a fuih a. ‘Ṭha tak phuah thiam chu Lal Upaah ka siam ang,’ tih a tiam a. Chu chu a bawih zinga tlangval pakhat tan a lo ni leh ta. Hla thu tlar hnih lekin ZALENNA a rawn pe dawn  ta a ni.

            Zu hmunah an tlim put mai a, Sumhmun lam aṭang hian a bawih tlangval Tungphoa an tih chu a rawn ding chhuak a, a ban a phar a, ‘Sa rawh u, ka lam dawn e,’ a ti a, a rawn her lut ta chhet chhet a.

            “Zotudawl val a tawng lo em ni?

            Val a uang sual ngei ang  khua ṭhalah,

a ti a, a han lam ta a. Lam pawh chu a lo thiam kher mai a; Zotudawla chu a lawm ta em em mai a, a kiangah a ṭhuttir a, Zu no  a han leh nghal ta zat mai a ni.

            A bawih nihna aṭangin a chhuah a, vantlangin in ṭha tak an sak sak a, a nupui duh ber a neihsak bawk a, a upate zingah a la lut ta a. Bawih aṭangin khaw khat mi ṭha leh vantlang hruaitu a lo kai ta a ni.

            Zotudawla chuan ‘Ni, Lal min latwng lo a nih hi. Ngawi reng rawh u, khua lo ṭhal se la, val an la uang sual ang!’ a ti a, an thum ta dup dup a.

            Heng laia an hla hi, chung hun laia an sak dan chu a hrang mai thei, mahse nakinah chuan, ‘Saikuti zai’ thlukin an sa ta awm e.

Chapter VIII

Thinghnawk leh Langthei indo

            Khua a ṭha em em mai a, Nipui a lo thleng leh dawn ta a; thing par mawi tak takte karah chuan Therengte an hram leh ta chiah chiah a. Romei chhumten tlangtin a bawm leh ta a, khua han hawi vel hian tlang leh tlang inkarte chu a paw leh ta chuk mai a, lung pawh a lengin khua pawh a har leh duh ta hle.

            Chhun lai a ni a, Langthei khuaah chuan mipa reng reng hmuh tur an awm lo va; Naupang te te te erawh chu pawnah chuan hmuh tur an awm zeuh zeuh a. Amaherawhchu in tin chu ngun deuh va han en chuan tukverhah leh kawmcharah te nula leh nute, hmel dang lam tak pua dingin hmuh tur  an awm a. Khua chu a reh thuap mai a; thil eng emaw ri deuh hlek an hriat chuan an tang hru zel a. Thinghnawk khua  RUN a ni.

            Zotudawla hovin Langthei khaw pa zawng zawng leh tlangval chuan Thinghnawk khua chu an pan ṭhup ṭhup a. Thui lo teah chuan Pa leh Tlangval an hlir a; Tlangval ho chu Tungphoan a ho va, an kal hmasa ta a. Zotudawla chuan Paho chu hnungah a rawn ho chho dawn a ni.

            Tlangval ho chu ramri thlen dawn melthum velah an han chawl a; sawmnga rual an kal hmasak tir hlek a. Chung mi sawmngate chu ramri thlen hma mel khatah an tawp leh a: Tlangval panga an kal hmasa leh a. Chung tlangval pangate chuan ramri chu an han thleng ta a.

            Khualzin kal ni awm takin tlangval zinga pahnih chu ruakin, engmah keng lovin an kal ta zel a. Thinghnawk khaw enthlatute awmna lai chiah an hriat loh avangin ruakin an kal ta a ni a; Thinghnawk tlangval pathum, enthlatute awmna chu an han thleng ta a. Thinghnawk tlangvalte chuan Langthei tlangval palite chu an lo tiding a, ‘Lo kal tawh suh u,’ an ti a, mahse Langthei tlangval palite chuan an hnaih lui zel a. Langthei tlangval chuan Thinghnawk tlangval chu an han hnaih a, ‘ I fei dah rawh,’ a ti a. Thinghnawk tlangval chuan, ‘Ka dah lo vang, min hnaih suh, ka vit ang che,’ a ti a, a fei chuan a tin a. Langthei tlangval chuan, ‘Fei nei leh nei lo inbeih dan em ni? Huai inti veve chu neih inangin kan inbei ang chu,’ a ti a.Thinghnawk pa fei chu rang tak maiin a han chuhpui thut mai a, an buai ta chak chak a.

            Inhliam pawh an la awm hman lo tih chuan, tlangval pathumte kha an lo lang nghal thuai a; an  ṭawngte pawh hre phak vek khawpa hnaiah an lo awm reng tawh a lo ni a. Thinghnawk tlangval pathumte fei chu an chhuhsak a, an man ta a.

            ‘Ṭhian duh tak te u, hei Lal biak tum palai in lo man a, in lo that mai dawn hi a pawi hle mai. Aw le, nangmahnin inṭan hmasa a ni a, engmah tih theih a ni ta lo. Inbeih induh chuan infei hi kan pekir leh ang che u a; tin , ‘kan ngam lo che u’ intih erawh chuan kan man hlen ang che u. Keini zawng tlangval pangngai kan ni a; tuna kan ṭhiante pahnih in tih tum dan ang kha zawng kan thiam ve lo, naupang pawh zirtir suh u,’ an ti a

            Thinghnawk tlangval chu an han inen a. ‘Aw le, min pe rawh u, kan tlawm tal ang,’ an ti ta a.

            Langtheiho chuan Thinghnawk tlangvalho chu an fei an han pe leh a, anpek pah chuan , hnunglamah an tawlh hlek a, an inhmachhawn ta ṭhap a.

            An han inbei chu an chhuanawm tlang hle hlawm mai. Tu lam mah mah chu an inhliam thei lo va, an zuang tawn ta zak zak mai a ni.

            Rei fe, minute panga dawn lai an inbei tawh tih chuan, tlangval sawm, Langthei khua chu an lo thleng chho leh a. Tlangval sawmnga pawla mite kha an ni a; an tirh chhuah tak tlangval pangate chanchin chu ngaichangin an lo kal hmasa leh hlek a ni. Midangte pawh chu an lo hnai hle tawh a.

            Tichuan Thinghnawk tlangvalho chuan an chan chu an hrechiang ta a. Tlangval sawm lo thleng chhote chuan, a hma a mite an rawn ang lo va; rang taka bang turin an rawn ti a. Thinghnawkho hnenah chuan, ‘In huai hle mai, mahse bang tawh rawh u, zualko tur in awm lo dah ang e,’ an ti a. Tichuan an bang ta a; Sala man an ni ta a ni.

            Tlangval rual dang kha an lo nghak a, an lo thlen chuan chak takin Thinghnawk khua chu an sal pathum man nen chuan an pan ta ṭhup ṭhup a.

            Tlai ni tlak hmaa Thinghnawk khua chu lak hman an tum a ni a; Tlai darli vel awmah dai kiang an hang thleng ta a. Dai kianga naupang lo awm leh hmeichhe tlai thingphurte chuan, Langthei tlangval ding ṭhup mai an han hmuh chuan an tlanchhe lawng lawng mai a.

            Langthei ho chuan an tlangval pathum man te chu an chhuah a, ‘Rang takin in khuate ko khawm rawh u, hun in nei tlem hle,’ an ti a, an nam kat dawrh a, an kaltir ta a.

            Chumi rei lote chhung chuan Langthei tlangval chu an lo bo ta duak a. Khaw sirah chuan dai kiang hnim chin leh chin lovah khaw pumpui chu an hual chhuak pup a; kawngka chu an Lal ho, pa hovin an rawn su dawn a ni.

            Thinghnawk khua chu rang takin, tlangauvin an au khawm a, an ri ta sung sung mai a. Dar kar chanve hnuah chuan Zotudawla Regiment-ho chuan khua chu an rawn nawr ta dut dut mai a. Thinghnawkho pawh chu an Lal Zatawna hovin theihtawkin an lo ṭang a, an inbei ta hum hum mai a ni.

            In zakua lai khuaa puitling lo thawk chhuak chu tleirawl deuh te te nen nasa tak mai an ni a; Mi rap thei zawngin rawl nen an lo ṭang a, an nasa ngei mai. Langtheiho chu khuaah rang takin an lut a. Mahse Thinghnawkho chu an tlawm mai si lo va, rei tak chhung chu patling leh tlangval, putar chenin, sangthum aia tam mah tur chu an inbawhchilh ta nuai nuai mai  a ni.

            A tawi zawngin sawi ta ila, mi tam tak an thi a, tam tak an hliam bawk a, khawlai chu thisenin a luang tih theih a ni hial a. Mi hliamte chu an han inenkawl a; mitthite chu an han indah fel a, tin, Zotudawla lal upa , tlangval hruaitu Tungphova khan tlangau tur chu a  han puang a.

            Tlangau chuan, ‘Tunah chuan thlamuang takin nu-naute kha awm tawh rawh u, Zotudawla mite in ni ta e, e,’ tiin a han au va.

            Zawlbukah chuan Zotudawla pawl zawng zawng chu an inkulh a; Thinghnawk khaw Silai zawng zawng leh Fei leh Chem leh thil hlauhawm zawng zawng chu an kawl sak a. Zan a meng tlaivar tur (sentry) an inruat bawk a. An ei leh bar tur zawng zawng chu Thinghnawk khua chuan an siam sak vek a, Vawk leh Sial tam tak an talh a.

            Tin, Zotudawla erawh chu a  upate nen lal inah chuan an lut a. Chumi tlai a Zatawna ina Zotudawla an lut chu a induh hle vurh vurh mai. Zatawna chu a khaw mi ṭhate an koh khawmtir a; Zute an inho ta bung bung a. Tin engkim chu Zotudawla thu vek a ni ta a. ‘Thinghnawk Lalpa ka kiangah lo ṭhu rawh se,’ Zotudawla chuan a ti a. Zatawna chu an han hnuk ṭhu a. Hmusit takin Zotudawla chuan zu te a lo leh der vel a.

            “Khai, khaw nge, Tungphova kha a awm? A  hla kha hril sela, lam teh se, Zatawna chhungpui nute pawh han ko khawm rawh u. Ka chhungpuinu te ka rawn hruai theihnghilh ta hlauh va, an khua a har deuh a ni. A pawi ngawt mai, Tungpho, che rawh le,” a han ti a. Zu an  nam phulh tawh reng a ni. Tungphova chu tapchhak aṭang chuan zu no chawiin a lo ding chhuak a. Lam thiam lo her lut tih hriat takin a rawn per chat chat a, hla thar a han hril chhuak leh ta a.

            Lal Zatawnpa suihlung phang lo la,

            Zai a dam Zotudawl Ngurliana

a’n ti a, a han a han phar a. Kil khat aṭangin hmana Zotudawla bawih chhuah hmasak khan Tuium khuang sawhin hla chu a lo la a, an han sa a, Zatawna runah chuan an lam puak ta ṭhek ṭhek mai a ni. Zawlbuka tlangvalho awm pawh khan an upate thawm chu an hria a, an lo el ve a, nuam an ti tlang hle hlawm mai.

            Chumi hla thar lo chhuak leh, Zotudawla lawmzia chu sawi hleih theih loh a ni. ‘Zaidam’ han tihte chu  a lawm tak meuh meuh va; Tungphova chu fawh tak a nap a. An  hla sak laite chuan a kianga Zatawna ṭhu chu ‘hneh hnu’en hian neu chungin a lo en a. “Chu ngai ta che, thlaphang reng reng suh, Zai a dam Zotudawl Ngurliana, an tih dut dut chu,” a lo ti a, a zute chu a novah a zu chhunsak vei ṭhin a.

            Chumi zan pawh chuan hla thar tam tak a chhuak a. Pu Hluia  chuan a la hre nasa khawp mai a. Jama leh Parlawmi chu a hrilh kim vek awm e. Mahse Jama chuan a ngaihsak vak lova, hmanlai hlain a lung a len lem lo a ni.

            A tukah chuan Zotudawla mite tam tak chu an haw thla a; hliamte an zawn haw a. Zotudawla hovin upa  ṭhenkhat leh zanga dawn lai erawh chu an la cham ta a. Thil tam tak tihfel tur a awm a ni.

            Zotudawla chuan Zatawna nupui /hi te, kawngchilh te leh bengbeh tam tak a nupui te tan  a thawn haw teuh a, a lung a awi hle mia.

            Zatawna khua chu in zali vel Langtheiah pem turin an ti a.Chumi kum chuan Zotudawla khua chu in sangkhat leh za an tling ta a ni.

            Chawlhkar khat dawn lai Zotudawla ho chu Thinghnawkah chuan an cham a. A bawih hlui Lal upa lo ni ta, a ngainat ber Tungphova chu Thinghnawk rorel turin a dah a. An lal hlui Zatawna chu a hnuaiah a hminga ‘lal’ ni ve mai mai turin ruat a ni ta a.

[adToAppearHere]

            Langtheiho chuan hnehna ni lawm nan ni sarih ‘Awmni’ an kham a. Nasa takin an chen a, an lam tuar tuar a; sate an ei awk awk ta mai a ni.

Chapter IX

Jama zin haw

 

            Khua a lo tlai ta deuh va, Jama leh Parlawmi chuan Pu Hluia chu an ṭinsan ta rih a, a tuka sawi zawmah an khek ta a. Jama chuan Pu Hluia thawnthu sawi chu a ngaihthlak duhzawng tak a ni a, a note buah khaw hming leh lal hming te leh hla ṭhenkhat chu a ziak a. Zotudawla rorel zel dan leh an tawp tak dante chu a hre chak hle a. Allana a hmuh huna hrilh ve a tum ran a

            A tuk leh ṭhawhtan ni chuan Parlawmi chu thing phur lo turin a hrilh a, a phur ta lo zel reng a; chhunah chuan Pu Hluia chu an kawm leh ta a. Thingpui lum turte an keng a, Pu Hluia inah chuan an lum a, kawmchar ni lumah chuan hlim takin an inkawm a. Jama chuan, “ Ka pu, i chanchin a va tel har ve? I la sawi reng reng lo a ni maw?” a ti a. Pu Hluia chuan, “Nimina in ṭhut ang chiah khan thu leh rawh u, en in nuam a ni,” a ti a.

            Parlawmi chuan Jama chu a han en a, a va ngheng deuh dalh a, “Tihian maw ka pu?” a ti a, an nui dun ver ver a. Tichuan Pu Hluia chuan a sawi zawm leh ta a, tiang hi a ni:

            “Thinghnawk khua chu in zanga lek an ni ta a, Tungphova chuan ro a rel ta ber a. Mahse Tungphova chuan Langthei tlang chu a ngaina em em a, a zin fova, Zotudawla hnenah ni nga lai te a zu cham ṭhin a, rorel dan tur thu tam tak an sawi dun ṭhin a.

            Kum tam fe hnuah chuan Tungphova chu Thinghnawkho chuan an that ta a. A thattu pawh hriat loh a ni a. Zotudawla chu a thin a urem em mai a, a mi duh ber leh ngainat ber, a hla phuahthiam leh a ṭhian  duh tak chutianga an that chu a lungawi thei lova. An lal Zatawna chu a mawhchhiat a. A khua zawng zawng chu Langthei khuaah a sawn ta a. Amah Zatawna chu bawiah a la lut a, chutiang chuan Thinghnawk khawpui chu a lo ṭiau ta a ni. Langthei khua  chu an lo ropui ta hle a, in sangkhat leh zaruk  an tling ta a nih chu.

            Kum rei fe hnuah chuan khua chu a lo lian zual hret hret a. In tinah pa thuahte an lo awm ta a, in dante a lo ni a, khua chu a lo lian ta tawlh tawlh a. Mi an lo tam tak em avang chuan khaw khat inlungrualna pawh a awm hlei thei tawh lova. Tualthahte a lo tam ta viau a.A titu hriat mang si lohvin tlangval thalaite hi an thi leh ngawt mai ṭhin a. Lal leh upate chuan eng an pawhin bei sela, chutiang thil ṭha lo chu an tireh thei ta lo va. Khua chu an awp hneh lo ta em em mai a ni.

            Thinghnawk mite khan an Thinghnawk rilru an paih thei tak tak chuang lo va, a tam zawk mah an ni ta si a, an huai ta riau mai a. Zotudawla chu an duh thei chuang lo va.Anmahni lal Zatawna leh an lalnu leh a fate bawih an han ni ta te chu an khawngaih em em a, an thin a dam thei lo a ni. A tam zawkin a tlem zawk ngam lova an han awmte chu, zahpuiawm an inti ta a.Tichuan, tlem tlemin titi khawmnaah te an sawi chhuak ru hlek hlek a, a tawpah chuan an thinrimna chu a puak keh ta  a ni.

            Nasa deuh maiin helna a chhuak ta a,chutianga helna nasa reng reng chu Mizoramah a la awm ngai lo an ti hial!

            ‘Pa leh Pa, eng nge, vanhnuai a lawm!’ an ti a, an insat na ta niai nuai mai a. Ni thum leh zan thum chatlak hlek lovin an insam a, tichuan nithum ni tlaiah helna chu a reh ta a. Lal  Zotudawla leh Zatawna chu an inbeihnaah chuan an thi veve a. Mi tam tak, sang aia tam an thi bawk a, chu chu ‘KANTU’ ram lo chhuah ṭan – “

            “Jama, Jama,” Parlawmi chuan Jama chu a bawh ta a. Jama chu a tho thuai a. Pu Hluia chu a han dawm a, a hnuk a chat ta riai riai a. Mak an ti em em mai a. Chumi ni tlaiah chuan Pu Hluia chu an vui nghal ta a ni.

            Zanah chuan Jama chu Parlawmi te inah chuan a han leng a, Pu  Hluia tawp dan makziate an sawi khawm a.

            ‘A, a tan zawng a ṭha zawk e. Amah chauh a ni tawh a, a rethei tawhem a, Parlawmi zara nungmai a ni tawh a. A  duhthusam angin Pasal ṭha takte pawh lo hmu  ta sela, tu nge amah enkawl leh ta ang? A retheih chu a zual deuh deuh tawh dawn a ni. A duhzawng tak Jama a hmu a, Parlawmi nen lungrual taka a thu ngaithlain a tawpsan ta a ni, a rilru pawh rin dik theih ni ta se la, a duh hun taka tawp ta niin a rinawm a, ngaihtuahna a tidam viau a ni.

            ‘Ka thih hma hian Parlawmi hian pasal ṭha tak nei hman sela ka ti a ni, ka duh pui tak ka la hmu thei lova,’ a ti kha, Jama a hmu ta a, lungrual taka a awmpui lai chu  kalsan a duh hun lai tak pawh a ni zawk ang. Tichuan PU HLUIA chu a tawp ta a ni.

            Jama chu January thla chanve dawn lai thlengin Lungsangah chuan a awm a, tichuan haw thlak zai a rel ta a. A pi leh pu chuan a haw leh tur chu an ngai ngam lo hle a,mahse awm hlen  em chu a ni si lova.Vai kal tur an remchang bawk a, a thuam phurhtir turte chu an siam leh ta sauh sauh a.

            A haw dawn ni chuan chhunah Parlawmi chu rilru khawhar sa takin a zu leng thla a. Jama ni tawp chu hlim taka hman ralpui a duh a. Jama pindanah chuan an ṭhu dun a, an titi an titi a.

            Nakinah chuan Parlawmi chuan, ‘Jama’ a han ti a. Jama chuan a han en a, “Lunglei i thlen chuan min theihnghlih leh mai ang maw?” a ti a.

            Jama chuan “Parlawm, ka theihnghilh reng reng lo ang che,” a ti a.

            “Mahse…i..i.. lo kir leh tawh lovang?” Parlawmi chu a ngaihtuahnain a hneh deuh va, a mittui a tla lek lek a. Jama kumkhuaa a chan tur chu a dawn thiam lo va. Mahse engmah tih theih neiin a inhre si lo.

            Jama chuan nem takin a han en a, a kut chu a han chelh a, “Parlawm, thil la thleng lo zawng sawi a har em mai,” a ti a. Ani pawh chuan Parlawmi a han ṭhen tur chu a hreh hle a. In lama Nina nui hmel pawh chuan a hnem zo lo hial a.

            Parlawmi chuan Jama rilru chu a hre vek a, a sawi theih loh chhante pawh a hria a, amah lam tura Jama lo kir leh chu a beisei reng reng lova.

            “Mahse mipa chuan in thil tih tumte chu , ‘chu chu ka ti ang,’ inti ṭhin a ni lawm ni?” a han ti a.

            Jama chuan hneh dawnin a inhre ta mang lova. A ngawi ran ran a, a tum loh takin a chhang ta a. “Mahse hmangaihnain mipa leh hmeichhia a thliar chuang hlei nem!”  An han inen vawng vawng a, Parlawmi chuan chhan leh ngaihna a hre ta lova.Chutih lai chuan Pi Lami chuan thingpui a lo siam peih diam tawh a; a rawn pe te tea, an in tlang ta a.

            A tuk lehah chuan Jama chu zing takah a tho va, a kalna tur lam chu Sikul tlang atangin a han thlir vel a. Pu Hluian Langthei khua a kawh hmuhna lam pang chhim thlang tlangte chu a thlir vawng vawng a. Lunglei tlang lamte chu a han thlir leh a, Allana leh Nina a mitthlain a han hmu a. “Taju chuan ka thlen ni tur a hre awm si lova; hria sela chu min lo hmuak tur,” a ti rilru a. Lunglei lam pang hlir chu a ngaihtuah ṭan leh ta a.

            Chaw ei kham chuan a ṭhian ṭhate pawhin an rawn chibai nak nak a, tichuan an chhuak ta a ni.

            A pi leh pute chuan thui tak thlengin an thlah a. An kalna lama an kal lohna kawng dangah an kal ta thung a. Zokhaw kar kawngah a ni a , Bona chuan thil tih duh a nei pah a;  tin, a hnai zawk bawk a, Jama  thuam phurte pawhin chu lama kal chu an duh zawk a ni. An kal zel a, ni li ni chawhmain Lunglei chu an zu thleng a. A thlen veleh chuan Allana awm loh thu chu a han hre nghal a, a nuten an lo  hrilh thuai a ni.

            “Nimin khan a zawng turin a pate leh tlangval ṭhenkhat an kal a, vawiinah hian tlaiah an thleng ang” an lo ti a.

            Jama chu a phu zawk mai a. ‘Tajua zawng tur!’ Mak a ti em em mai a, a ring hlei thei lo va.A han zawt chiang thuai thuai a. A nute chuan an lo hriat dante chu an hrilh ta a.

            “January ni kua khan Allana chu zin vel mai mai turin a chhuak ta a ni a. Ni sawmpakhatah, khaw pakhat Bangla khua a han thleng a; chutah chuan Sanghal hliam umnaah a tel a, a ni hnih ni chuan a haw ve ta lo a ni.Chu chu Bangla khawho chuan a zana zawn an tum deuh a, mahse Sapel ramchhuakte chu zan laiahte an haw fo ṭhin a ni a. Anmahni khua phei chu ni se ngaihtuah turah pawh an ruat lo va. Mahse mikhual ram chin hre lo a ni a, an ngaihtuah hma bik deuh a ni.An han inrawt khawm a, a tam zawkin a lo la thleng mai em ang chu maw, an ti a, zan hmasa ber chuan an zawng ta lo a ni. A tuk khawvar pawh chuan a lo  la haw ta lova.Mahse mi tam zawkin, a zanah khan kalna a hre lo mai a ni ang a, khawi laiah emaw a ṭhu tlaivar ta a ni ang. Tukṭhuan ei kham tlai deuhah chuan a lo lang mai ang chu maw, an ti leh a. Anmahni khua phei chu zan hnih khat bote hi chu an dan  a ni. Mahse chhun deuh thleng pawh chuan Allana hmel reng reng chu a lo lang thei chuang lova. A thlen in pa leh a sapel puite chu zawng turin an thawk chhuak ta a. Zan laiah an lo haw a, mahse an hmu lova. A tuk lehah chuan nasa takin an zawng ta a, mahse vantlang an beidawng ta a ni. Lungleiah a chhungte rawn zawngchhuak turin tlangval pahnih an lo kal nal nal a, nimin khan zawng tur pawl chu i pate hovin an chhuak ta a ni. Sanghalte pawh a thlen in pa hliam chu a kap a, a lawmawm tehlul nen, a pawi ngawt mai. Zanah te kan va leng a, a chhungte kan va kawm hlim thin a,” tiin Jama chu a nu chuan a lo hrilh a.

            Jama chuan mak a ti tak tak mai a. Allana zawn ngaia a awm ta chu engtizia nge tih a ngaihtuah thiam lova. Ani leh Allana zawn an ngaih chuan, mi zawng zawng hian zawn an ngaiin a ring a. Tlangval fel tak, chak tak, rilru nei tak an ni tih a inhria a. Ramhnuaiahte pawh han bo deuh that that mahsela, chutia bo pil hlen theih mai chu a ring lo va. ‘Sakawlh te  a tawk sual ta em ni ang? A thi em ni ang? Allana a thih chuan khua a va har duh dawn ve aw!” a ti rilru neuh neuh a.

            A inbual fai a, a inchei sawk sawk a,  tlaiah chuan Nina te in lamah a va phei ta a. Nina te nufain Jama an han hmu chu an phu zawk mai a, an mittui titla thar lehtu a ni ta  a.

            “Jama, Allana a awm lo!” an lo ti a, an biangah chuan mittui chu a luang zawih zawih a. Mahse Jama tan a nuam loin a hrilhhai thlak em tih an hriat chuan an han insum a, an mittuite chu an hru hul a, hlim taka lo kawm an tum ta a.

            A han zinna chanchin te leh a Pi leh Pu chanchinte an  zawt a. Nina chuan, “Ka u nen inhan inhmuh kan ring a, engmah ngaihtuah lovin  kan lo awm a..” a mittui chu a tla leh ta a. Allana an rilrua a lo chhuah a piang chuan mittui a lo chhuak ve a. Jama chuan tihngaihna a hre lo hle a. A thiam ang angin a han thlamuan a.

            “Nina, lungngai duh suh, a ho mai mai a ni, a bo lo tawpang,” a han ti thla rawk a.

            Allana nu chuan, an awmpui hnenah ar talh turin a ti a. Thingpui te an lum a. Jama chu an hnenah zanriah ei turin an sawm a; zan thlengin a leng ta nghal a.

            Zanah chuan Allana pindanah Nina nen an awm a, Nina chuan a Pute khuaa a zin chhan leh a zin thute leh a han chet dante a zawt a. A u theihnghilh hram hram a tum a.

            Nina chuan, “Jama, i kal hlan khan ka mumangah ka hmu che a sin, kei chuan,” a ti a, nui lek lek hian an han in en a. Jama chuan, “Zan tin ka hmu che a sin, kei chuan,” a ti a, an han nui chhuak hawk a. Nina chuan, “Mi va hmu zing awm em em ve, min ning viau ang maw,” a han ti a. Jama chuan, “Ka ninten ka hmu duh nang che,” a ti a . Nina chuan , “Mahse mumang te chu,” a ti a. Jama chu a han en heu va. Jama chuan, “Ka mumangah ka ti chiah kher hlei nem, zan tin ka hmu che ka ti mai a lawm,” a ti a. Nina chuan a ngaihna  a hre ta mang lova, a han zawt chiang a, Jama chuan an inkawm chhung zawng khan Parlawmi nen a lo teh rilru reng a ni.

            “Ngawi rawh, nakinah i la hre mai ang,” a ti a. Jama chuan haw a tum ta a. Nina chuan a la kham lo hle a. An tan zawng, Allana a awm loh vek chuan Jama chu a hlu em a ni.

            “I va haw hma awm ve? I Tajua awm loh vangin…”  “Ni e, a awm hunah ka lo leng reng dawn nia. Ka lo leng tak tak tawhang,” nui deuhin an han inen a. “Zaninah zawng thil tih tur ka nei a ni,” a ti a.

            Nina chuan , “eng nge i tih dawn?” a ti a.Jam chuan chutia an ṭawng lai chuan dawhkana pangpar khawi pakhat chu a han la a, pangpar var mawi tak mai, Ninate huana mi chu a ni a. Nina bak samah chuan a han tawntir a, nui deuh chung hian a han thlek a, “Ka zin leh dawn!” a ti a.

            Nina chuan Allana zawng turin a ni tih a hre nghal mai a, a lawm rilru hle a. Mi zawng zawng hmuh theih loh pawh ni  se, Jama chuan a hmuh a ring tlat a. Jama hnen aṭang chuan Allana a biru theiin a ring lo va. A ṭhian ṭhe ber, a hmangaih em em a ni tih a hria a. Jama beidawn ve zet hma chuan beiseina hmangaihtu rilruah chuan a bo dawn ta lo a ni.

            Jama chu a tho a, “Naktuk zingah ka rawn tlawh leh ang che u,” a ti a , a haw phei ta a.

            Jama kal hnu chuan Nina chuan, a u a thawn tur, Rumal a siam ta sauh sauh a. A ṭhui peih chuan bawm te tak teah ṭha takin a thun a. Jama chuan a u chu a hmuh takin a ti a ni. ‘Hmangaihna entirna mai mai, a chang chuan niin a han hre ṭhin a, hmuh theiha awm chuan Zopa fel tak takte leh a pate ho khan an lo hmu tawhang chu; Ah, ka thawn reng reng mai, miin atthlak pawh ti mah sela, Jama kutah a lawm, midang ka thawndawn hlei nem.” a ti rilru a.

            Mutna pindanah a va lut a, a naute pahnih chu an lo muhil tlan tawh a. A nu erawh chu khumah chuan a lo ṭhu  a, a mittui a lo tla zawih zawih a. Chu chuan Nina rilru no tak chu a tiche ve  leh ta a.

            “Ka nu ṭap suh, Jama naktukah a kal ve dawn,” a han ti ringawt mai a.  A nu chuan, “Aw, Nina, Jama chu engang emin nge i ngaih? Zokhaw pa fel tak tak leh ram chin hria pawhin an hmuh zawh tawh loh chu engtin nge a tih bik ang?” a ti a. An mittui chu a luang leh ta zawih zawih a.

            Nina chuan ṭap chungin, “Mahse ani chu a ṭhian alawm,” Naupang a tak rinna angin a ring a, thu atthlak tak sawi ni pawhin a inhria a, mahse chutiang zawnga ngaituah chu rilru  a dam deuh a ni.

            Nakinah chuan an mittui chu an hru hual a, anmahni leh anmahni chu an han inhnem chawp a. “Heta lo ṭah lo ṭah chu a sawtna a awm love. Bangla khua pawh khan nihnih an zawn hmuh loh hnuin Zualko an rawn tir mai ani a, tunah chuan an lo hmu mial tawh mahna!” an ti a, Pathian hnenah an ṭawngṭai a, an mu ta a.

            Jama haw phei chuan in a thlen ve leh, a nu chu, Silaimu a pain engzat nge a ken a zawt a. A keng tam lo tih a hriat chuan, bawm khat mu 25 bawm a phawrh a; thil dang mamawh ṭhenkhatte nen a ipteah a thun a, a tuk leha chhuak tur chuan a inpeih diam a.

            A tuk leh zing chaw ei kham, zing dar riatah chuan, Jama chuan hman  ni lawka a zinna kawng kha chhui chho ve leh turin a chhuak leh ta a. Tithengi khan, “Ka u, i va zin zing ve? Niminah i lo thleng chauh a ni si,” a ti a, thil awm dan hre chiang ve mang lo hian a lo be ve hiu heu va.

            Jama  chuan, “Tajua zin haw ka han hmuak dawn a nih hi, kan lo thlen dawnin lehkha ka rawn thawn ang che u a, Ninate nen min lo hmuak dawn nia,” a ti a, chibai a buk a, hlim takin a kalsan ta a.

Ninate chu a va tlawh zawk a, Allana rumal turte chu a ak a. Nina chuan Jama a chibai buk hmasakna ber (leh a tawp pawh a ni mai thei) a lo buk ta a ni. Thil ropui tak ti turin a ngai bik a, mi dang zawng zawng kha chu, a pate pawh a ngaih dan a dang a. Jama chauhah chuan a beiseina  chu a tawp a ni. A kal dawn chibai an han inbuk chuan Nina chuan mittui tla chungin “Jama, ka u tel lo chuan lo kir..” a tawp chawih a, a sawi chhuak thei ta lo va. Han hmu ta lo    hlauh sela, bo ve nghal turin a phal dawn em ni?”

Jama chuan chibai la inbuk reng chung chuan, “Nina, i rilru a no lutuk em mai. Kan lo haw dun ngei ngei ring la, hlim takin lo awm rawh. I nui hmel hmua liam ka duh a ni a, mahse chu zawng a theih loh ni ta se, hlim takin i lo awm dawn tih tal hriain min kaltir thei dawn lawm ni?” a han ti a. Nina chuan rumalin a mittui chu a han hru hul a, ṭap zo hlim hlawt mitmeng, lungawi taka nuih tumin a han en a, “Aw le, Jama, hlim taka awm ka lo tum ang e,” a ti a, tichuan Jam chu a kal ta a.

            Nina chuan Jama lan theih chhung chu Sumhmun aṭangin a thlir a, kawng kawia Jama kal liam tur chuan, hnung lam a han hawi a. Ninan  a lo la thlir reng chu a hmu a, a rumal a han vai lap lap a, tichuan an inhmu ta lo va.

            Jama kal leh ta chu a chak hle a, hre mang lovin melte chu a pel zung zung mai a. Allana ngawt chu a ngaihtuah a. Tunah chuan an lo hmu tawh emaw, amah pawh a lo chhuah leh tawh te a ring thul a, an han inhmu leh turte a han dawn vel a; chanchin inhrilh tur an va hre hnem tawh dawn em! Chutianga eng eng emaw ngaihtuah chuan tlaiah khaw pakhat a han thleng a.

            Zante chu rei a ti hle a, hma lam pan thuai thuai zel a nghakhlel  a. Thil awmdan tur hriat thuai thuai a duh a ni.

            A tukah chuan zing takah a chhuak a, tlaiah bangla khua chu a han ban ta a. Nithum kal zen zawn a ni thin a, mahse ni hnih kalah, tute pawh chuan an hmang vek a ni.

            Khuaah chuan mi an lo vang hle a, pawnah phei chuan biak tur a hmu lo va. In pakhat hmawr tawng deuh berah chuan a han lut ṭhuai a; nu thau deuh, ngo deuh fu, fa pali lai nei tawh rual leh pitar pakhat leh naupang pathum hian chhuatah chuan fu an lo fep nak nak a.

            Chung ho chuan an han hmu thut chu, an mikhual hlui kha emaw an ti a, an phu deuh zawk a. Allana thlen in te kha an lo ni a.

            Jama chuan, “Ka pi, ka lo thleng thei an em?” tiin a hanzawt a. Pi Laizingi khan, “E, thleng thei e, lo lut rawh.”a lo ti a.

            Jama chu a lut a, a han innghat a. A inchei dante leh a chet vel danahte chuan Allana ang an ti khawp mai a. Jama chu an en duh hle a.

            Jama chuan Allana zawngho chanchinte chu a han zawt nghal thuai a; tin zawng ve tura lo kal a ni tih a hrilh a.

            Fute chu Allana ang khan an feh tir ve a, fu an ngah viau a ni. In neitu nu chuan, Allana chu an ina thleng  a ni tih te leh a cham chhunga a sa kah te leh a bo hnu a, an manganzia a lo hrilh thuai thuai a. Tichuan, chumi nia zawng ho lo haw chu nghakhlel takin an thlir ta a.

            Thim hmain mipa tleirawl, lo haw hmasa pawl chu an lo thleng a, an beidawng hle a. Zan tlai tawh takah Allana paho te leh Jama pa te chu an lo thleng bawk a, beidawng tak bawkin. Bangla khaw pasalṭha ṭhenkhat chu ramah chuan an riak nghal a.

            A tuk lehah chuan an zawng leh ta a. Jaman a pa silai ken chu a chhawk a, a pate chu Allana pa te nen, khaw khat pa fel deuh deuh rualin an kal a. Jama erawh chu tlangvalho rualin a kal a, an kal hrang nuai mai a ni.

            Mel tam tak an kal a. Ram palaileng ngawt a mel 15 lai han vah chu chauh pawh na tak a ni. Ngal chak tak tak tan lo phei chuan hawn leh vel pawh huphurhawm tak leh hahthlak tak a ni. Nikhatin a daih lova, an riak mek reng a ni.

            An beidawng ta zel a, nithum ngun taka vantlangin an zawn hnu chuan, bei a dawng tlang ta tak tak a. Lunglei mi pawh chuan hawn zai an rel ta a.

            “Dam a nih chuan khawi maw laiah tal a lo chhuak tawh em em ang. Boral ta a nih leh a ruang pawh kan  hmu lo  a nih hi,” an ti a.  Lungawi lo takin ni li niah chuan an kirsan ta a. Allana pa phei chu a khawngaihthlak hle mai.

            Jama chuan an hawn dawn tukah chuan a pate ho hnenah, apiah khua chu va tlawh mai mai a tum tih a hrilh a.

            “Allana lo chhuah te i ring a ni ang e,” a pa chuan a ti a. “Tlang tinah thu kan thawn a ni,”  a ti a

            Jama chuan, “A remchang bawk a, sawng lai vel khuaah sawn ni hnih nithum vel ka va vak khawthawng mai mai dawn a ni. Silai ka nei bawk si,” a ti a. A haw ve ta lova.

            A pate ho kal liam hnu chuan, Bangla tlangah a han lawn chho va, Allana an zawnna ram chu a thlir vawng vawng a. Tukṭhuan ei kham vel, ni lo chhuak chuan mawi takin a chhun ruih mai a; a rilru mitthlain Allana a han hmu a, amah chauhvin chau takin silai pawh zo mang lova vak ruk rukin a han hmu a.

            Mual dung awm dante chu a thlir a, a han chhut vel a. A tawpah chuan mualdung lian zual deuh deuh chu fan chhuah vek a tum ta a. “Engpawh ni se, dama kawng bo a nih chuan, mual dung ṭha deuh apiang Allana chuan a zawhin a ring a. Luikawr leh kham chhengchhe deuh karah a hmuh a inring lo va. Mahse hmun chhe takah a kalin a chesual ang a, anih loh leh sakawlh te pawhin an seh ta a ni mai thei tih te a ngaihtuah a.

            A pa ruksai (rucksack) ah chu a laksak bawk a, chutah chuan puan pahnih leh Nina rumal thawn leh, a thlen in kawmthlangte chhang a lei, fun li lai a ak a. Tin, thil eng eng emaw ṭhenkhat te a keng bawk a, rumal te leh note bute leh pencil te a ni a. Chaw pawh fun lovin, dai kiangah khua chu a hel thla ta a. Mi tumahin a zawng leh a ni tih hre lo se a duh a ni.

            Rang takin an zawnna hluite chu a zu thleng leh a. Allana sa kahna hmun an tihah chuan a han ding hlek a, a han hawi vel a. Mahse ramngaw pui chhunga khaw han hawi chu hmuh thui tur a awm lo hle.

            Allana sanghal chhui ṭan tirhna lam chu a han pan ve leh phawt a. Chung lai vel chu an vah vek tawhna hnu a ni a, zau tak thleng chuan engmah beisei lovin a kal zel a. An zawn bak ram chin aṭanga arin deuh deuh mual chu a fang dawn a ni.

            Hmuh chu a inring chiah pawh  a ni tawh bik lo. Mahse amah vanga chutia kal leh, Allana zawnga vak chu a nih avangin a rilruah chuan a ngaihtuah reng a. A tawpah chuan ngaw dur pui mai, thing leh mau inpawlh khup hi tlaiah a va thleng a.Chung lai velah chuan riah hmun tur a ngaihtuah a, thing lianpui bul pheng karah chu mi zan hmasa ber chuan a ṭhu mu ta a.

            A ṭhu mu ta ti ila, a ṭhu mu lek kel ṭhin a ni zawk e. Ramngaw chutiang khep khup karah chuan amah chauhvin a la riak ngai lova. Mi khaw ram, ram palaileng, chin hriat mang hleih loh, tumah pawhin Jama a kal tih an hriat loh naah chuan thin a dam thei lo hle a ni.

            Zanah chuan thil thawm rivate a lo tam zualin a hriat a. Sa thawm ni awm tak tak ri rawk rawk te a piah deuhah chuan a hre ṭhin a. A chang chuan a kiang hnai vel thing zarte chu thliak ri bawih bawih ten a hre ṭhin a, thil hram mak tak takte a hre bawk a, chung chuan mut a tichhuak thei lo a ni. Hlau zawng a inti chiah duh lova, mahse a silai ken chu a hre reng a.

            A rilru leh a ngaihtuahna te chu a vak riai riai a. Rin tawh lohna deuh ram khawi maw laiah Allana chu a han hmu chhuak tein a inhria a. A chang chuan in lamte a han ngaihtuah a. Allana chhungte rilru hreawm tur leh Nina ṭap thar leh ṭhin turte chu han  hmu chhuak tein a inhria a. A chang chuan in lamte a han hmu  a. A kal dawna Nina thusawi te kha a han hre chhuak a, “Jama, ka u tel lo chuan lo kir..”

            Engtin nge a tih tak ang le? “Nina, i rilru a no em mai, kan lo kir dun ngei ngei ang  tih lo ring la, hlim takin lo awm rawh..” A  thusawite chu a han hrechhuak leh a. Ninan, “Aw le, Jama, hlim taka awm ka lo tum ang e,” a tih te kha a hlimtir thlawn dawn em ni?  Allana tel lova Nina hmel  han hmuh tur chu… ngaih pawh a ngaihtuah chhuak ngam mang lova.  A nih loh leh thla tam tak ramhnuaiah  chuan vakin, hreawm lo thleng a piang tuar peih pawh ni se, Allana chu a hmu chhuak zo ang em? Chhang thei chu awm se, tuar chhuak zo dawn ta ni sela, kum tam tak pawh ram palailengah chuan a vak duh ang chu.

            A han hawi vel a, zan thim mup hnuaiah chuan dumde te an thlawk eng noh noh a. Piah deuhah chuan mau rote an thliak ri leh bawih bawih ṭhin a. Lungtum lian tak lum ri rawk rawk te pawh a hre bawk a,  a hawi tawn a hawi tawn mai a ni.

            Mahse a rilru chu a khauh theih tawpin  a siam a, “Tajua pawhin hetiang te chu zantin a hria ang chu, eng nge ka hlauh  bik ang” a ti a.

            Khua chu rei tak hnuah a lo var ta hlawl a. Jama chu a tho va, a kianga a ruksai dah chu a ak a, a kal leh ta a.

            A chang chuan faifuktein a kal a, a vak a vak ta a. Nakinah chuan chutia a faifuk chuan thil pakhat a hrechhuak ta a, chu chuan Allana hmuh a inrintir thei  ta lova; a bei a tidawng der ta mai a ni.

            Chawhnu tlai deuh a ni tawh a, a ril a lo ṭam a, chhang ei tur chuan a han chawl a, chhang ei chung chuan a han ngaihtuah ta a ni.

            Thil pahnih a han hriat chhuah chu, Allana chu thi emaw, dam emaw pawh nise hmuh a inrin loh dan a ni. Thi a nih chuan  a piah deuh lawkah pawh let reng mahse hmu dawnin a inhre ta lova. Ram a zau nasa mai si a; lei zawng zawng dap chhuah chu, kum tam fe a duh dawn si. Chuti a nih loh chuan  a ruang tawn fuh palh chu rinawm loh tak niin a hre ta a.

            Tin, dam zel a la nih chuan, a kal zel dawn si a. Keimah ai mahin a kal chak awm si a; a ti rilru a. Khawi lai emaw ram hla tak a thleng tawh ang a, a kalna lam pawh a hre si lova, chumi va umphak emaw, va hmuh emaw chu ngaihtuah ngawt pawhin atthlak niin a hre ta a. Rei fe  chu kir leh mai pawh a han ngaihtuah that that ṭhin a. Mahse eng emaw ti takin kir lehem thuah chuan a rilru nawmlohna a awm a. Bangla tlanga a rilru pangngai kha zawm tlat a tum leh ta a.

            A tho a, a kal leh a, a chang chuan kal kual deuh tein a inhria a, a kal dan mumal pawh chu a hre mang lova. Hrui hnawk tak takte a tam a, eng pawh ni se hma zawn zel a,ngil taka kal chu a theih loh tawp a ni.

            Ni a lo hniam leh ta hle a. Chumi ni , ni hnih ni  tlaiah chuan, hmana Allana zawh hnu mual dung sei tak thlen dawn tepin a kal peih ta lova, a riak leh ta a. Chumi zan chuan leian a mu a, a kal hah deuh avangin a muhil thuai a, thil thawm ri satliah phei chuan a tiharh zo tawh lo. Lungsang a chhuahsan ni aṭang khan ni khat mah chawl hlek lovin a la tei ta reng a ni a. Kal satliah pawh a ni lo lehnghal a, a chau awl hle tawh a ni.

            A tuk leh zingah chuan a tho a, a hahte chu a lo dam huai a; hmana Allana zawh hnu mual dung chu a zawh chho ṭan ve ta a. Mual dung lian tak ram ngaw ti khep khup, sei tak a ni a. A kal zel a, a chang chuan hmun awih deuh laiah chuan a han tleng leh han han ṭhin a.A kal chak peih tawh lova, beisei pawh a nei chuang tawh mang si lova, nitin a kal tui lo tawlh tawlh a. Chumi ni tlaiah chuan khaw thim thleng pawhin a kal peih lova, hmun nuam deuh fe, zawl deuh rih reihah  a chawl a, a riak leh nghal ta a.

            Sanghalte leh ramsa dangte pawh a hmu fo va, mahse engmah a kap lo. Kap mah sela engah mah a ti chuang si lova. Silai chu sakawlh tawh sual thut thuahte tih loh phei chuan hnawksak mai a ni.

            Hnah ro deuh eng eng emaw mutphah atan  a fawm khawm a, ni tlak dawn suar suar hian a bu fawm khawm chungah chuan a han thu hnak a, a chau hle hne hnaw tawh a. A han hawi vel a, a kiangah chuan theirah tla thal  pheng phung chu a  hmu a. “Hetiang thei chu a tam mang e, eng thei chu ni maw” a ti a. A sir deuhva mi pakhat chu a han la a, a han en vel a. A sen tai tuk mai a, kut tum tiat dawn lai a ni a. Allana ‘Ṭam dawm thei’ a ni. A sir leh lamah chuan eng nge maw dihna hnu ni awm takin, ha hmai hnu a han hmu a. Allana dihna chiah a ni a.

            Jama chuan, “Hei chu mihring ha hnu pawh a ang mang e,” a ti rilru a. Mahse sakuh niin a hre ta zawk a. Sakuh kawng ṭumte  a bel hen hun a ni.

            Zan khua a lo thim dawn chuan, Jama chu a zangthal zawngin  a mu thlar a, thinghnah kara van lo lang te chu a  thlir a. Chhum a tam deuh viau va, thlite a rawn thaw deuh chuk chuk thin a, ruah sur mai pawh  a hlau hle a, nakin deuhvah chuan a muhil leh ta thuai a.

            Zan lai ni awmah hian a han thangharh thut a, a phawk deuh hra a, ruah mal a lo tla phuar phuar a, thing hnah  te chu thliin a rawn chhem nghing ta sul sul mai a.

            Jama chuan “Chhe hei! Thlipui fe a che dawn a ni maw!” a ti a, a tho thuai a, a silai chu a han dap a, Ruksai kha a han ak leh thuai a, thing lian deuh bul  a rin dap ta a.

            Hmun thenkhat a kiang hnai takah te chuan thing ṭang ro lianpuite hi an rawn tla ri leh dawp ṭhin a; Kawl te  a phe zawr zawr ta mai a. Tichuan thim tham hnuaiah Jama chu a vak ta a ni.

            Khawthim hma khan a kiang vela Ṭamdawm thei kung lian pui pui chu a hmu a, mahse a awmna lai chiah a lo chhinchiah lem si lova, zan a lo thim nasa tam mai si a, a rin dap a rin dap ta a ni.

            Nakin deuhah chuan thing lianpui mai hi a va su chawrh a, a chal chu a na hle nghe nghe a. Mahse chal pawng dap tum ani si lova, a sut thing chu a han bel chiang a. Thing khuangthlar nei lian pui mai  a lo ni hlauh va, thil up lam deuh phenin chumi chhungah chuan a ṭhu ta khar a.

            Ruah chu a han sur a, mahse a vanneih a siamin a sur tam ta lova, thli te pawh chu khawdur len kiang an lo ni a. A ṭhutna a  ṭha bawk a, a hnawm chip chep chauh tihin ruah chu a bang fel ta a. Arsi te pawh thing hnah karah chuan an rawng lar leh ta iara, a insin lum leh ta a. Khawvar lam hnaihah chuan a ṭhu mu leh ta hlek a.

            Zingah chuan a tho a, dan pangngai bawk chuan a kal leh ta a. A ning hle tawh a, engmah em hi ka vah chhuah lovang, a ti rilru a. Chumi tlang dung chu zawh tawp phawt a, mual dangte pawh an lo awm ang a, a remchan dan danin chhak lam pan phawt a rilruk ta a.

            Tichuan beisei bo derin a kal leh ta rak rak a. A rin aiin chu mualdung chu a lo thui a; mualdung te te dangte chuan an rawn chhun reng a; mahse mual pui ber chu a tawp thei ta lo va. Tlai feah, Allana buk khuarna piah, mel chanve emaw turah a chawl a, ‘Riak leh mai ang’  a ti a, a riak leh ta a. Kal zel ta sela chu ni tlak hmain Allana buk pawh chu a va thleng mai tur a ni a. Allana pawh chu a lo la awm mai thei a; awm ta lo pawh ni se beiseina thar a nei ang a, hlim takin a zawng zui zel tur a ni a. Mahse ni tlak zak thlengin  a kal peih tawh lova, chaw mumal ei tur a nei si lo, en laia mutna rem fel diam zel a duh tawh a ni.

            Jama chuan piah deuh hlekah Tajua buk a awm tih hria sela chu a tho thuai ang a, a lam panin a tlan puat puat awm si a. Mahse  engmah hre lovin, rilru beidawng tak tawhin chutah chuan a riak leh ta tlan a. A tukah chuan  thawh a hai leh nghal a. A  han tho chu ni a lo chhuak eng uar tawh a, a mutna velte pawh chu rei tak a lo chhun tawh a, khua pawh a ṭha hle mai a; a mu rei bawk a, harh pawh a han thawh chuan a harh hle a.

            Piah deuhah chuan a hnar a han len a. Sa thi uih rim ang hi a han hre ta a. Hlauthawng takin a kal phei zel a, a hawi a hawi a. A rilru chuan Allana  ni lo turin a ṭawngtai nep nep a. Nakinah deuhah chuan ding lam sirah chuan, hnai teah Allana kah hlum Keite thi chu  a han hmu ta thut a.  A hnai tawhem a, a phu zawk nghe nghe a. Engtiziaa thi nge tiin a han en chiang a, kahna hnu a han hmu ta a.  A lawm lutuk chu a zuang ṭak a. Allana sulhnu a chhui a chhui a ni tih a inring ta a. Keite thi puar uk tawh chu a kalsan a, a phei leh ta zel a.

            Mau tak  leh thing leh di inpawlh deuh kara ni a . Lei te chu a ro ṭha hle a, tin tlangdung tawp dawnna a ni a, a lo thengthaw viau va; kal te  pawh a nuam hle a. A kalna pawh chu en ṭha mang lovin a pen  rawk rawk a, nakinah chuan mau bul a pal a, a tlu ri ta khut a, a silai pawh chu a bawh puak ṭhelh a. Chumi thawm ri hria chuan Allana  chuan zawitein chau tih hriatin, silai pawh tin kawh zo lo tura langin, a silai chu a lo la a, sa eng emaw a nih a ring a; dawhkan aṭangin bang awngah a lo thlir a, a lo inring phan a. A rilruin  sakei leh Savawmte hian  dam leh dam lo pawh min rawn hre pek lovang e…. silai ka lo hmeh per peih chhung chu..

            Piah deuhah chuan a lo ri phei rawk rawk a. Allana chuan sa tenau a nih a ring lo va, ‘vawiin zet chu silai ka hmang leh dawn ta,’ a ti rilru a.

            Hnim karah hian chiang mang lovin a han hmu phe zauh zauh va. A silai chu a han kau ri ta bak a. A hla tawh vak lova, Silai kahna nuam tawk vel a ni. Allana  chuan ‘Saw  ti laia a lo lan ve leh sawn ka hmet ang,’ a ti rilru a, a Silai chu bang awngah chuan a rawlh ta a, a tin ta ran a.

            Jama  chu a lo nghing phei sal sal a, mau ro te chu a rawn rap ri bawi bawi a, Allana tiamna lai chu a rawn thleng ta a. Allana chuan a hmet tep tih chuan mihring lo kal phei thauh thauh chu a hmu ta a. A phu zawk mai a. A mit vai nge mang tih a han ngaihtuah a, a mit chu a han nuai a, a fiah hle chuan a hre si a. A silai chu zawi tein a la thla a, ngun takin a han bih a. Hnim kar a ni a, lo lang zawk mahse a hmel a hmu chiang thei lova. Engpawh nise chumi chuan Allana awmna chu hre hlek lovin a lang a, buk chhak lam daih chu a pan a.

            Chutia chiang thei lawk lova, thin phu dep depa a buai lai chuan Jama chu a lo lang chiang ta a. Kalna lam tur ngaihtuah ni awm takin a han ding hlek a, a han hawi vel nghe nghe a. Chumi Allanan an hmu chu a lawm em em mai a. Jama silai nen, ruksai nen, daivah chemte ṭha deuh mai paiin, ram mi ni awm tak leh rinawm taka lo phei thauh thauh chu; a chau hle na a, a zuang tho va, a chhuak a, ban pharin, “Taju, Taju!” a ti a, a lo ding lang a.

Part II

JANUARY KANTU

CHAPTER I ALLANA LEH JAMA

            Jaman Allana a han hmu chu a ding chawih mai a. Chutia ṭhian ṭha ber leh, a hmangaih em em, cher tak, thlarau anga lo ding, “Taju! Taju” lo ti ta chu a ngaih a ṭha lo mah a; thlarau niin a ring a, ṭawng pawh ṭawng chhuak lovin a en reng mai a. Mahse Allana ngei chu a ni tih a han hriat chuan a tlan phei a, “Taju!” a ti a, an han in pawm chawih mai a. Tichuan ṭhian inngai em em, in hmuh leh pawh beisei tawh lo chu khawi lai nge tih pawh hriat loh ram palailengah an intawk leh ta a ni.

            Allana chu a lo cher em em mai a. Tun hmaa tlangval sa ṭha tak ni ṭhin kha, rei tak a na a, thi loa ruanga lo dam chhuak leh ni awmin a lang a. A ban te chu te tak te, naupang ban tiat lek tur an lo ni ta a. A biang ruh te chu a ki zo vek a, a mitkhur te chu a lo thuk kiam a, a ding thei chawr chawr a ni a. Jaman chutianga an hmu chu a khawngaih em em mai a. Din pawh a ding rei peih lova. “Lo kal lut teh Taju, ka inah hian” ati a. Jama chu a han ko lut a. Jama chuan Allana buk an hmu chu mak a ti hle mai a, a ang ho mai a.

            Allana chu zawitein, a buk dawhkan, a mutnaah chuan a han ṭhu kai a; tichuan Jama chu Allanan a lo mikhual ta a ni. Jama chuan mak ti takin a han en a. “Taju, engtin tin nge i awm? Engtizia nge i va tuar nasa awm ve? I khup te kha eng a ti nge?” a ti a. Thu zawh tur pawh a ngah tawh khawp a, a zawt zawi zawi mai a. Jama Silai leh Ruksai ah te chu an han dah fel a. Allana chuan, “Hei ka mikhual i ni ve reng mai dawn a nih hi, Taju” a ti a. Tlemin a han nui sek a, a han chhunzawm leh a.  “Ngawi teh Taju, ka rethei hle mai, kan hrilh ang che, saw laia ka keite kah kha i rawn hmu lawm ni?” a han ti phawt a.

            Jama chuan, “Hmu e” a han ti a. Allana chuan, “Sawta  a thihna hmun  kiangah sawn tlai khat chu ka chawl a; ka ṭhu hman chauh tihin ka hnung lam aṭangin min rawn bei ta a. Ka vannei a, ka silai ka lo hmet hman hlauhva, ka fuh lehnghal a, ka thi lo a ni. Chuti chung pawh chuan a sarhu laiin ka khup, hei hi a seh a, ka la tuam reng hi” a ti a. Jama chuan a han ensak. Mahse heti em ema i cher tak, engtizia nge ni?” a ti a. Khawngaih deuh maiin a han en a. Allana chuan, “Ka khup chu a na ta hle a, mahse awm hmuna ṭhut mai mai chu a zia si lova, ka han tuam zo chu ka kal leh ta a, mahse ka kal thui thei ta lova, tlai a ni tawh bawk a, hetah hian ka han chawl a.” Luipui phaizawl lam chu a han en a. Jama chu a han kawhhmuh a.

            “En teh, khumi phai zawl khu ka duh em em a, a lang thei bawk si a, ka lawm ta a, ka sawn thui thei  bawk si lova, awm hmun ka khuar ta a ni,” a ti a.

            Jama chuan phai zawl lang cham ruih mai leh tuipui luang chu a han thlir ve a, mak a ti hle a.

            Allana chuan, “Ka kiang vela maute leh thingtuaite ka han sat a, harsa takin, ka mutna, tuna mi hi dawhkanin ka han siam a. Zana ka mut hlan chuan ka khup na chuan ka khua alo tisik ta deuh a, zing ka han tho chu ka awm dan zel tur ka hriat loh avangin, la nat chhiat hmain ka ti a, ka buk hi ka theih ang angin ka sa zawm leh ta a.A chungte pawh hi ka siam hram hram a; a bangte engkim hi ka puitlin ta a ni.”

            Thaw a han la a, zawitein a chhunzawm leh a. “Tlaiah chuan ttui ka va zawng a, ka vanneih siamin, saw tilai lawkah  sawn, keia rin khawp tur chu kawrte chheteah hian a lo awm a, mau hian ka va chawi a. Zanah chuan ka han mu leh a, ka khawsik chu, nilenga thei leh thei lova ka chet  vang chu a ni ang chu ka ti mai a, a lo zual ta hret hret a, a tuk lehah chuan engmah pawh ka ngaihtuah peih ta lova. Tichuan ka khup chu a na ta em em a, ka khawsik pawh chu a zual zel a. Zan ka han mu leh chu ka ṭhangharh leh thei ta lawk lova. Rei tak hnu a ni ta awm e, ka han men leh chuan, zan tlai thim deuh hi a lo ni a. Ka rin dan chuan a tuk leh nileng chuan ka ṭhangharh lo niin ka  hria. Ka muthilh tirh kha thim hnu daih tawh a ni a, a zan pangngai chu ni thei zia a ni lo. Ni eng zat chiah nge ka tuar tak tih pawh ka hre lo . Chumi ni tuk leh chuan ka tui chawi ka in zo ta a. Ka tuihalin ka thi dawn a, ka dang a ro huam huam a. Thei leh thei lovin, bawkvakin ka va chawi lehin ka inhria. Engmah ka ei thei si lova, tui chauh chu ka ring ta a..”

            “Mahse eng nge ei tur i neih?” Jama chuan a lo ti a. Allana chuan a ipte a thei chu a han eitir a. “Hei, hetiang hi ka chaw a ni! A hming ka hre si lova, Ṭamdawm thei’ ka ti mai, kan in aka nuin fangsin buh a chhum ai kha a awh ta a ni,” a ti a.

            A han chhunzawm zel a, “Ka na ta hle reng a, engmah ramsa hlauhawm leh i pawh ka hre peih ta lova. Tin, ka khawsik chu a lo reh leh ta hret hret a. Nimin tlaiah khan a reh ta ani. En teh, heti mai mai hian puan pawh nei lovin ka na chu ka lo tuar chhuak ta a ni. Ka  lukham kha i hmu em?” a ti a. Thing ro mawih deuh tawh, ke chawn tiat vel tur, an kianga awm chu a han kawk a.

            “Lukham ka kham tih pawh zan hnih emaw lek a ni ka hriat,” a ti a. Jama chuan a khawngaih lutuk  chu a mittui a tla lek lek mai a. A lukham te, a chhuat te leh a buk in  chungte chu a han en vel a. Bang atan chuan mau banrek tiat lek lek hi insi lek lekin, hnang hmerh khatin a ṭawn a; chung a hnang hmerh te chu a lo phelh hni hne a. In chung khuh nana  a hman Changel hnah thuah khat chauh te chu an lo ro vuai a, an tawm tin ten a, van te chu an lang tlang iar a. Jaman a khawngaihzia chu thuin a daih lo

            “Taju, hetah i awm tih hria i la, saw tilai lawkah sawn alawm ni zanah ka riah,” a ti a.

            A ruksai chu a han hnuk tawlh a, a puan ken a han phawrh a. Allan a chu a han sintir a. Tin, chhang  a ken te kha a la ei zo lova, a han phawrh bawk a. Nina rumawl thawnte chu a han phawrh leh a, an han hawng a. A chhungah chuan rumal var nalh tak mai, kut ṭhui mawi deuh an han phawrh a. Chumi sirah chuan lehkha var infun an hmu bawk a. An han phelh chuan khawsik damdawi mum a lo ni a. Nina khan ramhnuaia mangang taka chu leh chen awm tawh chu damlo kher lo mahse natna a hnai tih hriain, Jama chuan a hmuh chhuah tak hlauhva, a u eiah, a ti a, a lo thun tel a ni. Nina chu an fak hle a. Allana chuan rang takin mum hnih chu  a han hmawm thuai a.

            Chhunah chuan Jaman tuite a va chawi a, ṭamdawmtheite  a va chhar khawl a; Tajua chaw chu a  han ei chhin ve thuai a. Tin, darkar khat emaw vel tur Buk chu a han sa ṭha a, pahnih chen nan chuan nuam tak leh ṭha takin a han siam a, ruahte pawh lo sur se hul vek turin a chungte chu a siam vek a, tichuan, an zan hmasa ber chu  a lo thleng ta a.

            Sawi tur an ngah tawh em em mai a. Jama chuan a Lungsang zin thute, a haw leha a hrilhhaizia thute leh a rawn zawn dante, engkim a hrilh a. Thil te tak te, engmah hlei lote pawh inhrilh zel an ni ṭhin a, tunah zet chuan sawi tur an ngah tak tak ta a ni. Allana chu damkawr ni lo phei se chu zankhuain an titi ang chu.

            Jama chuan, “Taju, mut tam a ṭha a ni. Ti khan thlamuang takin mu rawh. I mu ve ve tawhang,” a ti a. Zan dar 10 rik vel tur hian an  in ‘Mangṭha’ a, an mu ta a.

            Chumi hmun, Allana bukah chuan chawlhkar hnih lai an cham ta a. Jama chuan savate a kap ṭhin a, sate a pel a, nuam a ti hle a. A sava kah leh sa kahte chu an rawh a, a chang chuan mauvin an chhum a; tichuan, chaw nei lo mah sela an sa chu a chhe chuang lo. Allana pawh chuan a ngeih hle a, damkawr rawp  a ni bawk a, a ei ṭeuh ṭeuh a, Nina damdawi thawn khan a tidam ṭha rang bawk a, chawlhkar khat hnuah chuan in lamrelna reng reng nei loin a chak pangngaiin a lo  chak chhuak leh ta a.

            Chhunahte luipui luanna phaizawl chu an thlir an thlir ṭhin a, fan an chak em em a.

            Chawlhkar hnih a lo ral chuan Jama chuan Allana chu chak tawkin a hre ta a; sava veh te pawhin an chhuak dun leh ta zar zar bawk a, hawn a ngaihtuah ta a.

            “Taju, i ṭha fel ta bawk a, naktuk chu kan haw tawh emaw chu ni ang?” a ti a.

            Allana chuan, “Khu luipui   phai khu fang lovin kan awm thei dawn em ni?” tiin a chhang a.

[adToAppearHere]

            Jama chuan ho a ti hle a, a chhang lo va. Allana chuan, “Luipui luang pawh khu eng lui nge  a ni tih i hriat ka ring bik lo. Hriat chakawm i ti ve hle lawm ni?” a ti a.

            Jama chuan, “Hre mahila engah nge maw kan hman ang le? I duh leh Tamdawmthei i tih angin a hming eng emaw vuah leh la, in kan thlen leh hunah, ‘kan awmna aṭang chuan chumi lui chu a lang ruih mai a,’ ti la a ni mai alawm” a ti a.

            Allana chuan, “Ni love, Taju, Ṭamdawmthei hi Bangla khua aṭang khan ka vuah mai a ni hlei nem, ka kal zet a, ka vuah thei a ni tih  hre ta che” a ti a.

            Jama chuan, “Zu kal zet chu a sawtna ka hre lo a lawm maw le. Hawn lehna tihla mai mai niin ka hria a ni,” a ti a.

            Allana chuan , “Engtin nge i hriat? Luipui kam vel chhak deuhah emaw, thlang deuhah emaw, kan hmuh loh laiah khuan, khua pawh a lo awm reng mai thei asin. Chuta ṭang chuan kawng pawh a nuam zawk lutuk ang,” a ti a.

            Mahse Jama chuan “’Mai thei’ tih mai mai chu panchhan tlak  niin a hre lo va, “Taju, ‘mai thei’ tih ringawt te chu, kan zu bo rawlai emaw mai mai a ni ve thei a sin. Kal phahna tlak em ni ang?” a ti a.

            Allana chu a ṭang tlat a. “A, ni love, i ngaithiam lo a nih chu. Tunah pawh ka awmna hriain em ni min rawn pan? Ka hmu mial dah mahna tiin i lo kal a, min rawn hmu ta a ni alawm” a ti a.

            Jama chuan, “Nih phei chu a ni a. Mahse kei chuan ka zawng che a ni a. Tunah chuan eng nge kan zu zawn dawn? Eng nge kan zu hmuh mai theih tur? Khua chu maw? Kan haw kawngah pawh khua chu kan hmu ṭeuh ang” a ti a.

            Allana chuan thutak fa hian, “Ngawi teh Taju, i hre lo a ni” a ti ta a. Jama chuan, “ Eng nge ka hriat loh? Hriat tur a awm chuan min hrilh la a ṭha ang chu” a ti a.

            Allana  chuan, “Mumang ka nei a ni!” a ti ta a. Jama chuan “Eng nge ni ? Eng nge i hmuh?” a ti a. Allana chuan  a hrilh ta a.

            “Ka dam loh lai ka ṭhat deuh hlek tawhin chhunah ka muhil a. Ka mumagah chuan khu luipui phaizawl khu ka lo hmu a. Chhunlai a lo ni a, khua a ṭha em em a,  Luipui chu Niin a chhun tle sut mai a, a mawi hle a. Kei pawh hetah tho hian ka lo awm a.

            Chumi, aw, khumi luikam phai zawlah khuan khaw lian tak mai a lo awm a. Chumi khua aṭang chuan Sava pakhat a lo thlawk chhuak hian ka hmu a. a lo thlawk zel a, ka chung zawn a lo thlen chuan a ding ta deuh va. Eng emaw a hmuiah chuan pu var va va in ka hmu a. Chumi a thil put var va va  chu a rawn thlauh ta a; a lo leng thla lap lap a, ka bul  chiahah a lo tla ta a. Envelope (thawnbawm ) var a lo ni a.

            Ka han la thuai a, a pawna ziak chu ka han hawng a, “A Taju” tih a lo chuang a. Nangmah hian min rawn thawn a ni ang chu ka ti a, rang takin ka han hawng a; ka han chhiar dawn a, mahse ka chhiar thiam ta hlek lo mai a. Hawrawp pawh kan hawrawp hman ang vek hi a ni a, mahse a ṭawng a dang a ni awm e. A tawpah erawh chuan a hming a ziak ang chuan ka chhiar thei leh a, “Januari (Kantu)” tih hi a ni. Ka chhiar zo  chu ka thlep a, ka thun leh a, hria ni awm takin, “Hm” ka ti a, ka kiangah chuan ka dah leh ta a.

            Chutih velah chuan ka han harh a, ka kianga ka lehkha dah chu ka han la leh dawn a, a lo awm ta lova. Chuti khawp chuan a chiang a ni” a ti a.

            Jama chuan nui deuh chung hian, “A, ta mai mai thin, Nanga … i dam lo a ni a, i na viau a ni a, irilru ngaihtuahna pawh a buai a ni ang chu. Chu aia mak fe pawh mang mah la, a  la awm hle ka tihpui ang che. Mang mai mai a nih chu ngaihtuah buai duh suh” a ti a.

            Mahse Allana chuan a ngaihtuah tlat a, a ring tlat bawk a; Luipui phaizawl lam chu duh taka thlirin, “Januari! Januari!!”  a han tichhuak a, a en ngai chu  a en vawng vawng a, thil mak tak hmu angin a lang a. Jama lam chu a han hawi leh a, “Taju” a ti a, lungngai tak hmelin, “I haw leh pawhin ka chhungte hnenah chuan, Tajua zawng ka hmu a, mahse Januari zawngin a kal leh ta, ti mai ang che aw,” a ti a. A ṭawng chhuakah pawh chuan lungngai tak tawh niin a hriat a.

            Anin kal chu a duh tlat si a, tin, Jama nena han inṭhen pawh chu a lungngai bawk si a ni. A nu leh a pa, a nau Nina te ho hmuh leh a chak em em bawk a. Anni chuan thi bo  tawh anginan ngai a, lungleng takin an thlir an thlir ṭhin tih pawh a hria a. An…mahse a ṭhen hlen dawn hleinem, Januari a tih chu a zawng chhuaka kir leh a tum alawm.

            A rilru chu  a pa in lamah leh Lunglei khuaah chuan a han leng kir leh a. A pindan nuam tak te leh, Nina te in chhung che vel a han hmu a. An pangpar huan pangparte chu thlifimin an rawn chhem nghing leh sel sel a. Tin, chawlhni tlai a lo thleng leh a, nalh taka inchei a, nghawngawrh awrhin thirsakawr a chuang leh pep pep ten a han in hmu a. Jamate inah a thirsakawr chu a dah a. Tithengi te kha a han lawm vel leh a…a, a ni  love, ka haw ve mai zawk teh ang.”

            Tiang chuan a han ngaihtuah vel nap nap a, a dinhmun chu a  hre ṭha thei lova. A mumangah chuan a han kir leh a, ‘Muvanlai a thlawna len thu awm lo’ a ti rilru leh a. Lupui phai ram lam chu a han thlir thla a, a tawpah chuan a tithlu ta hlawl a, Januari zawn chu a tum nghet ta a.

            Jama pawh chuan tihngaihna a hre mang lova. Tlangvalin thil tih a tum a ni a; a ring a, a rinna chu a pan dawn a ni si a.

            Engmah Allana mumangah chuan a hmu lova. Bo, khaw bo kawi leh mai tur niin a hria a, chhan pawh chhang leh lovin a ngawi ta a ni.

            Hawsan ta mai sela, Nina te leh a chhungten engtin nge an lo ngaih ang? A rilru chuan thil awm dan tur chu a suangtuah a suangtuah a. A han buk vel chiam ṭhin a, hawsan leh mai chu a rem thei mang lova.

            Rei tak mai an ngawi ta a. An mahni ve ve chuan an inngaihtuah a ni. Tlai a lo thleng ta a. An zanriah te an han siam a, an ei kham chuan an bukah chuan an ṭhu a, thlifimte a lo thaw heuh heuh va, an awmna vel thing hnah chu a rawn chhem nghing sel sel a, thil ri dang reng reng a awm lova, an khua a har ta hle a.

            Nakinah chuan Jama chuan, “A nih, Taju, saw mi luipui leh phaizawl saw Mizoram chhung la niin i ring em ni?” tiin a han zawt a.

            Allana chuan, “Ka hre lo, rin ngaihna pawh ka hre lo. Mahse khutiang phai zau ṭha tak Mizorama a awm reng ka hre ngai lo,” a ti a.

            Jama chuan, “Kan ram chhung  lo ni ta ang se la, a nih leh khawi laia awm nge kan nih tak ang? Chutia ram dang hla lutuka awm pawh chuan ka la hre mang si lo,” a ti a.

            Allana chuan, “Hla  lutuk, i tih chu eng chen i tihna chiah nge phei chu ka hre lova, mahse ka ngaihdanin hnai takah chuan kan awm lo tawp mai.” a ti a.

            Jama chuan, “Hnai tak, i tih chu khawi atangin nge i teh chu ka hre lo va, mahse ka rin danin Bangla khua atangin mel 30 piah feah kan awm niin ka hria,” a ti a.

            Allana chuan, “Chuti chu Zoram pel tur kan la ni lo. I rin dan leh ka rindan pawhin Zoram chin chu la ni awm tak a ni. Chuvangin Zorama khutiang awm ta duai mai chu en chiana fan a ṭul pah hle a ni lawm ni? a ti a. Jama chuan a zawm ta deuh va, kal ve chu a rilruk ta a.

            Chumi zana a mumangah chuan Luipui phai zawl chu a hmu leh nghal a. Tlai ni nem tak hnuaiah hian chumi lui dungah chuan Lawnglengin an lo inkar delh delh a, zing a han tho chu kal chak a zual ta hle a.

            Tin, an buk te chu kalsan an hreh hle reuh mai a, an ngai fe reuh dawnin an in hria a. Allana damlo lo zartu leh a dam ṭhat leh thleng a, in tak tak chan chang a, lo uap lumtu a nih avangin an ngaina a, chhuahsan an hreh hle a ni.

            Mi daivakin an rawn hmuh chhuah takin -:

“BUKTE – DAM TAKIN

ALLANA & JAMA”

tih an ziak a, kawngkhar bulah chuan an tar ta a.

            Tin, buk chu rei tak pawh chhe lovin a awm an ring a. Miten an rawn hmuh chhuah palh a, kan sulhnu an hriat theih nan an ti a, Jama note bu phek khat chu an pawtthla a, thu tlem te an ziak a, chhak lam pang bang kilah chuan an dah bawk a.

            Tukṭhuan an han ei a, an ei kham chuan, Silai mu an insem a; Jaman a ruksai kha a ak a, an silai chu an keng veve a, luipui phai lam chu an pan dun ta a.

 

 

 

Chapter XI

LUIPUI PHAI RAM LEH MUVANLAI

            An rin aiin phai zawl chu a lo hla a. An chaw tur sava an kah tein a tikhawtlai a ni bawk a, chumi ni chuan Luipui chu an thleng zo ta lova.

            A tuk lehah chuan chhun laiah phai zawl chu an zu tla thla ta a, mahse an rin angin a lo nuam hauh lo mai a. Phairuang hung pui pui, pik tak takin an lo ṭo tlim del dul mai a. Phul nuam taka kal an inbeiseinaah chuan hnawk tak tak karah an su chawt chawt mai a ni.

            Mel thum dawn lai phaiah chuan an han kal a, luipui luanna lam chhim hawi raihin an kal a ni. Hnim sang pui pui, insi khep khup te chu an lo thawl ta deuh a, hmun nuam tak tak hnim te te chauh ṭona hmun te a lo awm a. Phairuang hungte chu khat deuh tak tak chuan an la awm na a,kal an tihar tawh lova, nisa vawl tur an dang zawk a ni. Phairuang hung karah chuan an phei zel a. Luipui kam vel vaivut paw  phulh maiah chuan kal nuam an ti hle a; a tawpah  chuan chhun deuh tawh takah Luipui chu a lo  lang  ta a.

            Lui kam vel hmun ṭhenkhatah chuan hnim khup thleng lek lek turte an lo tlim dil del a; hmun ṭhenkhatah chuan luipui kam ṭiauvut hmun nuam tak te a ni a; hmun ṭhenkhatah erawh chuan lung lian tak tak, arbawm tiat tiat te, te deuh te an awm bawk a. Chhun lai a ni na a, lui mawng lam aṭang chuan thlifim a lo thaw chho  heuh heuh va, luipui tui te chu an rawn chhem val chho pem pem ṭhin a; Allanate ṭhian dun chuan nuam an ti hle a.

            Lui kam hmun nuam zual deuh laiah chuan an va kal  phei a, an silaite an dah a, kawr an hlip a, kekawr tlawn chauh hain luikam te chu an fang vel ta thauh thauh va.

            Tuipui savate an tam viau va; Jama chuan Silai a la a, kawr ha lo chuan tlai chaw tur atan sava a veh ta a.

            Thlang lam pang han hawi thlak chuan thui takah chhim thlang hawiin luipui  chu a luang kawi thla pur mai a. Chumi a luan kawi dawn hnaih lamah chuan an awm a ni. Chhak lam pang chu a lang  chho ruih mai bawk a, luipui lian tak a ni tih an hria a.

            Jama chu piah deuh Phairuang hung kar velah chuan a va vak phei a, a va kap ta thuai a, Ramar pachal a rawn khai zan zan a.

            “Taju, en teh! Ka ri ṭhek mai maw le” a ti a, a rawn nui phei var var a.

            Allana chu a lo inbual sarh sarh a, a rumal te a su a.

            Jama chuan meite a han chhem a, a Ramar kah chu a puah nghal ta a. “Ti hian a hmulte hi kan pawt kawng ang a,hem hmin mai ang,” a ti a, a che sarh sarh a. Allana chu a inbual zova,  a kawr te a ha chat chat a. Jama nen chuan in en mang lovin an inbe chul a.

            Chumi lai chuan chung lamah Muvanlai a lo leng duai duai a, a lu chu a rawn hek hrek hrek a. Allana te awmna zawn a thlen chuan, a lo bir thla ta vang vang a, Allana rumal pho var chu a rawn la ta daih mai a. A thlawk leh lam chu an han hmu a. “Het” Allana chuan a ti a, rang takin a silai  a zu chuh a. Mahse a awmna leh an  innghahna chu inchhung dung chen dawn lai a  nih avangin a che hman ta lova, Jama lah chuan a Sava puah lai ngawt chu a en si.

            “Taju, ka rumawl a la ta daih mai, Nina min rawn thawn kha,” Allana chuan a ti a. Silai chu a keng uaih a, mahse kah pawh tum tawh lovin van lam chu a thlir a; Muvanlai chuan a hmuiin rumal chu a pu var va va a, lui hnar lamah a thlawh chhoh pui ta zel a. “A va mak tak ve! i kap hman na nge?” Jama chuan a ti a.

            Allana chuan, “Silai awmna a thlang em alawm maw le. Chu lo rengah pawh ka hmu lawk si lo,” a ti a. Muvanlai  chu a thlawk liam ta a. A thlawh liam hnu thleng chuan Allana leh Jama chuan an thlir a, mak ti takin an ding ho mai a. Nakinah chuan, “Thil mak tak a ni, mahse mute reng reng hian thil var lehilo leia mi hi lak hi an ching a, a rawn la mai mai a  ni ang,” an ti ta a. Allana chuan Jama Ramar puah chu a han tihpui a, an hem hmin a, an ei ta a.

            Muvanlai kha a thlawk chho zel a, tlai deuh  tak, dar li vel dawn laiah khaw pakhat a han thlawk thleng a; in pakhat var vi ve, nuam awm deuh mai, pangpar huana inhung vek, tukverhah a zu fu a, chutah chuan nula pakhat hian a sam a lo khuih a.

            Nula chuan Muvanlai lo fu chu a han en a, “Badi, eng nge i rawn hawn?” a ti a, rang takin a tho a, a hmuia a thil var ken chu a han pawt thla a. Muvanlai chu a thlawk leh a, in chu a thlawh hual a, chaw chhum in lam pang ni awm takah, a ma bawmah a thlawk lut a, chutah chuan a chaw ei tur an lo dah diam a, a va ei ta a.

            Nula chuan a han en chu mak a ti hle a; khawia mi nge a hmuh chu aw, a ti rilru a. Rumal thlang sira ziak awm chu a han hmu a. A han chhiar dawn a, a chhiar thiam ta lova, a mang a ang ta hle a.

            “Buati, Buati,” a ti a. “Lo kal lawk teh” a ti a. Pindan lehlam aṭang chuan hmeichhe pakhat, upa lam deuh a lo lut a. Bak kir deuh chhep, tisen nei ṭha tak a ni.

“Hei Badi-an a rawn hawn ringawt mai a, tute thlauh emaw ni, ziak pawh a awm; ka chhiar thiam si lo,” a ti a.

            Buati chu nula enkawltu chu a ni a, Rumal chu a han en ve a, “E, Jani, hei thlil danglam tak a ni,” a ti a. Rumal tlang ṭhui dan te leh la mawi te chu a han en vel a.

            “Hetiang ang  reng reng, he lai vel hnaia min an nei lovang, ‘KANTU’ ram nula ṭhui a ni lo. I ta kha han la teh,” a ti a.

            Jani chuan a rumal var a han  phawrh ve a. “En rawh, a ṭhui dan a dang daih a lawm. A puan pawh a dang. Hetiang reng ka la hmu ngai lo,” a ti a.

            Jani chu a ngawi vang vang a, “A nih eng nge ziak awm hian a sawi?” a ti a, hriat chak deuh maiin a han zawt a.

            Rumalah chuan a kil pawh ni lo, a sir parh ṭha laiah, maimaw la buang deuh thing thengin, Nina khan nalh deuh maiin a ṭhui a ni a. Ziak pawh ziak sa loin a ṭhui mai zel a ni a. A u tana a tih hranpa a ni a, tin, sapṭawngin a lo ziak kher a.

            Buati chuan an en vang vang a, a awmzia a hre thei lova; “A chhiar chu ka chhiar thei ang a, mahse a awmzia ka hre lo,” a ti a. Nula Jani chuan a rin dan mai pawh chu a hre chak a; “Han chhiar ri reng reng teh,” a ti a. Nina ziak chu hetiang hi a ni:

                        With love to my darling brother Allan

                                                            – From Nina.

            Buati chuan a han chhiar a, “Uith lo ve to muai de-a-rest bow-raw-ther, Allan, Fawrawm- Nina,” a han ti a.

            Ngun takin Jani chuan a lo ngaithla a. A la hrechiang lova, a han chhiar nawn tir leh a, a rik dante chu a lo chhinchhiah a. A awmzia a hre chiang thei chuang si lova. Jani chuan a thingremah a khung a, Buati chu a chhuahtir leh ta a.

            Tukverah chuan a va dak chhuak a, a rilru chuan rumal neitu awm chu a ngaihtuah nep nep a,  Leiletter chu piah deuhah chuan a lang champo mai a, luipui tui chu tlai ni chuan a chhun eng suar mai bawk a. Thlifim a lo leng heuh heuh a, a baksam leh a huana  pangpar awm te chu  rawn chhem nghing sel sel a. A rilru chuan a tlangval a han ngaihtuah leh a, zawitein a khawhar vang chuan a phun sep sep a. “Koke- Kantu” a ti a, luipui lam te chu a thlir vawng vawng a.

            Allana leh Jama chuan an sa, chaw chu an ei a, an ei khuam chuan Allana thu angin Buk chu an siam ta a. Phairuang chu an sat a; tam tak an la khawm a, an velah chuan an insawh hual a; a chung lam chu eng tin tin emaw an ṭawn khawm a, buk nuam deuh mai  a ni leh ta a. Allana chuan, “Taju, heti tur hi a ni reng alawm; hetah hian ni hnih nithum han awm ila, luipui dungah hian mi kal velte pawh kan hmu mial ang a, tichuan kalna lam tur  kan hre thei dawn nia,” a ti a. Tichuan an buk sak zawh hnu chuan luipuiah chuan an va cheng vel a. Thui tak tak te an va hleuh a, nuam an ti khawp mai a, an rak chul a.

            Tlaiah chuan thim hnaih chaw zawngin Silai an keng a, an chhuak ta a. Luipui thlang lam chu an zu zawh a. Tuipui chu mel chanve dawn laiah chhim thlang deuh hret hawiin a luang kawi pur mai a; thui em em mai a lang a, a kawi lehna chin pawh hmuh  chian phak a ni lova.

            Thui tak mai, mel thum dawn lai an zu kal a, a lo la phai zawl ruih reng mai a. Luipui pawh chu a lian thla zelin a hriat a. An awmna lam ai chuan ral lehlam chu a nawm zawk an ring bawk a, kal kai an chak hle a.

            Hmun ṭhenkhatah te chuan Tuipui zawngte hi an tam em em mai a, hnai tak takah te an hmu a, an silai chuan an han tin fiam ṭhin a. Chung lai a tuipui Zawng chuan mak an tihna ber chu, kah tak tak tum lova an han tin fiamte chuan an hlau em em a, an hmaite an hup a. Naupangtein an hmai khing hniha an hup thek thek ang hian fel takin an inhup zel mai a, mak an ti hle a.

            Tin, an lawm khawp mai a, “En teh, Taju” an ti a, an han tin fiam leh ṭhin a. An fiamthu hre hlek lova an lo hlau ve em em chu an hlim pui hle a; kawng ṭhenkhatah chuan an khawngaih ang reng hle a. Tichuan engmah dang kah tur pawh an hmu ta lova; an chaw eina a la rei lo bawk a, an zawng ngun lem lo a ni. Ram awm dante chu an en ngun zawk a, an kir leh ta a.

            Zanah chuan an hriat fo ram thleng ni awm takin thlamuang takin an awm a. Lui kamah chuan mei an chhem a, lung chunga ṭhuin an ai a, an vel ramte leh lui dung lamte leh van arsite chu titi pahin an thlir a; a tuk leha an chet dan turte chu an sawi vel a. Tichuan luipui kama an zan hmasa ber chu a lo ral ta a. Zingah an tho va, lui kamah te chuan an tlan vel a. Jama phei chuan nuam a ti nasa khawp mai a. “Taju, luipui kam hi a lo nuam hle hi maw le. Mizo chuan nuam kan ti vekin ka ring ta. Kan ramin a zir lova, luipui te kan hmu khat a, a nawmzia  tur kan la hre lo  a nih hi,” a ti a, a tlan vel thauh thauh a.

            Ni chhuah hnu deuhin chaw an zawng leh a, darkaw vel turah an tukṭhuan  chu an ei kham a, an chhehvel ram chu fan an tum ta a. Mahse an ṭhulh thut a, pum tuk(siam) an rawt  ta zawk a.

            Mau awmna chu an awmna lai aṭang chuan a lo hla khawp mai a, rei tak an thang a, chawhnu thlang her velah pum pakhat chu an puitlin ta hlawl a. An pum siam chu an duh hle a, an chuang a, an inkar vel a, ral lehlam pawh an va kai thuai a, mahse ram chu an fang lem lo. A ṭul chuan an inkar kai zung zung thei tawh bawk si a, an hmanhmawh lem lo a ni.

            Luidungah chuan a chang chuan lawnglenga mi inkar hmu ṭhin angin an inhre ṭhin a; mahse thingtum leng, tui lente lek hi a lo ni ṭhin a. Mihring awmna a hla viau a nih an ring ta a. Allana chuan, “Taju, pin i nei em?” a ti a. Jama chuan, “Nei e, engah nge i tih?” a ti a. Allana chuan “Hawh nghakuai i kam ang” a ti a. Jama chuan “Engtin nge pin ten nghakuai i siam theih ang?” a ti a. Pumah chuan an ṭhu a, an buk lam kamah an awm a ni a, khua pawh a thim lek lek tawh a.

            Allana chuan, “A, sangha zawng eng emaw titiin a in dawlh tang mai ṭhin” a ti a. Tichuan Jama pin chuan nghakuai an siam a, an kam ta a.

            A tuk lehah chuan a hrangin chaw an zawng ve ve a. Jama chuan Ramar a rawn kap leh a, Allana erawh chuan Vaṭhu pakhat chauh hi a rawn khai nalh nalh a.

            Jama chuan, “E, Taju, i va kap mal ve, phir tur a awm na nge?” a lo ti a. Allana chuan “Ngawi teh, a zahthlak hle mai Taju, panga lai fu khawm an ni a, ka ṭhelh vek a lawm maw le, hei pawh hi musep pakhatin a thlaki ruhah a fuh palh a, ka rawn hawn a nih hi” a ti a.

            Zing dar 10 vel a ni a; an sava puah hma chuan Allana chuan a nghakuai a zu siam ṭha a. A chaw tarh chu an lo ei vek a, a tarh nawn leh a. Allana chuan nghakuai zuk en chhung hian Jama chuan mei a lo chhem a.

            Allana lo kir chhoh leh chuan an chung sang taka MUVANLAI leng diai diai a hmu ta a. Jama hnenah chuan, “En teh khi, Taju, hmannia mu kha a ni leh ngei ngei ang,” a ti a. Jama chu a  ding a, a han thlir ve a. Sang tak maiah Muvanlai chu a lo leng diai diai a; a lu chu a rawn her leh hrek hrek a. Jama chuan, “E, eng emaw a rawn hel leh a ni ang, khai, Vaṭhu hi dah lang ila i chang ang” a ti a. Tichuan Vaṭhu chu lung chungah an dah lang ta va a, anni chuan Silai an va la a, piah deuh phairuang hung  kar aṭangin an chang ta a. “Inrawn ang aw” an ti a. Muvanlai chuan Jama te chu a hmu lo va. A lo leng hniam hret hret a. vaṭhu chu a rawn hmu a, a rawn la mai dawn a. Mahse a rawn lak hma chuan Allana chuan, “Taju, i kap lovang, a thang kami la,i man zawk ang” a ti a. Tichuan Muvanlai rawn lak hma deuh chuan an va lang leh ta a. Thang kam dan tur chu an hre thei lawk lova, a tawpah chuan tihdan pakhat an hre ta a. Vaṭhu chu leiah an dah a, Muvanlai chuan a inṭham awh tur hnang sin te te valh hi Vaṭhu chungah chuan an dah a, hrui hmawr chu piah deuh hlek, khap khat tur velah hmawlh an kheng bur a, chutah chuan an thlung a, an enthla ta a. Chutia an tih vel chhung chuan Muvanlai Badia chu thlang deuh takah te a lo zu leng delh delh a, tuipui thlifim dawngin nuam ti awm takin a hawi hrek hrek reng a. A thla chan buaite chu Allana te chuan an han hmuh chuan, hla phuah thiam ten hlaa an phuah te an hre chhuak a, man an chak hle a ni.

            A lo leng chho leh diai diai a, Allana te chu a rawn hmu ta lova. A lo thlawk hniam deuh hret hret a, a rawn bir ta vung vung a. Vaṭhu chu a zu ṭham thuak mai a, mahse a thlawk leh thei ta lova, a thla chu a zap thlawn a zap thlawn ta a.

            Allana leh Jama chu rang takin an rawn tlan chhuak a, an rawn man ta a. An lawm nasa khawp mai a, an han en vel ṭhin a. “Hei ngei hi a nih hi ka rumal rutu kha” Allana chuan a ti a. Jama chuan, “I  hre chiah em ni? Mu dang pawh a ni thei a sin” a ti a. Allana chuan Jama chu chhang leh lem lovin, “Engtin nge kan tih ang, Taju?” a ti a,. “Kan pawm reng mai dawn em ni ang?” a ti a. An nui ve ve deuh ṭha reng a.

            Jama chuan, “A bawm i siam ang, chutah chuan kan khawi dawn nia” a ti a. Tichuan Muvanlai bawm chu an siam ta sauh sauh a. Allana chuan an siam sauh sauh lai chuan, “Taju, nang Muvanlai hla pakhat tal hriat i nei em?” a ti a. Jama chu a han zawt a. Jama chuan, “Muvanlai hming telna i tihna em ni?” a ti a. Allana chuan, “Aw, hla eng pawh a lam pang sawi reng reng,” a ti a.

            Jama chuan a han ngaihtuah vang vang a, “Pakhat chu ka hre awm e” a ti a. Allana chuan, “Eng nge ni?” a ti a. Jama chuan a han ngaihtuah hlek a.

            Chung Muvanlai hram chang kan tiam kha Parte,

            Ka nghilh lawng khua rei chang mah se,

tih hi. A bul chu ka hre ta lo,” a ti a. “Nang i hre ve em?” a han ti zui a.

            Allana chuan nui deuh hlek hian, “A, ka hriat zawng  a tlem em mai, tlar khat chauh a ni,” a ti a. Jama chuan, “A va tlem tak ve maw le, mahse eng nge ni? han sawi reng reng teh,” a ti a.  Allana chuan, Chung Muvanlai lenin lam rawh her tlenin”  a han ti a, an nui ta hawk hawk a, hre tlem dun an inti hle a. “Hetiang ang hla hi ka ngaihsak loh lam pang tak a ni,” Allana chuan a ti a. Abawm tur chu an siam peih chuan Muvanlai chu an khung a, a chetsual phah tak Vaṭhu pawh kha an khung tel bawk a, an buk chhungah chuan an dah ta a. An ramar chu an han puah leh a, an han ei fel chuan ni a lo thlang her ta mai a, khawiah mah chhuak vak leh ta lovin, chumi ni chuan tuiah chuan an cheng a, Pumah te chuan an inkar vel ta mai mai a.

[adToAppearHere]

 

 

 

 

 

CHAPTER   XIII

KANTUTEN JAMA AN MAN

            Chumi ni tlaiah chuan Luipui hnara khaw pakhatah chuan in nuam tak sir, pangpar huanah Nula pakhat hian pangpar te la pahin thlifim a dawng a, a chang changin lui mawng lam van te chu a thlir a, engemaw beisei nei ni awm takin a lang a. Nakin deuhah chuan a rilrua a thil vei chu a ngawih pui thei ta ngang lova, a sawi chhuak ta nge nge a. “Vawiin chu Badia a lo haw har mange aw” a han tichhuak a. Rei tak pangpar huanah chuan a awm a, pangpar pawh chu a duh tawk aia tam mah a la ta a. A han hriat chhuah chuan a thin a rim a, a ṭhen phei chu a paih tau ṭhawk nghe nghe a.  A thil beisei chu a lo lang thei si lo a, nakinah chuan inchhungah a lut leh ta a.

            A lo tlai hret hret a, khua a lo thim dawn ta a; mahse Badia hmel reng reng a lo lang thei ta lova, a ngaihna a hre ta lo hle mai a, “Buati, Buati” a ti a. A enkawltu nu chu pindan lehlam aṭangin a lo kal a. “Eng nge ni?” a rawn ti a. Nula chuan, “Badia a lo haw hauh lo mai, hei khua  a thim dawn a ni tawh si, tun thleng thlengin a lo haw lo ngai lo” a ti a. Buati chuan, “Amaha thlawk chhuak em ni?” a ti a. Nula chuan, “Ni lo, Chawhma khan ka tir chhuak a ni. Rumal a rawn chharna lamah engemaw a rawn hmu leh mahna ka ti a, ka kal tir a ni,” a ti a.

            Buati chuan, “Chuti, engtin nge kan tih ang?” a ti a. Nula chuan, “Lal hnenah han hrilh tawh, a zawng turin rang takin mi tir rawh se” a ti a. Buati chu a chhuak a, Lal in lam pan chuan a kal ta a.

            Chu khua chu khaw hlun tak angin a lang a, luipui phaia awm a nih avangin khaw siam a rem bawk a, kawtthler leh kawngte chu a ngil ṭha hle a. In nalh tak takin an sa a, mi ṭha deuh hlek awmna apiang chu pangpar huan inhung chek a ni vek a. Boruak pawh a ṭhain mi an hrisel bawk a, an pangti pawh a ṭhain a mawi tlang hle a ni.

            Lei lehna aṭang chuan hnathawktute chu an chem nen, an lei lehna thawmhnawte nen, an lo haw duah duah a. Mi ṭhenkhat te chuan bawngte an rawn khalh a. Tlai thlifim dawnga lengte pawh tlangval te, nulate, naupangte leh puitling, pa tawhte pawh leilet phul lamah chuan an kal suau suau a.

            Buati chu hmanhmawh fain chungho karah chuan a kal tlang a, fing khat dawn laia hla, in lian tak, nuam awm deuh mai, tlang pawng deuha awm hi a han thleng ta a. Kawngkhar bulah chuan chhiahhlawhin a lo hmu a, in chhungah Lal hnenah  a hruai lut ta a.

            Tlai lam thim thet thet tawhin, Lal thupek chuan tlangval 5, Lal upa Dongenga hovin, Muvanlai-Badia zawng tur chuan lui mawng lam panin lawnglengah an inkar thla ta suau suau va. Zan thim hnuaiah chuan hmuh an in ring lo hle a. Mahse lal thupek a ni tlat si a, tlaivar zaka vah reng reng tur a ni tih an hria a. Tlangval pathum chuan silai an keng a., Tukuli vek a ni. An Lal upa, Dongenga chu kum 35 vel mi tur, pa sa ṭha tak a ni a. Lal upa zingah chuan a naupang ber a ni.

            An inkar thla zel a, thui tak an zu thleng thla ta a. Allana te awmna zawn an lo thlen chuan Allanate chu an muhil daih tawh a, chuvangin tumahin engmah an hre lo. Chhun chu ni sela Dongenga pawlte chuan an pum tukte kha an hmu ang a, an rawn hmu chhuak vek mai tur a ni a. Mahse zan thim hnuai a ni a, engmah hre lovin, lui kam dang ang bawkin an pel thla ta zel a.

            Zan arsi eng pe ṭhut hnuaiah  chuan lui dung chu a reh ruih mai a. Vau kam vela Chungu hram te leh Sava hram chi ṭhenkhat te, a chang changa an hram tih lo chu thawm riva pawh a awm lova, khawhar thlak tak a ni.

            Tichuan an inkar thla zel a, lui dung ringawt chu an zawh a. An lal hnena an sawi dan tur chu, “Zankhuain kan zawng a, lui kamte pawh kan rin lai deuh deuh chu kan fang zel a, mahse kan hmu lo a ni” tih mai tur a ni.

            Tlangval pakhat chu a han ṭawng chhuak ta a, “Hetiang zan khawthim hnuaia Sava in zawntir te reng reng chu a atin a at thlak e a” a han ti a, pakhat dang chuan, “Engah mah kan chhawr ve si lo, thi bo daih mahse pawi ka ti hlei nem, lal hriat leh lovah chuan,” a han ti ve a.

            An upa Dongenga chuan, “A, indo laiin ṭangkai tak a sin. In lam aṭangin thu hmanhmawh a keng thei a, ṭha tak a ni” a ti a.

            Tlangval pakhat chuan, “Mahse tumah kan do ngai hlei nem” a ti a. Dongenga chuan, “Kan hun hi  a vannei a nih hi; In pian hma, keini te pawh kan la pian hma daih chuan indona a tam em em a, mipui an thlamuang ngai reng reng lo,” a ti a.

            Tlangval pakhat ria deuh den dawn a tel ve a, chu chuan, “Engtizia nge maw ni, Pu Do, khaw dang reng reng nen hian kan intlawh pawh loh le?” tiin a han zawt a.

            Pu Dongenga chuan, “Kei pawh hian thil hriat chian loh ka ngah mai. He kan khua ‘KANTU’ khua pawh hi khaw kumhlun tak chu  a ni lo. Ka nuten min hrilh ṭhin a, tunah chuansawi khap tlat a ni. Chuvangin ṭhangtharte chuan engmah hriat tur in nei lo. Lal leh Upa erawh chuan kan hre tam deuh  a nih hi” a ti a. Valria-a chuan, “Eng nge chungte sawi a pawina?” a ti a. Pu Dongenga chuan, “A pawina vak phei chu  a awm lo pawh a ni thei a, mahse a ṭhatna pawh a awm chuang hleinem. Thangtharte rilruah ‘KANTU’ khua hi khaw hlun leh hmanlai kan pi leh pute pawh lo awm ve ṭhinna a ni tih ring ve sela kan ti a ni ber” a ti a. Tlangval dang pakhat chuan, “Keini tlangvalte hnenah chuan sawi mah la a pawi dawn em ni?  min hrilh teh?” a lo ti a.

            Pu Dongenga chuan, “A, kei pawhin ka hre chiang lo, kan nu leh pa te pawhin sawi an chak lem lo  a ni ang, naupanga thuchang, engmah kan zawt dil chhut bawk si lova. Dik takin kan lalpa leh upate zingah pawh a tar zual deuh deuh pahnih khat tih loh chuan hre chiang tak pawh an awm ka ring lo. Kan pi leh pute awmna chu heta ṭang chuan hla tak a ni. Langthei khua a  awm an ni awm e” a ti a.

            Tlangvalho chuan mak an ti hle a. Kantu ram phaizawl nuam tak mai, leilet hmun nuam em em mai leh Kantu luipui te leh a ram thing leh pangpar mawi tak tak  maite chu, an  pi leh pute hnutchhiah a lo ni lova, tun hnai deuh thil a ni tih an hriat chuan mak an ti hle a ni. An pi leh pute awmna khaw hlui Langthei tlangte chu an mitthlain an han hmu a, zan thim hnuaiah chuan an ngawi ṭhap mai a.

            Tlangval pakhat chuan thil dang  a lo ngaihtuah daih a. Pu Dongenga hnenah  chuan, “A nih he Kantu luipui hi zawh thla ta zel ila, eng nge kan hmuh ang?” a ti a, a han zawt ta a. Pu Dongenga chuan, “E, tute nge zawh thla zel ngam ang? Ngaihtuah ta che, khawvel  awmdan I hre lawm ni? Leilawt an tihah i tla mai ang” a ti a. Valriaa khan a lo hlau va. “E, chuti chu i kir leh thuai ang u. A thim si a, hei eng chen nge kan kal tawh pawh kan hre hlei nem, kan bo vek mai dawn a sin,” a lo ti a.

            Mahse Pu Dongenga chuan, “Ni love Vala, chuti maiin zankhat thil thuah lui tawp hmuh inring ma ta che. Thla tam tak i kal hnuah erawh chuan i hmu chauh ang” a ti a. Chutiang chuan eng eng emawte an sawi hova, zawitein an kal zel a.

            Zingah chuan nula chu a tho va. Buati hnenah Muvanlai zawng tura insiam turin a hrilh a. Lal hnenah a han kaltir a, Badia zawnpui tur pa fel deuh pathum lo pe turin a hrilh a. Tichuan, amah nula leh Buati tel chuan, pa pathum, silai keng ṭhiau nen lui mawng lam pan chuan, lawngleng ṭha takah an inkar thla ve ta a.

            Nula kalpuitute chu lal upa hlir an ni a; pa rinawm tak tak an ni. Chak takin an inkar thla a, luikam te leh vau kamte an thlir an thlir a. Nula phei chuan faifukin, “Badi, Badi” tiin a ko a ko a. An thil zawn chu zawn ngaihna a  awm lo hle. Mahse an duhzia leh ngainatzia a lang a ni.

            Dar 11 vel hian Allanate buk zawn chu an zu thleng  a, “E, khu kan ṭhiante,” an ti a. Allana te buk kiang ṭiauphoah chuan Pu Dongenga ho ding khawm ṭaih an han hmu a, an  kiangah chuan tlangval dang pakhat, hnungkhirh ni awm taka ding an hmu bawk a. An zu inkar thla hlek a, vaukam chu an kai ve ta a. Pu Dova pawlte chu an han hmuh chuan an phawk ta deuh hra a. Muvanlai pawh chu a bawmah Valriaa khan a lo khai a. Nula chuan  a han hmuh chuan  a lawm em em mai a. Mahse bawm chhungah a awm chhan chu a hre lo va.

            An zuk thlen chuan Muvanlai chu a la thuai a, Buati chu a ken tir a. Pu Dongenga pawl chuan Jama chu an lo hnungkhirh a, “Badia a ru a ni” tiin.

            Nula pawlte chuan Jama hnungkhirh an han hmuh chuan mak an tizual a. A hmelte leh a inchei dante chu an han en ṭhin a, ṭawng pawh an ṭawng chhuak lawk lova. Lal upa, an hotu Pu Lianga chuan a han zawt vel a. Mahse Pu Dova pawlte chuan an man hlim hlawt a ni a, engmah pawh an lo la zawt hman bik lova. Jama inringlo lai, a Muvanlai chaw pe lai, buk chhunga mi chu an man thut a ni. Jama silai te leh ruksai te chu tlangval dangte chuan an lo keng a.

            A silai te leh a silai mute chu an hmu ngai si lova, mak an ti em em mai a. Pu Lianga chuan “Khawia mi nge a nih?” tiin Jama chu  a han zawt a. Jama chuan, “Min phelh thuai ru” a ti a, thu zawhna pawh chu a chhang lova. Pu Lianga chuan, “Min chhang rawh, khawia mi nge i nih” a han ti leh a. A vin deuh hlek a, Jama chuan chang takin, “Mizorama mi” a ti a.

            Midang chuan, “Mizoram, Mizoram,” an lo ti sap sap a, an lo hre ngai hlek lo va, mak an ti hle  a ni. Jama chuan a han enkual vel a, “Mizo emaw ka ti che u a sin, Mizoram in hre ngai na nge?” a han ti a. “Hre ngai reng reng lo mai” an ti a. Jama chuan, “A nih loh leh khawi i rama mi nge in nih?” a ti a. “Kantu rama mi kan ni, tuna i awmna pawh hi kan ram vek a ni,” Pu Lianga chuan a ti a.

            Jama chu a phu zawk mai a, mak ti deuhvin a han en hlawm a. Lungsanga Pu Hluia thawnthu sawi tawpna kha a han hre chhuak a. Parlawmi nui hmelte leh Pu  Hluia tawp dante, engkim chu mitkhap kar lovah a han hre chhuak ta uai uai mai a. Pu Hluia’n, “Chu chu Kantu ram lo chhuah ṭan..” a ti chauh a, a thi ta a nihte a han hriat  chhuah leh chuan mak a ti em em mai a. KANTU hovin amah mak an ti ang  bawk chuan mak a ti ve a. Pu Lianga chuan, “Ṭhian i nei em?” tiin a han zawt a. Jama chuan, “Nei e, mahse ni li lai a ni ta, a dam lova min thihsan ta a ni,” a ti a. Nula leh Buati chuan an han en ṭhin a, an khawngaih hle a. Chutia tlangval la tuai tak, mahni chauhva mi rama ṭhian neih chhun thihsan leh nghal, mana a awm chu a rilru tur a han ngaihtuah pui a, an khawngaih hle a ni.

            Pu Lianga chuan, “Aw le, a engkim in laksak tawh chuan Lawngah hruai thla rawh u,” a ti a. Tichuan Jama chu phuar chungin Lawngah chuan an hruai lut a, chak takin  Kantu khaw lam panin an inkar haw leh ta a ni.

 

 

 

 

 

 

CHAPTER   XIV

JAMA ZAWNGIN

 

            Allana daivak chu chhun fe tawhah hian engmah kap lovin, kut bengin a lo hawng a. Chumi ni chuan kah tur reng reng a hmu lova, a vak ning an buk chu a lo thleng leh a ni.

            Pawnah Jama a hmuh loh avangin Buk chhungah a awm a nih a ring a, inchhung a luh hma hma chuan, “Vawiin chu Taju, ka hlawhchham der mai,” ti chungin buk chhung chu a han lut a. Mahse Jama awzawng a lo awm lova. “Uai, khawiah emaw a vak a nih ve dawn hi. Ani chuan eng emaw tal a rawn kap em ang chu” a ti rilru a, a silai chu a tung a, a hah deuh bawk a, a han tlu zal a.

            Rei fe, darkar chanve dawn lai a han chawl a, a rilruah eng emaw a lo chhuak ta thut a. A han let tap a, a han hawi vel a. Jama Ruksai chu a hmu ta lova. “Engtizia nge Ruksai nen a chhuah kher chu le?” a ti a. A han ngaihtuah vang vang a. Muvanlai bawm dahna hmun lo ruak ta te chu a han hmu a. Rang takin a zuang thova, buk chhung chu a han hawi vel vat vat a, mak a ti ta hle a.

            A rilruin, “Jama chu Muvanlai bawm chawp chuan a daivak awm em si lova” a ti a. Pawnah chuan a va tlan chhuak a, a han hawi vel a, a ngaih a ṭha ta lo hle mai a. “Taju, Taju” tiin a han au va. Mahse engmahin an chhang ta lova. Chhun ni chu a sa vawl vawl mai a, ram leh luipui kam velte chu an ngai ṭhup maiin a hria a.

            Luikam vel ṭiauvut chu a han en a, mi tam tak hnu a han hmu ta a. Vawikhat a thin a phu dawt a, buk lamah chuan a tlan kir thuai a, Silai a la a, pumah khan ral leh lamah rang takin a inkar kai a, lui hnar lam chu a pan chho ta a.

            Jama chu miin an rawn man a ni tih a ring chiang a,mahse angah nge lui hnar lam a pan? Lui mawng lama mi pawh an ni thei a sin. A ni lo, Muvanlai lo thlawhna lam kha a ni ngei tur a ni. Khita kan bukah pawh Muvanlai a thlawna len thu awm lo, tih ka rin tawh kha, a thlawnin a lo leng lo a ni ang, a ti rilru a. Lui hnar lama mite man ngei a nih a ring a. A kal sawk sawk a,mahse phairuang hung pik tak takte leh kawrte chhe te te a lo tam a, a duh angin a kal ṭha hlei thei lova, a tang chawt chawt fova.

            Nakin deuhah chuan hmun ṭha deuh hlek a han thleng a, kal pawh a lo nuam ta deuh viau va. Tin, thil tih dan tur a ngaihtuah pah thei a. A pik lutuk lai kha chuan engmah a ngaihtuah thei lo  a ni. Tichuan Jama mantute a beih dan tur chu kal chung chuan a suangtuah a suangtuah a. Khaw lian tak, misual tak khuate an lo nih chuan… a silai mu neih zat a han chhut ṭhin a. “Tajua chu a silai te nen an chhuh vek tawh awm si a. A tal te phei chuan vuakte pawh an vaw ṭhuai ṭhuai ang a, a , engpawh nise thih leh kan thi dun tawh mai ang. An chhuah duh loh vaih chuan ke che reng reng mai,” a ti a.

            Sava kah tur lah chu a hmu thei hlek lo mai a. Zing chaw ei lo a ni si a, a ril a lo ṭam leh ta hle a. Tlai dar 4 vel  ni awmah hian Tuipui Sava chi dang deuh ni awm tak, Sava var ṭial deuh thik thek, varung tiat dawn lai hi a kap ta mial a. A lawm khawp mai a. Mei a han chhem a, rang takin a han puah a, hmin mang hlei lovin, a hmanhmawh si a, a ei ta a.

            Thui pawh a la kal hma chuan, a luak ta mai a. Phairuangte pawh an awm tawh lova, Kantu khua chu mel 4 emaw leka hla a ni tawh ang, ṭhenkhatah chuan, thingbuk hlim nuam tak tak awmnate a lo ni tawh a, kal pawh a kal chak theih dawn tawh nen, a luak avang chuan a kal ṭha hlei thei ta lova. Hmun ṭhenkhatah phei chuan rei fe a chawl a, a luak a luak ta mai a, a insang luhai bur tawh mai a.

            “Eng sava kher kher chu ni maw aw!” a ti a. A theih ang ang chuan kal chu a kal leh zel a. Nakin deuhah chuan khawi lai nge a thlen tih pawh hre lovin a ṭhu ta tawp mai a. A luak nasa lutuk a, a taksa zawng zawngte a zawi zo vek a; chakna reng reng a nei tawh lova, a mit te pawh a sen rum tawh a. Chutia a han ṭhu chu engmah hre lovin, thi ang maiin a awm ta nghal a.

            A tlukna hmun chu Kantu khua aṭang chuan mel khat a ni a. Lui kam bul chu ni lo se lan pawh a lang tawh hial ang chu: mahse Allana chuan a hmu peih tawh lo reng reng ang.

            Leilet hmun nuam tak a lo thleng tawh a ni a. Pawl tlakna hlui  buhpawlte  pawh thenfai loh a  la ni a. An lo la ding ro rep hlawm a. Chung chuan Allana chau mang ang ‘awngphah’ an lo tum a ni.

            Tlangval rilru khauh tak mai, ṭhian duhlai chhan tura kal a ni a. A thil eisual chuan sawisa hle mah se hma lam leh hnung lam a hriat chhung zawng chu a pen a ni a, a han tlu tawp chu thi ang chiah a ni ta a ni. Mahse a vanneih a siamin, chumi khua Kantuah chuan Nula leh Tlangval innei hlim hlawt an lo awm a. A mipa chu Allana tlukna Leilet neitu chu a ni a, hmeichhia chu, ‘Nula’ puan sutu leh pangpar huan enkawltu a ni.

            Chumi leilet lam chu tumahin tlai len nan chuan an hmang ngai lova, mahse chumi tlai kher chuan chumite nupa, Khawliana leh Ringi chu thlifim dawngin leilet lamah chuan an lo leng thla hlauh va. Innei hlim an  nih avangin mi tam lohna lam an ngaina deuh pawh a ni ang. A ni, mi an tam lo hle. Allana chauh a awm a, thi angin a tlu der a ni. Ni a tla lek lek tawh a, lungrual takin an in chelh a, an titi a, zawitein an lo kal thla zel a.

            “Vawiina an Muvanlai rutu rawn man chu, Liana, tlangval hmel fel tak mai, nalh tak zu nia maw le, ralkhat deuh aṭangin ka hmu a, an hnungkhirh tlat a, Lal in lamah an hruai chho ta zel a,” Ringi chuan a ti a.

            Khawliana chuan, “Eng tizia tlat nge maw ni, mak ka tih zawng tak a ni; a awmna ram lah chu tumahin  an hre ngai si lo” a ti a.

            Ringi chuan, “Engtin nge tia i rin?” a ti a, a pasal chu  a han zawt a. Khawliana chuan, “Ka hre lo. Lal leh Upain emaw, Vantlang mi pawimawhte nen, a chungthu an ngaihtuah ang a, rukru angin an hrem ang chu ka ti mai,” a ti a. Ringi chuan, “Rukru a ni hlei nem. Rukruah an puh ringawt a, kei chuan dik ka ti hauh lo,” a ti a. Liana chuan, “Eng nge i hriat ve rawk rawk le?” a ti a. Ringi chuan, “Kan pi Janin, Rumal mak tak a nei a, chumi neitu chu a niin ka ring a ni. Chuti  a nih chuan Badi-an a rumal a ruksak hmasa a ni,” a ti a.

            “Chu, eng nge ni?” a ti a, an phawk deuh hra a. An han hawi vel chuan luipui kam lam, thlang deuh hlekah chuan buhpawl karah Allana chu hriat ṭhat theih mang lohvin an han hmu ta a.

            “Liana, khu i hmu em? Eng nge ni aw?” a ti a. Ringi chuan a pasal chu a pawm lek lek a. Khawliana chuan, “A, i dawih mai mai e, kal rawh i zu en ang,” a ti a, an zu kal ta a. An han hmuh chian chuan an phawk ta hru mai a. Allana chu engmah hre lovin, bawkkhup hian a lo tlu der mai a. Khawliana te nupa chu an thin a phu dep dep mai a.

            “Vawiin chu kan ramah ram dang mi an varak ve maw le” an ti a. Liana chuan a han kai let a, a thi chu  a ni lo tih an han hria a. Ringi chuan, “Liana, heti ang tak hi a ni, khi ta an rawn man chu,” a ti a. Tichuan a la thi lo tih an hriat chuan, a chanchinte engmah hre lo mah sela, nupa zaidam tak an ni a, mi tuarnate an hriatthiampui thiam em em a. Allana vanneih a siamin zawitein an tung tho va, Ringi chuan a lo dawm a, a pasal chuan a paw haw ta a.

            Khua a ngui ruai tawh a, in an thlen hma pawhin tumahin an hmu lo. Jama an man thu kha khaw pumpuiah chuan a darh tawh a, mitin maiin en tumin, Lal in lam  chu an pan huai huai mai a ni.

            Inah chuan Ringi te nupa chuan theihtawpin an bawihsawm ta a. Engmah a hre lo na a, Allana tan chuan a lawmawm hle mai. A nu leh pate pawh ni se tih theih inangah chuan an enkawl ngun thei bik chuang lovang, tih tur khawpin Ringite nupa chuan an enkawl a ni.

             Ringi chuan, “Heti hian enkawl dam zet ila, an chanchin engkim te zawt ila, mi aiin kan hre tam deuh dawn nia” a ti a. Liana pawh chuan chu chiah chu a rilruk a lo ni a. An ngaihtuah dante chu a ho hlein a lang a,mahse an inhre thiam lo mai mai a ni zawk. A dik tak chuan an ngilneih leh khawngaihna ngah vang a ni. An pianpui a ni a,dan anga mihringte tih dan tur pangngai angah an ruat a; mi chungah an ṭhaah pawh an inngai lo. A ni, mi dang chuan hmu chhuak hlauh chu ni se Lal hnenah an repawt (report) ngei ngei ang a. Allanate chanchin pawh a dang vek ang. Mahse Ringite nupa kut kher kherah a lo tlu lut a, a vannei hle a ni.

            Ringi te in vel hi in khatna lai tak a ni a, khawpui fem deuha awm an ni nghe nghe a. Nula awmna pawh kawngpuiah phei chuan fingkhat lai tura hla a ni a, chu chu Ringi hnathawhna in chu  a ni.

            “Tuma hnenah i hrilh lovang aw” an ti a. Chaw tui lumte an tulh a; mahse men pawh a meng peih si lova, engmah a la hre chuang bawk hek lo, tih ngaihna a awm mang lo hle a, a tlaivar zawh loh te pawh an hlau thut thut a. Mahse a taksa te an han en chian chuan engmah natna dang entirna a awm lova. A tawpah chuan a kal chau emaw, a rilṭam lutuk emaw  a nih an ring a; a lo harh mai an beisei tlat a. A hmai te chu tuilum pip pep hian Ringi chuan a han hruksak a, a kaah chuan chaw – tui lum an siamte chu tlemin an tulh bawk a, nghakhlel takin a bulah chuan an ṭhu a, a hmelte leh a incheinate chu an en reng a.

            Chumi zan chuan Allana chu a zangthalin an muttir a, a lu a han her hret a, sir lehlam pang a han hawi a. “A hai, a che thei ta! A lu a her, naktukah chuan a lo harh tawh ngei ngei ang,” Ringi chuan a ti a. A pasal pawh chuan a han en ve thuai a, mahse men pawh a la meng chuang lo. An enkawl dan leh an rinna a tak chu a ṭha hle mai. A dam loh chhan leh a natna chu eng nge ni tih ngaihtuahna vak an nei lova, ṭul pawh an ti hek lo. A tuka a lo harh ṭhat  chu ring em emin an mutsan ta a.

            Allana chu a muhil ṭha chiah chiah zel a. Zingah chuan Ringi chu a han thova, tukverh te a han hawng eng a, zawitein Allana hmel chu a han en leh a. A lawm nasa khawp mai a. A hma nia a hmel buai nuai nuai te kha a lo reh zo ta a. Tlangval hmel ṭha tak, muhil la tho lo mai mai a lo ni ta  a. Ringi chu a lawm ta em em a ni.

            Ringi chuan Zing Mim a han siam a ( chu chu tunlaia zing thingpui kan in anga in a ni), a pasal pawh chu a lo thova, tapchhakah chuan Zing Mim chu an in dun a, chhuata an mikhual tlangval chanchin chu an sawi dun a, a thawh hun an nghakhlel em em a.

            Nakinah chuan Allana chu a lo harh ta a, zawitein a mit chu a han len vel a; engtin nge a awm, khawi laiah nge a awm tih reng reng a hre lova. Rang takin Ringi chuan, “A harh ta,” a  ti a, Zing mim tui te chu an han intir a, an han bia a. Allana chuan tlem tlemin a awm dan te chu a hre chhuak leh ta a.

            Nilengin Khawliana chuan a awmpui a, a nupui chuan a hnathawhna lamah a  kalsan lo thei lova. Tichuan Allana chu naupang te dam lo angin a awmin  an awm ta hriah hriah a ni.

            Ringi chu  a hnathawhnaah chuan hlim takin, in lam pang hre reng leh an thil ṭha tih avanga rilrua lawm takin, ni lengin puante a su a, pangparte a enkawl a. Tlai ni thuai se, in lamah haw thuai thuai ila ti em emin a awm a. An mikhual chu a lo ṭha hle tawhin a ring a. A chang chuan an pi, Jani chu hrilh a chak hle a, mahse a lei chu a sum hram hram a. Jama chanchin te, Buati chu a zawt a. Chhiahhlawh lehzual a ni a, a duh angin an pi chu thu a zawt ve ngam lo  a ni. Buati hnen aṭangin chanchin a hre ve chauh ṭhin a ni.

            Buati chuan, “Phuarin a la awm rih, tunah chuan, ni hnih emaw, nithum hnuah emaw a chungthu rel a ni ang, kan piin a ti,” tiin Ringi chu a lo hrilh a. Chumi thu nen chauh chuan chu mi ni tlai chuan Ringi chu a  haw phei ta a, a hmanhmawh hle hlak hlak a.

            Kawngkhar a va hawng chu Allana kha ṭhuin a va hmu ta a, a lo nui peih leh tawh nghenghe a. Khawliana chuan Samkhuih a pe a, a lute a lo khuih mam leh tawh a. Chumi Ringin a’n hmu chu mikhual dang an lo thleng leh emaw a ti hial a. Hlim takin a lut a, chanchinte an han inzawt tlang ta a ni.

            Allana chu a la chau viau va, muang takin a tahtawl tein, a nunna chhanhimtu anga a ngaih leh a lawm em em te hnenah chuan Jama nena an chanchin chu a hrilh a. Liana te nupa chuan khawdang pawh hawi lek lovin Allana chu an en a, a thusawite chu ngun takin an ngaithla a: a chang chuan an lo thaw leh huai ṭhin a. Zanah chuan chaw pawh a lo ei thei ve ta hlek a, an hlim tlang hle a. An hming te an inhrilh a, in mawl biak mai lovin hmingin an in ko thei ta a, Allana pawh chu a thlamuang ta em em a.

            “Ka chunga in ṭhatzia hi a lawmawm hle tak tak mai a, theihnghilh pawh a har hle ang. Jama nen kan inhmuh hunah pawh in chanchin hi ka hrilh hmasak ber tur a ni ang. Ani pawhin a hriat chuan a lawm hle ang a, a theihnghilh tawh lovang che u,” a ti a. Tichuan chumi zan chu a lo ral leh ta a, Allana chu a la chau bawk a, a thlen inte chuan hma takin  an muttir ta a.

 

 

CHAPTER   XV

JANUARI

 

            Allana muthilh hnu thlengin Liana te nupa chu an titi a, chu tlangval Allana thiltih tur harsatzia te chu an sawi a, an lungngaihpui hle a. Man ve leh mai tur a ni tih an hria a. Tihpui dan tur engkim an suangtuah a, tin, thil lo thleng tur tam tak pawh an hre lawk thei a.

            An lal fapa Kokea leh Januari, an pi, inneih pawh a lo hnai tawh viau va. Chumi ni chuan lung in tang chu an khaihlum mai te an ring a. Lal thil ru a ni a, Kokea Muvanlai a ni leh nghal si a, amah Kokea phei chu awm sela, a kap hlum nghal duh hial ang tih te an ring a. Chutiang chuan an mikhual thar Allana leh lung ina tang lai Jama chanchin hlir chu an sawi dun a.

            A tuk lehah chuan Allana chu a lo harh leh ta hle a, a tho va, pawnahte  chuan zing boruak ṭha dawngin a chuak a, khuate chu a han hawi vel a, a awmna khua pawh chu a lo la hmu lo a ni.

            Ringi chuan, “Allan, Allan, lo lut thuai rawh. Pawnahte i va inlanin an man thuai ang che asin, keini  pawh min man tel vek ang. Lo lut thuai rawh,” a ti a. Allana chu a kova.

            Allana chuan a hlauh chu a hlau lova, mahse an thu hnial a duh lova, nui chungin a va lut a, “Eng nge maw i hlauh le? Kan duh loh tlat ten tun min man thei ang?” a ti a.

            Ringi chuan, “E, ni lo, i a em mai, Kantuho chu chak tak, sual tak te an tam a ni, i thi thuai mai ang,” a ti a.

            Allana chuan a rilruin a zawm ta a. A rukin awm reng phawt ila, Jama chhanchhuah hun remchang ngaihtuah ṭha a ti reng a ni. A pawnga phetin an vua an vua pawh a ni lem si lo, a ti rilru ve ta a.

            Tlaiah chuan  Ringi chu a lo haw leh ta a. Allana chuan, “Khawiah nge maw i  nih nitin  le?” a lo ti a.  A hnathawh engmah chu a hre lo a ni.

            Ringi chuan, “Ka hnathawhnaah,” a ti a. Allana chuan, “Khawiah nge hna i thawh? Eng hna nge?” a ti a.

            Ringi chuan, “A, saw tah sawn, kan lalnu tur pangpar huan enkawltu ka ni,” a ti a.

            Allana chuan, “Lal nena innei tur i tihna em ni?” a ti a. Ringi chuan “Aw, lal fapa nen” a ti a. Allana chuan, “Tu fanu nge? Lal chi bawk a ni ang maw?” a ti a. Ringi chuan, “Lal chi ni lo ve. Nu leh pa pawh a nei lo,” a ti a.

            “E, a va mak ve! Hmeithai fa tih pawh tling zo lo,  nu leh pa nei tawh lo, lal fapain han neih dawn te chu! Lal chi lo lehnghal si,” a ti a. Ringi chuan, “Jani” kan ti mai thin a, a hming tak chu ‘Januari’ a ni.”  “Jani” Allana chuan lawm leh mak ti lutuk chuan a han ko chhuak phawng mai a, a thlen in te phei chuan a ngaihna pawh an hre lova.

            Allana chu a lawm ta em em mai a, a mumang mah ni se ‘Muvanlai a thlawna len thu a awm lo’ a tih kha a han hre chhuak nawn leh a. A tak takah pawh Muvanlai chu a thlawnin a rawn leng lova, an huai phah ta hial a ni tih a hria a. A.., mahse, lal fapa nen an inhual tawh si a, an innei mai dawn! a ti si. Engtin nge a tih tak ang le? Jama a lo tang bo bawk si a, pawi a tizual em em a.

            A tuk leh zingah chuan Ringi hnathawk kal tur chu thu a chah ta a. “Ringi,in pi, January hnenah chuan, ‘mikhual pakhat Allana a lo thleng a, engtikah nge min hmuh theih ang? a ti e han ti ang che aw,” a ti a. Ringi chu a phawk deuh hra a. “Mai mai, a ṭha lovang, kan vaiin kan chhiatna a ni mai,” a ti a, a hnial a.

            Allana chuan nui chungin, “Ringi hlau  mah che. Chutia i hlauh dawn chuan, ‘Allan-an zaninah ka lo leng dawn a ti’ han ti mai rawh. A fel hma zawk ang. Jama pawh chhanchhuah thuai thuai ka duh a ni,” a ti ta a.

            Ringi leh Liana chuan an mikhual tlangval  chu an ring angreng hle a. Mahse lal thin a la tiur dawn ngeiin an hria a, an mikhual a ni si a, anmahni chawpa buai ve hrep mai leh hrem nek an hlau hle a.

            Ringi kal tur chu Allana chuan, “Han hrilh ngei ang che, Ringi hrilh lo mah la ka leng tho tho ang,” a han tizui a. Inah chuan Khawliana leh Allana an inkawm nileng a. Allana chuan ram dang chanchinte a hrilh a. Lunglei ram chanchinte pawh a hrilh nual a, Khawliana chuan hmuh ve a chak hle a. Tin, a silai awm dante a han hrilh a, Liana chuan kah chhin a chak em em a. January erawh chu a sawipui duh lo va, …aw, a mumang leh an zawn thu a hrilh duh lo a ni. Khawliana chu a hriat ang ang a sawitir zawk a.

            Khawliana chuan, “Januari chu a tirah pawh hmeithai fa reng a ni a, a..” Allana chuan, “Eng i tihna nge?   a tirah engtin nge hmeithai fa  a nih theih?” a ti a. Khawliana chuan, “Oh, a pa thihna a rei tawh ka tihna a ni. A lo tleirawl chhuah vel atangin a hmel ṭhatzia vantlangin an sawi huai huai a. Hlaahte pawh an phuah ṭhin a. Kan lal fapa Kokea a lo tlangval chhuak a, chumi nupuiah chuan an hual ta a ni. Tumah pawhin rim leh kawm ve theih a ni lo.

[adToAppearHere]

            Tichuan, Kokea nen chuan an innei dawn ta a. Januari pawhin Kantu ramah chuan Kokea chu a duh ber a ni a, mahse an inneih hma lawkin a nu chu a thi ta a. Chuvangin an inneih chu kum chanve an ṭhulh ta a.  Januari duh hun hun a ni tawhmai. Ti sawn lal nula angin a thu thuin chhiahhlawh engkim neiin, a duhna lai berah a awm a ni.

            Khawchhung hi a ngaihsak vak lova. A pangpar huanah te sawn a awm rek rek ṭhin a. A lusun hlim phei chuan a khawngaihthlak khawp mai.

            A chang chang chuan Kokea nen luipui dungah lawngin an leng ṭhin a, thlifim dawngin tlaiahte an leng delh delh ṭhin” a ti a. Allana chuan ngun takin a lo ngaithla a, “Khawiah nge Kokea chu tunah a awm?” tiin a han zawt a. Khawliana chuan, “Tun lai tak hi chuan Kantu ram chhak lam tawpah khaw pakhat an nei a, chutah chuan a awm.  Lui hnar khua kan ti  mai a, chu chu a pa damlai chuan a enkawl a, ro a rel ber a ni. Mahse lal upa ṭha tak tak an nei a, an upate zingah pawh chuan fel lehzual vantlang thunun thei tak leh hruaitu ber, Lianngura an nei a, chumi hnuaiah chuan an dah ber. Engmah ngaihtuah tur a awm si lova, hemi khuaa awm leh Luihnar khuaa a awm chu a inzat nawk a ni.

            Tin, hei an muvanlai hi I hria ang a, mahse hmuh har tak an ni a, vanneih fe loh chuan hmuh mi an ni lo. Tuna mi pawh hi an hmuh chhuah palh a ni. Tin, a dang zawng pahin rei tak Kokea chu a awm ta, an la hmu thei lo a ni ang. Januari nen an palai ber a ni,” a ti a. Allana chuan a rilruin a rumal rutu chu a lo hre ran ran a.

            Ringi chuan Allana thuchah chu Januari a hrilh  ngam lova, Buati hnenah a haw dawn ṭepin a  hrilh a, thu engmah pawh zawh hman loh turin a rawn tlan hawsan a.

            Allana chuan tlaia Ringi lo haw chu  chanchin a lo zawt a, “Engtin nge a chhan che?” a lo ti a.

            Ringi chuan, “E! Keimahte  chuan ka hrilh ngam teuh hleinem! A enkawltu Buati hnenah ka lo haw ṭepin ka hrilh a, ka lo tlan haw a ni. Thu zawh turte reu reu min nei ang,” a  ti a. Allana chuan a lo nuih a, “Zanriah ei khamah ka  va leng ang e,” a ti a.

            Zanriah ei kham chuan a thlen inpa Khawliana chuan Januari in chu a va kawhhmuh a, ani chuan thlen hma deuhin a kirsan ta a. Tichuan Allana chuan thim thet thet, unau hmel hai velin a rilru zawng zawng a pek tawh hming neitu in chu a pan ta a ni.

            A rilruin, ‘Januari!’ a han ti leh a.  A hming ngawt mai pawh chu a ngaina a, chumi hming putu chu hmuh thuai thuai a duh a, a pen te chu khat tawk lo a ti hial a.

            ‘Han hmu ta se…. eng nge a sawi ang? Engang hmel nge a lo put dawn? A thlen in nu kha chuan, ‘Chhawrthlapui ngai lo,’ a ti hial a. Mahse Allana chu engangin nge a lo ngaih ve ang? A hmangaih ve kher dawn em ni? Kokea nen an inhual a ni si a.  A nuphei chu lo thi hlauh lo sela, tunah chuan lalnu a ni tawh dawn a sin,’ Allana chuan chutiang chu a ngaihtuah neuh neuh a.

            ‘E! Engtizia nge, Jama an manna zingah a lo tel ve an ti si a, mi engmah tisual lo te man a rem tih? Engati nge hnungkhirh lehnghala an kal pui? Chhawrthlapui ngai lo Januari chu a va ngilnei awm lo ve..?’

            Kawngkhar bul a va thleng ta a, a ngaihtuahna chu a titawp ta a. Lungleiah pawh awm sela in ṭha pawl leh nuam pawl a nih a ring a. Inchhawng ang deuha siam, thengthaw nuam tak a ni a. Pindan chhungte chu an lo eng pep hlawm a.

            Kawngkhar chu a han kik a, Buat-in a rawn hawng thuai a. Allana a han hmu chu a phu zawk mai a, an man hnu Jama kha emaw a ti a ni. An inchei dante a inang em kher bawk a. Mahse Ringi thusawi kha a han hre chhuak leh thuai a,  a han bia a.

            “Tu nge i nih? Eng nge i duh?” tiin a han zawt a.

            Allana chuan, “Allana, Januari be turin ka lo kal a ni,” a ti a.

            Buati chuan, “Awle, tikhan lo awm rawh,” a ti a. Januari pindanah chuan a zu tlan lut a.

            “Jani, Jani” a mak hle mai. Nimin piaha kan man ang chiah kha a ni. ‘Eng nge i duh ka ti a,’  ‘Januari be turin ka lo kal  a ni,’  a ti a. Buati chu a kal chho leh a, Allana hnenah chuan, “Lo lut rawh le” a ti a. Ani erawh chu ama pindanah a lut phei a.

            Januari chu kawngkhar lam hawi chuan a lo ding a, Allana lo lut tur chu a lo en a, an han inhmu chu an thin a phu dawt dawt ve ve a, Allana pawh chu a ding chawih a, che hlek lovin, mak inti tawn em emin, an ding ta vang vang mai a. Allana chuan hmelṭha a ti lutuk a, tawng nachang pawh a hre lo a ni. Januari lah chuan chutiang tlangval reng reng chu an awm theih ngai a ring lova, Allana a han hmuh aṭang chuan Kokea hming chuan a rilruah hmun a lo nei ṭan ta mai a. Chutiang inleng chu enganga lo biak tur nge  ni tih pawh a hre lova. A nu thih hnute chu a ngai rum rum a. A nu chu la dam ni se, a sawi ai zawng zawngte a lo sawi khalh ang a; titi dang chu anmahni pawhin an zawng chhuak chawp ve theiin a ring a. Chutiang chuan hlam khat dawn lai kar danah, kan ding reng a ni tih pawh inhre lovin an inen vawng vawng mai a.

            Allana rilruah chuan Jama a lo chhuak thuai a. An inhmuh leh huna Januari hmel a sawifiah dan turte a ngaihtuah hman vek a. Ṭawngkam a thiam si lova, engtin tak Tajua chu ka han hrilh dawn ni maw aw! a ti rilru a. ‘A huana pangpar chi hrang hrang, a varte, a sente, a eng te leh a dumpawlte, engkim inchawhpawlh ta mai sela, engtin emaw nula hmelṭha tak mai rawn insiam thei ta sela, chutiang deuh chu a ni, Taju, ka ti ang,” a ti rilru a. A bak sama rose par var a tarte chu a hmel sirah chuan  a chul reng maiin a hria a. E! Tajua chuan kei aiin a hmel a hmu hmasa tawh tak alawm, min hrilh a va chak dawn… A tawpah chuan a ṭawng lo tih a han hrechhuak a, a han ṭawng chhuak hmasa ta a. “Nula, engah nge ka ṭhian in  man?” a  han ti phawt a.

            Januari chuan, “Ṭhu teh tlangval, i ṭhian chu ka hriat pui lo che a, mahse… eng nge ka hnenah hian i rawn kal chhan?” a ti a. Ṭhutna a han pe a, a ṭhu ta a.

            Allana chuan, “Ka hmangaih em em, Januari rawn zawng ka ni. Mahse engtizia nge hetiang nula hmelṭha leh ka hmangaih hian, ka ṭhian thil engmah tisual lo hnungkhirh meuha in mantir ka hre duh pah a ni,” a han ti a.

            Januari hmel chu a sen deuh hlek a, “Tlang… engtin  nge ka koh ang che?” a han ti leh rih a. Allana chuan, “Allan min ti rawh” a ti a.  Januari chuan, “Allan, engah nge i ṭhian mantute zingaka lo  tel palh mai avanga ka tih vekah i ruat?” a ti a. Allana chuan, “Thu  i nei thei hle a ni lawm ni? Engah nge an phuarte chu i phelh tal loh?” a ti a.

            Januari  chuan huai a ti hle mai a. A han en ṭhin a, a rilru chu a nem ngawih ngawih nghal mai a. An tlangval man chu a  ṭhian ṭha ber a ni tih a han hria a, man ni zinga a telte chu a inchhir rum rum a. Mahse Jama man tuma kal an ni lova, Badia zawnnaah an zu hmu mai a ni tih a han ngaihtuah chuan tlemin a inthiam leh deuh a.

            “Tlangval… Oh… Allan, chumi thu chu upate kut veka awm a ni tawh a, engmah keiin tih theih ka nei lo. Thudang sawi tur i neih chuan sawi zawk la,” a han ti a. Allana chuan, “Thudang a awm chuang lo. Jama chu a rang thei ang berin chhanchhuak ila, nangnen kan ramah kan hawng anga a ni mai. Ka hmangaih em che a, hreawm tam tak tuarin i hnen hi ka rawn thleng ta a ni a, i tel lo chuan kir leh ka tum tawh lo a  ni,” a ti a.

            Januari chuan chhan ngaihna reng reng a hre ta lova, Kokea nen an innei dawn si. Allana hmel chu a han en a, chu ngei chu a ta tur niin a hria a, a hmuh tirh ngawt pawh khan mi dang chu angin a hre lova, chhan ngaihna a hre ta lova ni. A kun a, “Allan, min hre lo  a nih hi. I tlai lutuk a ni” a ti a, a mittui chu a tla ta zawih zawih a.

            Allana chuan a han kuah a, a han hnem a.

            “Januar, engah nge ka tlai ang? A hun tak a ni. Amaherawhchu rang taka Jama kan chhanchhuah a ṭul a ni. Min hmangaih ve phawt chuan thil dang harsatna lo thleng thei zawng zawng chu kan tuar zo vek ang. Januar, min hmangaih em? sawi teh,” a ti a. A bak samte chu zawitein a chulsak heuh heuh a.

            Allana chuan a ngaihtuah lawk hauh loh leh a thusawi ngai hlek lohte chu awl takin a sawi ta zung zung a, mak a inti hle a. Dangawk lam tak ni ṭhin chuan duhna tak tak a lo chhuah chuan a ṭawng ranna ber a lo ni ta.

                        Allana hmaah chuan Januari chuan chakna reng reng nei lovin a inhre ta a. Allana chuan thil awmdan turte chu rang takin a han hrilh thuai a. Lunglei tlang nawmzia te leh, an pathuma Jama nen hlim taka an thlen leh hun turte a han hrilh a. Januari chuan a hmuh ngai hlek loh ram ni mahsela, Allana lo kalna khaw hming leh ramte chu hriat nuam a ti ta a. A mittui chu a hru hul a, mittui la hnai em em tih hriatin Allana chu a han en leh a.

            “Mahse… Koke engtin nge a lo awm ang? Ka tel lo chuan a awm theiin ka ring lo,” a ti a, a mittui chu a biangah chuan a lo luang thla leh kiang kiang a.

            Allana chuan, “Januar, i tel lova awm thei lo chu keimah chauh ka ni ang. Min hmangaih em? sawi teh, Januar?” a han ti leh a. Januari chuan, “Allan, min ngaihdam rawh, ka chhang thei lo che,” a ti ta ngawt mai a.

            “A nih loh leh, chu, i nei ang maw? Kokea chu maw i thlan? Kokea maw i hmangaih zawk?” a han ti leh a. Januari  chuan chhan har a ti em em a. Allana a hmuh aṭang khan ‘Hmangaihna’ hi dang vekin a hria a. Kokea kha hmangaih em emin a inhre ṭhin a ni a, mahse Allana a lo thleng a, tun hmaa hmangaihna nia a hriat zawng zawngte  chu a chiang ta lova, a dang zo vek ta a, engmah a sawi thei ta lova ni.

            Allana chu zaidam hmel takin a han en a, “Allan, khawngaih takin min kalsan rih rawh. Hun min pe tlem em mai, naktukah i lo leng leh dawn nia,” a ti ta a. Allana chuan, “Naktukah  ka hmangaih che min ti ang maw? Awle, ka nghak ang. Engpawh ni se, i tel lova kir leh chu ka tum lo. I  awmna ramah tal hmangaihna avangin ka thi ang, Mangtha,” a ti a, a chhuak ta a.

            Allana  a chhuah hnu chuan Januari chuan dawhkan a bawh a, “Ka nu, ka va ngai che em!” a ti a, a ṭap ta hliam hliam a. A rilru mangan lai  bera a nu leh a pa an han awm ve lo chu a fahrahzia a hrechhuak a, amah chauh chuan Kokea leh Allana chu a thliar thiam lova. A han ngaihtuah ṭhin a, Kokea aw nem tak leh hlim hmel, luipui dunga an lenna hnu zawng zawngte nen, engtin nge a tih tak ang? Allana hnenah a kal chuan Kokea lo  rin dan tur chu a hmu lawk vel a. A tel lo chuan a hlim reng rengin a ring lova, amah ngaiin luipui dung tluanah  chuan, “Januar, Januar” tiin amah chauha vak ruk ruk turin a hmu a. A pain, ‘Michhe fate chu nei love a’ a ti a. Kokea a chhan dante a han hrechhuak a. ‘Januari tel lo chuan KANTU ramah ka kal lovang’ a tihte a han ngaihtuah a, a rilru siam dan tur reng reng a hre thei lova. Lui hnar khua aṭangin a lo chhuk thuai ang a, inneih ni chu a lo thleng thuai dawn tih a hria a. Chumi ni ropui tak lo thleng tur atan chuan Kantu khua zawng zawng chuan thil tih ropui theih ang bera rel turin tlangau pawh an au tawh a, vantlang zawng zawngin inneih ni chu an nghak ṭhup a ni si a.

            Chutiang a ngaihtuahna karah chuan Allana hmel chu a han hmu leh  a. Mikhual lo thleng thar mai a ni tih a hria a, mahse engtizia nge chuti taka ṭahna khawp hial a rawn thlen theih! Tu nge a nih? A, tunge a nih ngaihtuah a ngai lo. Tlangval hmelṭha tak a ni a, a hming chu Allana a ni. A ngaihna a hre thei tawp lo mai a. Allana a hmangaih leh hmangaih loh chu a rilru a han zawt leh a, a  la chiang thei lo fova. A nih, a hmangaih fo thin Kokea chu em ni a hmangaih tak zel? Chu pawh chu chhan ngaihna reng reng  a hre ta bawk si lo. Tuilairap angin a awm a, chutiang hrepa nung tur leh fahrah taka a chungchang ngaihtuah puitu pawh nei lova a awm chu, khawvelah a lo piang thla ve ta chu (mahse khawvelah hian ama duh thua lo piang a ni lo tih a han ngaihtuah chuan inchhir ngaihna a awm si lo)  pawi a ti rum rum a.

            Kokea hnenah chuan a han in kaltir chhin a, mahse Allana awmdan tur chu a han ngaihtuah a. A hmel mawi tak, nun la thlahlel em em, lungngaihna nena han chul tur chu a phal si lo. ‘Mangṭha, a tih hma khan eng nge a sawi? ‘Engpawh ni se, I tel lova kir leh zawng ka tum lo. I awmna ramah tal hmangaihna avangin ka thi mai ang, mangtha’. ‘E! Allan, ka chhang lo che tih ka hre lo a ni, min ngaidam ang che aw, mangtha, mangtha’ a han ti a. Allana ṭawngte kha a chhang kim lo tih a han inhrechhuak a, awm tawh lo mah se a ngaihdamna chu mittui tla kiang kiang chungin a dil ta a ni.

            A haw tur kawngkhar bul thleng tal pawh a thlah lo te kha a inchhir a. Kokea chu pawn thleng thleng a thlah ṭhin tihte a han in hrechhuak a, insawifiah tur awm mang si lovin pawi a ti em em a, ‘Allan, nang zawngin min  ngaidam rawh aw?’

            Chumi zana  Januari rilru khawngaihthlakzia  chu hriatthiam pawh a ni lo. A, khawngaihna a ngah lutuk a ni zawk ta ang e! Pakhat hnenah a kal a, a dang lungleng tur a dawn zelte chuan engtin nge ni thei ang? A nih mite hian engtin nge maw an tih ve le? A buai em em a, khumah chuan a han tlu a, mahse muhil dawn reng rengin a inhre lova. Naktukah Allana chu a lo kal lehang a, chhanna eng emaw tal chu lo insiam a tul si. A han inngaihtuah ta vang vang a.

            Allana haw ta pawh kha a inngaihtuah ve hle a ni ang, a thlen in pawh chu hre lovin thui fe a lo pel tawh a, a kal thui lutuk tih a han inhriat chuan “Het” a ti a, a nui seuh sak nghe nghe a.

            A thlen inte hnenah chuan thu tam a sawi  lo, sawi tur pawh a ngah dang lova, thil dang mai mai an sawi ho zawk a. Chutia an titi lai chuan tlangau an han hre ta a. “Chu, tlangau!”  an ti a, an ngawi thap a, an han ngaithla a.

            Tlangau chuan ring takin, “E-e-e, lo ngai teh u kh-a-i” a han ti a. “Naktukah lal leh  upaten mikhual, Badia rutu chungchang kha an rel ang a, an thu tihtluk chu vantlang hnenah puan leh a ni ang. T-i-n, lal  fapa Kokea pawh ni hnih emaw chhungin a lo thlen theih beisei a ni. A lo thlen zanin Januari nen an inneih ni tur puan chhuah a ni ang.”

            Januari khan khum aṭangin a lo ngaithla ve kar a. Oh… a rilru chu a va rethei tak em! Allana  chu a haw lek lek a… Ah… ni lo, a  haw lo, Jama man ta lo se…a, engmah a sawt chuang lovang. ‘Ka hmangaih em em Januari rawn zawng ka ni,’ a tih kha, min rawn hmuchhuak reng reng ang, te a ti a. A chang chuan Badia vangte niin  a hre thul a, mawhchhiat tur a dap a  dap a, mahse tumah, engmah mawhchhiat tur a hre bik si lo. Amah te chu a han inmawhchhiat dawn a, mahse a dik lohna  sawi tur mumal a hre bik si lo. Khumah chuan a let a let ta mai a. A mumang ni se a ti em em a, mahse tawnmang a tan chuan (Allana chu) a phal si lo! Hmeichhe rilru atan chuan na lutukin a hria a. A rilru nem tak, tumahin an tihnat ngai loh chu ‘hmangaihna sual tak’ mai hian a rawn tina ta a ni.

            Nidangah chuan engkimah Buati , a enkawltu nu chu a rawn ṭhin a ni a, mahse tuna mi hi chu tumah rawnna mi niin a hre lova, amah ngei chuan a titlu tur a ni.

            Tlangau chuan Allana rilru chu a tina hle bawk a, chu chu a rilru natna hmasa ber a ni. Tuar dan pawh thiam har hle dawnin a hria a, insuala rik rep repte chu ni se engmah a lungngai lova, mahse thil chi dang tak a ni si a.

            Jama kha a tan In te takteah chuan Allana ngaihtuah rengin a awm bawk a, Januari kha chu an man ni khan a hmu tawh a, Allana a hrechhuak vawng vawng nghe nghe a, mahse chumi zana tlangau chuan Allana tan beidawnna leh lungngaihna lian tak mai a thlen tih a hria a. “Aw, chung tlangaute tal chu han hre ve sela, a tih theih ang ang a han ti tur,” a ti vawng vawng a. Theihtawp chhuah hnua kan beidawn zawngin, mihring hian lungdamna kawng zawng eng emaw tal kan nei ṭhin tih a hria a. Mahse khawiah nge a awm ang le? Chung zante chuan an bukah khan khawhar takin ‘Jama haw thei lo’ chu a lo nghak dawn em ni ang? A nih loh leh tuipui kam tluan chuan Tajua zawngin a vak  a vak ta em ni ang? A chanchin engmah a hriat a ring si lo. A ngaihtuah nep nep a, Allana chu a ngai em em a.

            Vantlang hriat atan a chunga rorel tur an puan te chu  a han ngaihtuah a, a nuihte a za ang reng hle a. “Engtin chuan min han rel dawn ta chu ni maw?” a ti a. Mahse kawng ṭhenkhatah chuan engmah tih theih a nei si lova, mi khaw pumpui lah hneh rual a ni bawk si lova, a chanchin tur chu a chhe hle pawh a ni thei tih a ring a. Tlangau au dan khan ‘rukru’ an ti si a, ‘rukru’ hrem dan eng nge ni? An vua em ni? An that ṭhin em ni? Lal rukru leh michhe rukru eng nge an tih danglamna? Engmah hriat a nei si lo!

 

CHAPTER   XVI

JAMA KHAIHLUMNA ROREL

            Allana, Januari leh Jama tan chuan chumi zan chu zan rei ber pawl a ni a, a tawp a tawpah chuan ‘Khawvar ar’ a lo khuang ta hlawl a. Chu pawh chu an hre tlang ṭheuh awm e.

            Chhun dawn, dar 11 vel aṭangin lal inah chuan upaho rorel tur chu an kalkhawm a. Tin mipui pawh Jama en tur leh an rorel chanchin hriat tumin lal in hung chhungah teleh pawnah te chuan an awm huai huai mai a, tichuan chhun lai aṭangin Jama chungchang  an relna chu an ṭan ta a ni.

            Badia zawnnaa tel zawng zawng, Jama man ni a mite kha chu tel vek tur a ni a, Januari pawh Buati nen an zu hruai chhuak a. Mahse chumi ni chuan Januari meuh pawh a chuai rawih mai. A inngaihtuah lutuk a, hlim hmel reng reng a  pu thei lova, vantlang pawhin mak an ti hle nghe nghe a.

            Zing aṭangin Allana chu a thlen in te nupa Ringi leh Khawliana nen chet dan tur an ngaihtuah tlang a, mahse engmah an titlu thei lova, a tawpah chuan ‘rorel’ ngaithla turin Khawliana te nupa chu an kal phawt a.

            “Vawiin zawng thu tih tluk mai a ni ang a, hremna engmah a la awm lovang chu maw, chanchin kan han ngaithla ve phawt ang e,” an ti a. Allana chu in an nghahtir a, an kalsan ta a.

            Ringi te nupa han thlen chuan rorel chu an lo ṭan dawn tep tawh a. Hung chhunga mipui zingah Khawliana chu a tawp ta a. Ringi erawh chuan (in chhungah) rorel pawl lan theihna a pan hram hram a, inchhungah a ding lut ve thei ta a.

            A dinna aṭang chuan rorel pawl chu an lang chiang hle a, a duh ang takin amah chhawn chiah chuan a pi, Januari chu a ṭhu nghe nghe a. Jama chu a lai deuhah an dintir a, hnungkhirh a la ni reng a.

            Ringi chuan a pi Januari an hmu chu mak a ti hle a, ni dang an reng rengin a hre lova, a chul rep mai a. A chhan tur reng reng a hre bawk lova. Zana Allana va leng lah khan engmah a hrilh si lo. A ngaih a ṭha lo hle a. Januari chuan Ringi ding chu a han hmu ve thuai a. Allana aiawh a ni tih a hria a, a chet dan engkim chu Allana a hrilh leh dawn tih chiang takin a hria a,  fimkhur hle a tum a.

            Rorel pawl chu an ṭhu kual pap a, upa leh thuhretu te an vaiin  lal nen, sawm leh pariat an ni.

            Lal chu a han ṭawng ta a, “Hm, a hmasa berin he tlangval  Jama hi Lunglei khuaa mi a ni awm a, a insawi danin ṭhian pakhat a nei a, chu nen chuan kawng bovin kan ram ‘KANTU’ an lo thleng ta a ni…” Januari leh Ringi mit chu an han intawk zawr a, “Mahse a ṭhianpa chuan a thihsan ta a ni awm e, a vannei hle mai, rorelna a pumpelh ta a ni. Kan manna chhan ber chu Kokea Muvanlai, Badia a ruk vang a ni. Lal thil ru hrem dan kha eng nge ni ṭhin, upa Lianga’n han sawi rawh se,” a ti a.

            Pu Lianga din hma chuan Januari chu zawi tein a han ding a, “Pu te u, lal thil ru pawh ni se, rorelnaa hnungkhirh dan a awm em ni?” a han ti a.

            Lal chuan, “Ka ṭawng hi dan a ni, dan hluia a awm loh chuan ka siam thar e, ‘Tupawh lal thil ru chu tun hnuah rorelnaah hnungkhirha din tir zel tur a ni,” a han ti a. “Upa Dongenga’n ring leh zualin han sawi rawh se,” a ti a. Dongenga chu a ding a, lalin dan thar a siam chu a han sawi nawn a, “Tun hnuah chuan lal thil ru chu kut hnungkhirh zel an ni tawh ang,” a han ti a, Januari chu zawitein a ṭhu leh ta a. Lal leh upate leh vantlang ngaihdan chuan hmeichhia a ni a, a rilru no vangin thil tisual mah nise, chu tlangval hnungkhirh chu hmuh hreawm a ti a, phelh a ngen niin an ring a.

            Pu Lianga chu a han ding va ta a, lal thil ru hrem dan chanchin a han sawi ṭan a.

            “Hmanlai kan pi leh pute chuan kum za tam tak ata tawh, rukru hi an hrem nasa em em ṭhin a, lal thil ru phei chu vantlang hmaah hruai chhuah an ni a, chutah chuan lal leh upaten a hmaa an rorelsak angin khaihlum emaw, halral emaw an ni ṭhin.

            Hremna a nasat em avangin rukru pawh an vang a ni. Mahse he tlangval ṭha tak anga lang hi a rilru chhung chu meihawl anga dum a lo ni a, michhe thil ruk duhna a nei lova, lal thil, lal muvanlai, Badia meuh a lo ruk avangin a chunga hremna chu a te thei lovang, (Cheers). Ngaihtuah teh u, man lohvin awm ta sela, lal thil pawh ru ngam chuan michhiate chu min zuah lo tawp ang tih a lang chiang a ni.

            Tunlai KANTU rama rorel dan tlangpui chu lal thil ru an nih chuan lal kutah vek a awm a ni. Lalin a sawi chhuah ang apiang chu upaten nemngheh a ni ṭhin,” a han ti a.

            Lal chuan upa Lianga thusawi chu ṭha a ti hle a, tin , a han sawi veleh a.

            “Aw le, tunah hian upa tupawhin hetiang muvanlai hi  a vanzia leh hmuh harsatzia, chutih avanga lal tan chuan a hlutzia sawi duh an awm chuan ding rawh se,” a ti a. An ngawi deuh ṭhap a. Nakinah chuan upa  pakhat kum 45 vel mi, Laikunga a rawn ding chhuak a, hetiang hian a han sawi a.

            “… He muvanlai ang reng hi kan pi leh pute pawhin, mihring hriat phak chinah chuan nei an la awm ngai lo. Lal ṭha tak tak, tuna kan lal pute ho pawh hian rorelin khaw lian tak tak an lo awp tawh ṭhin a, mahse Badia ang hi an la nei ngai lo. He  thil kan lal te kuta a lo awm thei ta hi lal ṭha leh rorel thiam, khua leh tuite hmangaih vang a ni a, chuti a nih loh chuan an nei thei lovang. Chuvangin, Badia hiengkim an ṭhatna zawng zawng leh, an ropuizia entirna a ni a, lal tan chuan a lalthutthleng anga hlu a ni,” a han ti a. Lal chu a lawm leh hle a. “Vawiina ka upate chu an fakawm hle mai a” a ti rilru a, kut a beng a, midangte pawh chuan an beng ve dar dar a.

            Chumi lai chuan pawn lam atangin mi au thawm an hre ta a, kawna mipuite  pawh chu an zi deuh nuai nuai a. Hla fe atangin ‘Lal fapa Kokea a lo thleng e’ tih thu an rawn hawn a. Chutia Kokea a lo thleng thut chu an lawm hle a, lal  leh upate pawh chuan an rorel thu chhunzawm lovin an lo nghak a.

            “Lal fapa, kan pi Januari pasal tur a lo thleng e-e” tiin  naupang leh tleirawl an rawn chho dur dur a.

            Chumi ri chu Allana khan a thlen in aṭangin a lo hre ve a, pawnah a va tlan chhuak a, a va thlir a. Tlang pawng deuh hleka lal in chu a lang et mai a, pawnah chuan mipui nasa tak mai, lal leh upate rorel thlak puan chhuah nghak chu an awm a, lal fapa Kokea lo thlen avang chuan an zi deuh nuai nuai a. Tin, naupang leh tleirawl hovin lal in chu an pan chho dur dur a.

            Allana chuan ralkhat aṭang chuan ngun takin a lo thlir a, Januari neitu tur tlangval chu ralkhat ni mah se hmuh a chak a, a lo thlir reng a.

            Mipui hmaah, lal in hung chhungah chuan tlangval pakhat lut thauh thauh a han hmu ta a. ‘E, khi ngei khi a nih dawn khi, keimahni ang mai a ni ka ti! ‘ a ti rilru a. Januari pawh chuan lo duh hle awm reng niin a hria a, fel hle thauh thauhin a hmu a. Mipui au vel chu a reh ta duak a, lal upa Lianga’n kawngkhar bulah Kokea chu a lo va hmuak a, zah takin a rawn chibai a, Kokea chuan kawngkhar a kan chiah tih chuan upaho chu an phu suau a, Jama kha Januari lamah chuan a va tlan thuai a. Mahse ani zawng, hnungkhirh tlat a ni a, engmah a ti thei si lova. Upa ṭhenkhat chuan Jama chu rang takin an vai kiang a, Januari thidang chu an han dawm a. Kokea chu a lo zuang phei a, ani chuan a rawn pawm kang a, khum pindan hrangah a la phei ta a. Buati khan tuite  a va suak a, a pi chu a han tulh hlek a, thlaphang takin a enkawl a, awmngaihna pawh a hre ta lova.

            Reiloteah chuan Januari chu a han meng a, “Koke” a han ti a. Kokea chuan rang takin, rang takin, “Eng  nge ni Januar? Thlaphang reng reng suh aw” a ti a, ngun takin a han en a.

            Januari chuan, “E, thlaphang lova, Kokea I ni lawm ni? I lo thleng ta a ni maw?” a ti a, zawi tein a ṭawng a.

            Kokea chuan thlaphang tak, damlo thi dawn biakin nem takin a bia a, “Ni e, Januar, mahse ṭawng tum suh, muthilh tum la  a ṭha ber e” a ti a.

            Januari chuan zawi takin, “Koke, nangmah i ni maw ka thidang min pawm thotu?” a han ti leh a.

            Kokea chuan, “Ni e, Januar, ka awm chhung chuan tumahin an khawih che ka phal hlei nem. I tan ka inhmang zo a ni,” a ti a. Januari chu chau tak tih hriat hian a han meng leh lep lep a. “ Ka lawm e, Koke” a ti a. Kokea chuan hmangaih em emin a zu en a, a hmel dang lep te chu  a han fawp hlek a. “Mu rawh, Januar, mu rawh, mut a ṭul ber a ni” a ti a. Januari chu zawitein a lo meng leh a, Kokea hnenah chuan ka muhil thei lovang. Ka pindanah min hruaithla turin upate tir rawh” a ti a.

            Kokea chuan, “E, upa an ngai lovang” a ti a,  amah chuan zo takin a pawm thla ta a. Mipui lungmawl chu  an zi deuh leh ta nuai nuai a. Januari an lakthlak hnua an titi ber chu, ‘Kan pi chu Kokea lo thlen meuh chuan a lawm lutuk a, a lo thidang  bem mai a’ tih a ni. Januari’n Kokea a hmangaihzia chu hlim takin an sawi hlawm a.

            Januari a thihdan tirh khan Ringi leh a pasal kha in lamah an tlan thla thuai a. Ringi kha chuan Januari in lam a  pan a, chutah chuan mutna pindan dawhkanahte Pangpar a  lo dah thar a, a rawn hmu ngei dawn tih a hria a, thil eng eng emawte a lo tifel diam a.

            Khawliana khan Allana lo kal ve mai a hlauva, rang takin in lam  a pan phei ta zel a.

            Allana khan mipui zi leh ta nuai nuai chu a lo en zui reng a, rei loteah mipui chu che lovin an awm leh ta duk a, tlangval pakhat Kokea ni a hriatin Januari a rawn pawm chhuak chu a han hmu a. A thin a thawk zawk a, chak deuh maiin, “Engpawh lo thleng rawh se” a ti a, a lo tlan ve a. Piah deuhah chuan Khawliana nen an intawk ta hlauhva. Khawliana chuan a titawp ta a ni.

            “Ka hlau na na na engah nge i lo kal ve? Kal rawh i kir leh thuai ang. A thidang mai a ni a, hetah a inah an rawn la thla ang” a ti a. An tlan thlak paha a nupui Ringi’n Januari hmel chumi nia a danglamzia a hrilhte chu a hre ran a, Allana chuan Januari chungah engemaw tak tih theih a nei a nih a ring ve ta a. Engemaw ti takin Allana chu an duhsak a ni tih pawh inhre lovin, an duhsak a. Allana pawh chuan a rilru lo thawk thut mai bawhzui chu a ṭhatna a hmu lova, ngaihtuahna nei lo a inti hle a, an kir leh ta a.

            Januari chu ama khumah chuan a mu a, Buati khan puante a han khuh a, engkim a duh  awm apiang a lo chhawp hnai a, a thin a phu dep dep reng a.

            `January chuan Kokea chu a han en leh a, hriat pawh hriattham mang lohvin, “Koke, ka lawm e, hetah chuan ka muhil thei tawh em ang chu maw” a ti a. Kokea chuan, “Januar, chau em em hmel i pu hi engtizia nge? I lo dam lo em ni a, i lo va dang bim bem ve?” a ti a, a han zawt a. Januari chuan, “A… ka damloh chiah pawh ka hre lo. Kan innei har lutuk hi a  chhan a ni ang  chu ka ti mai a ni, engmah ka hrethiam lo” a ti a. Kokea chuan nidang  a ang lo em emin a hria a, a thusawi awmziate chu a hre thiam lova, a la harh chiang lo a niin a hria a, a be tam duh ta lova.

            “Januar, muhil la a ṭha ber rih mai, nakinah kan la sawi dawn nia. Lungngaihna reng reng engmah nei suh. I rilru thlamuang takin awm tir rawh. I  ṭhat veleh kan innei dawn nia” a ti a, a chalte chu a han chul heuh heuh va.

            Januari chuan, “A nih loh leh ka muthilh i duh chuan khawngaih takin min kalsan rih ta che?” a ti a.

            Tichuan Kokea chuan , “Aw le” a ti a, a chhuak ta a. Buati kha a ko va, Januari chanchin a zawt a. “Nimin lamah te eng angin nge a awm? A dam lo lo maw?” a ti a.  Buati chuan, “Engmah a danglamna pawh ka hre lo. I lo thleng tih a hriat ve leh khan a thidang ta mai a ni. A lawm lutuk a ni ang chu ka ti mai,” a ti a.

`           Kokea chu a lawm hle a, “Aw le, kalsan reng lovin ngun takin lo veng rawh. Ka lo kal leh thuai ang,” a ti a. A kal ta a.

CHAPTER   XVII

ALLANA LEH JANUARI

 

            Kokea kal liam veleh chuan Januari chuan Buati a ko va, “Buati, ka hmel a danglam hle lo  maw?” a ti a. Buati chuan, “Danglam hle mai. Tukin aṭang khan ni dang i ang ta lova ni. I hmel pangngai reng reng i pu lo,” a ti a.

            Januari chuan, “E, Buati, hmel pangngai han putna ziazang a ni   lo. Nizana tlangval kha i hmu ve ang a, kha khan ka nun dan zawng zawng a rawn tidanglam ta a ni. Khaw nge ka thingrema rawmawl, Badia min rawn hawn kha min han lak teh,” a ti a. Buati chuan a han pe a. Januari chuan, ziakte kha a han chhiartir leh a, ngun takin a lo ngaithla a.

            “Awle, tumah Kokea pawh zanah chuan rawn luhtir tawh suh ang che. Tumah reng reng, Allana chauh lo chu,” a ti ta a. Buati chu a rilruin a nui deuh hlek a, a thlaphanna te kha a reh zo ta a. “Aw le,” a ti a, ama pindanah a phei leh ta a. Eng eng emaw chaw chhum inahte buatsaihin a awm a.

            Kokea kha Lal leh Upaho rorel khan an lo nghak reng a. Ama sava ber a ni a, chuvangin muvanlai rutu ama tel ngeiin, a lo thleng ta bawk si a, a chungthu rel an ti ta a ni.

            Kokea chu chanchin engkim an han hrilh chiang a, rorel chu an peih ta a. Tlai chaw chhum hun vel hian Lal kawt aṭang chuan Lal leh Upa rorel tawpna chu an han puang ta a. Tlangau chu ring  takin a han au va. “LAL FAPA KOKEA KAN RIN AIIN A LO THLENG HMA HLAUH VA. ENGKIM  A AWLSAM TA. PI JANUARI NEN AN INNEIH  NI A RANG THEI ANG BERIN SIAM A NI ANG A. CHUTAH CHUAN BADIA RUTU, KAN LALTE LEH VANTLANG HMELMA HI KHAIHLUM A NI ANG.

            Tlar hnuhnung ber hi a han au nawn a.

BADIA RUTU, KAN LALTE LEH VANTLANG HMELMA LUNG INA TANG HI KHAIHLUM TUR A NI.

            Mipui chu an ṭin darh ta sung sung a. Januari pindanah chuan Buati a lo tlan a, “Jani, tlangau chu i hria em?” a rawn ti a.

            Januari chuan, “Hria e, a pawi hle mai Buati,” a lo ti a. Buati chuan thil awmdan chiah chu a hre thiam lova, “Jani, engtin nge i ngaih le?” a han ti a. Januari chuan zawitein a thaw a han la a, a han chhang a.

            “Ngawi teh Buati, chu chu a ni ka buaina ber chu. Ka nunna nge ka taksa zawk ka hre thei lo. Engpawh ni se ka thil neih hlu ber pakhat chu a ni. A tel lo chuan dam zawh ka inring lo,” a ti a.

            Buati  chu zan hmasaa an titi te leh Allana thusawite zawng zawng a hrilh ta vek a. Buati chuan, “A nih tak chu maw le, Jani, i khawngaihthlak hle mai. Fa anga rei takka lo enkawl ve tawh che i ni a, tun aia thil ropui leh harsa reng reng hi kan la tawk ngai lo. A ṭhian tha ber Jama khaihlum nite chuan a awm mai mai thei awm si lova, eng angin nge kan la buai dawn tih pawh hriat a nih tak loh chu. Engpawh ni se, thil harsa tak an tih theih chu a rinawm lova, an ti ve ve dawn a nih mai hi,” a ti a.

            Januari chuan, “Buati ! Engtin nge Allana thih tur…? Nilo, tumahin an that thei lovang,” a ti a. Allana hming chheh velah reng reng  chuan he hawrawp pathum T-H-I hi awm lo se a ti a. “Engah nge Januari an thah zawk loh? Min that zawk rawh se. Chhantu nei lo fahrah, Januari dam hi eng nge a sawtna awm Buati?” A mittui a rawn tla leh ta hliam hliam a.

            Buati chuan zawitein a samte a han chulsak heuh heuh va, mahse thlamuanna reng reng a duh lova. Chutiang karah chuan inthlamuan aiin thil awm dan tur zawng zawng chiang taka inhrilh a, rilru tihkhauh emaw, a nih loh leh tih nem law law emaw a ṭha tih a hria a. Januari hnenah pek chuan, “E, engah nge an thah lovang? A awm tih lek phei chu hria se, tun tlai ni tla tur hi a hmu lovang,” a ti a.

            Tlai ni tlak hma chuan Kokea chu chak takin a lo kal thla  leh a. Januari chu a rawn en leh dawn a. Buati chu chanchin a han zawt a. Buati chuan tuman rawn luhtir suh Januarin a tih kha a lo hrilh thuai a.

            “Tunah chuan a muhil nghe nghe a, naktuk lamah i lo kal thei zawk lawm ni?” a lo ti a. Kokea chuan, “engmah danglamna a nei chuang lo maw?” a ti a.

            Buati chuan, “Nei chuang lo, a ṭha zel e” a ti a. Kokea chuan, “A  muhil thei maw?” a ti a. Buati chuan, “Mu thei e, vawikhat chu tui ka va intir a. Zanin tlaiah hi chuan a lo harh hunin Bawnghnute ka pe ang. Chaw dang engmah eitir tur a ni rih lo” a ti a. Kokea chuan, “Aw le, Buati, a ṭhat chu, I fel hle mai a, a lawmawm ngawt mai. Ka hnena a awm hnu pawhin nang zawng a hruai zel ang che. I duh phawt chuan Lal inah i la awm ve lutuk ang” a ti a.

            Buati chu a han kun hlek a, “Ka lawm e, Koke, ka lawm e,” a ti a. Tin Kokea chu a kir leh ta a. A ṭhian tlangval, upa Lianga fapa nen thlifim dawngin lui hnar lam phulah an leng ta a.

            Buati chu Januari pindanah a tlan lut thuai a, “Jani, ka ṭawng kha i lo hria em?” a zu ti a. Januari chuan, “Hria e, i ti ṭha hle mai. Allana chauh ka tih kha hre reng rawh, Allana chauh,” a ti a. Tichuan a thova, tuilumin a va inbual a. Nilenga dam lo anga a awm leh rilru na tak a nih avangin a ngui em em a, hlim takin awm leh a tum ta a. A inbual zawh chuan pangpar huanah thlifim dawngin a leng a; pangpar rimtui tak karah chuan tlai thlifim te chuan a rawn chhem harh leh ta a. A hmel dang lep tawh chuan tisen a rawn chhuah leh ta a. Tichuan Buati pangpar chul tawh hnu chu a rawn vul leh ta a ni.

            Allana leh a thlen inte chuan chaw ei chhung zawngte chuan thil awm dan tur leh tih dan tur an sawi an sawi a. Ringi leh Liana chuan Allana chu an ngaihtuah em em a, thil dang reng reng an lungkham thei lova. Jama khaihlum ni tura a awm dan tur leh Januarin pasal a han neihsan ni a, a awm dan turte chu an rilruin an ngaihtuah an ngaihtuah a. Engmah tih tluk theih an neih pui lova, hun lo thleng turin a rawn thlenpui dan dan ni ber maiin an hre ta a.

            Chaw ei kham chuan Allana chu thim hun deuh tawhah hian Januari in lam chu a pan leh ve ta a. A thidang kha tumahin a tider a ni tih an hre si lova. Allana phei chuan a ngaihtuah zual em em a, a awm dan hriat thuai thuai a chak a ni.

            Chak takin a kal phei a. Kawngkharah chuan Buatin a lo hmu a, awlsam takin a lo luhtir a. Rang takin Allana chuan Januari pindan chu a zu lut a, zan dang an bawkin a lo eng pep a. Khumah chuan Januari chu dam lo harh tawh tak mu satliah mai mai ang hian a lo mu a.

            Allana chu rang takin khum bulah chuan a zu ṭhingthi a. Januari kut chu a han chelh a. “Januar, engtizia nge? Engtin nge i awm?” a han ti a. Januari chu nem takin a lo nui sen sen a; Allana hnenah chuan, “Ṭhutphahah khan ṭhu rawh. He mi thuah chuan engmah hlauthawng suh, hmangaihnain min hliam  a nih hi!” a lo ti a. Allana chu tlemin a hlim ta deuh va, mahse a la hrethiam lova. “Tu hmangaihna nge? Kokea maw?”  a han ti a.

            Januari chuan, “Allan hmangaihna a ni ang chu ka ti mai. A letling zawng emaw ni zawk ni?” a ti a

            “A nih, tu nge nangin, tunge i hliam? i hria em?”

            “Hre lo.”

            “A nih tunge i hmangaih tak? Lo thleng thar chu maw?”

            Januari chuan a chhang thei leh ta lova. A ngawi a, Allana mit  chu a han en vawng vawng a. Huatna reng reng chu a awm lova, mahse a sawi chhuak zo lo a ni.

            “Sawi teh, Januar, hun a tam lo. Ka ṭhianpa chanchin an tlangaute kha i hre ve lo em ni?” Allana chuan a han ti a. Januari chuan, “Hria e, Tlangau ka hriat zawng zawngah chumi zana mi leh vawiina mi kha a la ring ber a, hriat pawh ka hre chiang ber a sin,” a ti a. “Mahse sawi ta che. Tunge i thlan? Tu zawk nge fam tur, Allana nge Kokea?” a han ti leh a. Januari chu a insum zo leh ta lova, a mitmeng mawi tak mai chu mittuiin a rawn chim buai leh ta riai riai a. “Allan, Allan!” a ti a, a kut chuan a hmai a hup a, a inhnit leh ta hlawp hlawp mai a. “Hmangaihna kan tih hi a a ṭha lo em mai, ṭahna  a ni,” a ti a, a inhru kiang kiang a. Allana chuan duat takin a han dawm a, “Ni e, hmangaihna zawng tuarna a ni, tunah hian ka hrechiang ta. Mahse kan tuarna leh ṭahna te chu hmangaihna vek chuan hlimna leh nuihnaah a rawn thlentir thei a lawm,” a ti a.

            Januari chuan, “Engtin?” a ti a, a mittui tla karah chuan nem takin a han en a. Allana chuan, “Min hmangaih ve phawt chuan, kum khuain hlim takin kan awm tawh ang” a ti a.

            Januari chuan, “Allan, ka hmangaihna che sirah hian ṭah leh rumna mai lo chu engmah ka hmu lo,” a ti a. Allana chuan, “chutiang reng reng engmah a awm lo, hmeichhe rilru  a nih chu. Min hmangaih zawk phawt chuan engmah sualna a la awm lo. I duh i thlan theih hun lai a ni tih hre ta che. I muan chuan a tlai thuai ang,” a ti a.

            Januari chuan a thuneih lohzia leh Lal leh Upate rorel dan chu a hrilh ta vek a. “I nunna ngei pawh hi a himin ka hre lo. Kokea a lo thleng a!”

            Januari chuan, “Engtin nge i chhan chhuah ang?” a ti a.

            Allana  chuan, “Ka hre lo, neither do I care” a ti a, a tawp lam chu Zoṭawnga a sawi thiam loh avangin sapṭawngin tumluih pawh ni hauh lovin a han sawi a. Chumi sapṭawng a han sawi chu Januari chuan mawi a lo ti em em mai a, hriatthiam ve a chak a. A lukham hnuaia a dah Badia rawmawl rawn lak kha a han hre chhuak a. “I ṭawng chu a va mawi ve, engtihna nge? Hetah hian chutiang ṭawng ni awm tak chu ka nei asin, ka hmangaih berin kan inhriat hmaa min rawn thawn a ni a,” a ti a, a rumal chu a han phawrh a. Allanan a rawmawl a han hmu chu a lawm hle a. Tu ve ve mahin a hma chuan sawi chhuah nachang an lo hre ṭhin lova, thil dang pawimawh sawi tur an ngah em avang a ni. “Hei chiah hi alawm ka Rawmawl Muvanlai min laksak chu,” a ti a, an nui heu ve ve a. Januari chuan, “Nei leh rawh. Mahse a ziak hian eng nge  a sawi? han chhiar ri teh” a ti a. Allana chuan a han chhiar a, a han hrilhfiah a. A bo laia a farnuin Jama hnena a rawn thawn a nihte a hrilh a, Januari chuan Allana farnu ‘Nina’ chu hmuh a chak ta em em a.

`           “Lunglei i ti maw ni kha, Allan?” a han ti a. Allana chuan, “Aw, ni e. Hlaah phei chuan, ‘Leytlangpui’ an ti veh mai nia! Pathianni tlaiah nula leh tlangval Chandmariahte an leng ṭhin a.

            “Eng nge ni Chandmari?” a lo ti thuai a, hlim takin a rawn ṭhu chhuak a, Allana seilenna khua, thleng leh ram, nula leh tlangval leh mipui nun dante chu a han zawt vel a, ngun takin a ngaithla ta a.

            Allana chuan, “Lungleia Chandmari chu, a, Chandmari tih ringawt chu Sipai silai inkahsiakna hmun sawina a ni mai a; dan naranin hmun zawl thui tak a ni ṭhin. Lungleia Chandmari pawh phul thengthaw nuam taka awm a ni a, kan lo kalna kawngah a awm a ni. Phul aṭang chuan khawthlang lam tlangte  an lang champut mai a, nipui laia lenna leh khaw thlir nan nuam tak a ni. A hnuai kham pheiah chuan pangparmawi tak tak, vau te, ṭuahpuite an lo vul chuk ang a… Januari thlen nghakin  chung pangparte chu an lo vul chuk reng dawn tih hre ta che. Thlifim te lah chu an thaw vet vet reng mai nia!” a ti a.

            Januari chuan ngaihnawm a ti em em mai a. Chung lai vel ram te chu hmuh ve a chak ta a. Kantu luipui phaizawl chu a ning viau tawhin a  inhria a. Thingtlang thaw nuam tak, Lunglei Chandmari ang te chu hmuh ve leh fan  ve a chak a; nula ho te pawh kawm ve leh ṭhiana siam ve a chak a, eng ang nge an nih tih hriat a duh a, a rilru chu Kantu ramah  chuan a awm ta reng reng lova. Kokea pa Lal in nuam taka lalnu nih ai chuan Chandmari phula Allana nen hlim taka thlifim dawna, “Allan, khungte  khu eng tlang nge?” tih a duh zawk ta a. Allana chu a hmangaih mai pawh chu ni lovin Mizoram han tih ngawt mai leh hmun ṭhenkhat chanchin hriat ngawt mai chuan kal chakna a pe a, Allana chu zui zel theih a duh ta em em a ni.

            Tichuan Allana awmna ram chanchin hlir chu an sawi dun ta a. Chung chhung chuan an chanchin tak tak, an thu sawite leh an duhthusam te chu thlentir a harsatzia an theihnghilh  vek a. Ram hla taka awm mah ni sela, rilru hahchawlh nan Leitlangpui chu an lo hmang ve ta a ni.

Zan a lo rei ta viau va, Allana chuan haw a tum ta a. A kal hma chuan zawitein Januari chu a han chelh a, “Januar, ka kal hmain vawikhat chauh ka hmangaih che min han ti leh teh, ka la hre chiang thiam lo,” a ti a.
Januari chuan a han en chho va, “Allan, ka hmangaih em em che,” a han ti a. Allana chu a zu kun a, an infawp ta vawng vawng a.

Chapter XVIII

Allana an man

            A tuk zingah chuan Kokea chuan Januari chu a zu tlawh leh a, a lo ṭha hle tawh a, ahmuh chuan a lawm em em a. “Januar, i hmel pangngai i pu leh dawn tawh e, engtikah nge inneih ni chu kan ruat ang? Vantlang lah chuan an nghakhlel hle mai si a,” a ti a, hlim takin Januari chu a bia a.

            Januari chuan, “Koke, enga tinge nimina tlangau khan kan inneih ni khera lung in tang khaihlum tur thu a puan? Kan hlimna ni chu mite lungngaih leh thih ni atan i duh em ni?” a ti a.

            Kokea chuan, “A , chuti a nih chuan khaihlum ni chu kan sawn leh mai ang chu” a ti a. Januari chuan, “Koke, g chhanchhuak thei lawm maw ni le? Ani pawh tlangval ṭhalai, nangmah ang bawka nun la thlahlel a ni a; tlangval rilru tur te chu i hriatpui vek awm si” a ti a. Kokea chuan ka thu a ni hleinem. Lal leh upate rorel a ni a, tin, Kantu ram dan ang chiah a ni bawk a ni,” a ti a. Januari chuan, “Lal leh upate rorelnaah hian thunei ve fe chein ka lo ring thin a. Chuti a nih chuan michhe daikilkara mi, kan piaha loneitute ang mai mai i ni maw?”  a han ti a.

            Kokea chuan a han ngaihtuah vang vang a, “A, chhanchhuah tumna a awm lo reng reng alawm, tum ila chuan theih pawh a theih mahna,” a ti a.

            Januari chuan, “Chuti chu tum ta che. A nu leh pa pawh, rei tak a bo hnua i hawtir leh chuan an lawm dawn em alawm. Nangmah an bawkin hmangaih tak takte pawh a nei ang a; hmangaih em em… hmangaih zawkmahtute pawh a nei ve ang a; chung ho rilru natzia tur te chu hriatpui la, chhanchhuak la, him takin hawtir leh la, eng nge buaina tur awm? Kantu ram lal leh upa an hmingchhe chuang lovang” a ti a. Kokea chuan “Awle, ka han tum ang e. Tin, kan inneih ni tur chu naktip i ruat ang hmiang?” a ti a.

            Januari chuan, “Keiin thu engmah ka nei lo. I tih tihin ti la, hunin a deng ang chu!” a ti a.

            Kokea chuan, “A nih chuti ‘naktip’ ka ti e. Tlangau ka autir nghal ang. Ka  pate nen thil rel tur dang a awm a, upa hoten min lo nghak bawk a, ka kal leh tang e. I lo that tawh avangin ka lawm ngawt mai.”  a ti a, a chhuak ta a.

“E-E-E, KHUA TE U-U, LO NGAI TEH U KHAI, NAKTIPAH KAN LAL FAPA KOKEA LEH KAN PI JANUARI AN INNEI TAWH ANG. ENGKIM LO INPUAHCHAH TUR A NI. IN TININ ZU BEL NGA RUAT VEK TUR A NI. CHHANG TE, MIM TUITE LEH SATE DUH TAWKA EI TUR A AWM ANG. INTIHHLIMNA TINRENG PAWH SIAM A NI ANG A. THIL RUAT ZAWNG ZAWNG TIKIM TURIN NI LI LAI A DUH ANG. HLIM TAKA AWM TUR A NI,” a han ti a.

            Jama chanchin chu a la danglam  chuang ta lova. Chumi ni tlai lam dar thum velah chuan Kokea chu a pindanah a awm a, Januari in chu a lang at a. “Len thlak leh tur em ni ang aw?” tiin a inngaihtuah a. Januari pindan chu a thlir vawng vawng a. Chutih lai tak chuan mipakhat, Januari in hung chhungah chuan lut thuai thuaiin a han hmu ta a. Kokea chuan ngun takin a en a, ‘tunge ni ang aw?’ a ti rilru a, a ngaih reng reng a ṭha ta lova. Chhiahhlawh pakhat enthla turin a tir ta a.

            “Kawt piah deuhah lo zu awm mai mai la, Januari in aṭanga lo chhuak chu tu nge ni tih zu hre rawh. Rang takin mi rawn hrilh leh ang che,” a ti a.

[adToAppearHere]

            Chutih lai chuan Allana chu pindanah chuan Januari a lo bia a, “Januar, ngaihtuah ran a ngai a ni. Engmah tih dan ṭha ber chuang ka hre thei lo. A hmasa berin Jama a lo chhuak tur a ni. Naktukah a chhuak ngei ngei tur a ni. Kokea hnenah hrilh la, naktukah chhuah rawh se. A nih loh leh, heti hian Kokea hnenah chuan sawi rawh, Allanan, “Jama engmah tisual lo in man a, in hnungkhirh a, khaihlum in tum avangin ka rumal rutu i muvanlai ka kaphlum ang a, in khua ka hal bawk ang a, ka hawsan ang che u,’ a ti ti ang che. Ti ngei ngei ang che. Nang nen haw theih pawh nise, Tajua a  telloh chuan penkhat pawhin Kantu khua aṭangin ka kir lovang,” a lo ti mial mial a. Januari chuan a theih ang ang a Jama chhuahna beih chu a hnial lova, mahse  an inneih ni a hnai tawh si a. Jama chhuah khera an haw dawn chuan Kokea chuan a nei hman mai dawn si a. Tlanbo ruk chu tumahin an duh lo chiang a. “Engah nge kan tlan ang? Kan inhmangaihna, mi tam takte inhmangaih harsatna tawh ang bawk mai kan ni alawm. Mahse keini erawh hi chu lal thuneihna hnuaiah tlemin kan awm a nih hi,” tiin an inhnem tlat a.

            Allana sawi ang chuan Januari chuan Kokea chu hrilh a tum ta a. Engpawh ni se engemaw tal chu tih a tul tawh a; ngawih mai mai a hun tawh lova, a ṭhat leh a ṭha ang a, a chhiat leh a chhe mai tur a ni ta a ni. Allan chhuak leh ta chu Kokea khan a hmu reng a; tin, enthlatu a tirh khan kawng sirah chiang takin a lo hmu bawk a. Allana kalna lam chu a va enzui a, piah deuh fe in pakhatah a lut a hmu ta a. “Hm” a ti nghat a, Kokea hnen lamah  chuan a tlan chho leh ta vang vang a, chanchin chu a han hrilh a.

            “Ih, mak tak mai a ni. Tlangval hmelṭha deuh mai a ni a, ka hriat mi pawh a ni lo. Kantu ramah chutiang reng reng chu an awm lovang. Ringi, Januari pangpar enkawltu inah a lut ta,” a ti a. Kokea chuan, “Awle, lal upa Dongenga zu ko tawh,” a ti a, a kaltir leh ta a. Dongenga chu a lo kal a, “Eng nge ni” a rawn ti a.

            Kokea chuan, “A, eng dang  a ni law, Silai keng la, chhiahhlawh pali emaw hruai la, Ringi te ina tlangval awm apiang zu man tawh,” a lo ti a. Dongenga chuan, “Awle” a ti a. Chibai a buk a, silai kengin chhiahhlawh pali a hruai a, Khawliana in lam chu an pan thla ta a. Darkar chanve hnuah chuan Allana chu kut hnungkhirhin lal hmaah chuan an rawn dintir a. Thu tam tak an zawh hnu chuan Kokea chuan, “Vaw nek ula, tan in dangah khung rawh u, mi tang hmasa pawh kha vaw nek rawh u, eng nge dawt a sawi mai mai,” a ti a. Tichuan Allana chu an vaw nek a, Jama tan in kiang pindan hrangah an nam lut ta a. Jama pawh chu a ṭhianpa a thi tia a lo sawi avangin, a dawt aiah an vaw nek a, an kalsan leh ta a.

            Jama leh Allana chuan an awmdun leh ta tih an han hria a, an lawm em em a. An vuakna te kha chu engahmah an ngai lo thuai a, bang danah chuan sap ṭawng hlirin an inbe ta a. Lung in tang vengtu chhiahhlawhte chuan a chang chuan an nuih a, “An zawng ṭawng nak nak chu le!” an tihsan a.

            Zan mi mut reh hun hian bang bulah chuan an tlu phei ve ve a, a inhnaih zawng phei chuan mu dun ang mai an ni. Chanchin zawng zawng an inhrilh a. In chhanchhuah leh dan tur thu chauh an sawi thei lova, mahse thih chu an tum lo reng reng a.

            ‘Taju’ an han inti thei leh ringawt pawh chu vuak nekah hlawh mah se man an ti hle a; tichuan an mahni pindan ve veah chuan a changa inbia leh a changa inngaihtuahin an awm ta a ni.

            Zanah chuan Lal leh Upaho chu rang takin an intawkkhawm a, an lung in tang, misualte thih ni chu an rel a. Nakinah chuan tlangauvin an rorel chu a han puang  leh ta a.

            “E-E-E-, KHUATE U, NGUN TAKIN LO NGAITHLA RAWH U-U-U. VAWIIN TLAIAH LAL HMELMA HLAUHAWM ZAWK…’ Lal hmelma hlauhawm zawk tih chu chiang lehzualin  a au nawn a. “LAL HMELMA HLAUHAWM ZAWK KAN MAN LEH TA. TUNAH HIAN LUNG INAH AN AWM A. NAKTUKAH  CHUAN MI ZAWNG ZAWNG HNATLAN TUR A NI ANG. MIṬHA VENG MUAL ZAU BERAH ṬHUTPHAH LEH KAN MI TANGTE KHAIHLUMNA TUR SIAM TUR A  NI. KOKEA LEH JANUARI INNEIH NI CHU NIKHATIN SAWN A NI ANG. NAKTUK HNATLAN NI. NAKTIP KHAIHLUM NI, CHUMI TUK LEH CHU KAN NGHAHHLEH EM EM INNEIHNI CHU A NI TAWH ANG.”

            (Inneih ni sawn hi a ṭha lo hle tih a ni a, vawihnih chu an sawn ta a nih chu. Kan dan angin a  pawi a ni thei, eng nge, hnam tinin dan hrang hrang leh thil serh hrang hrang kan nei a lawm).

            Vantlang chuan a tam zawkin ‘Lal hmelma hlauhawm zawk’ chu an la hmu lova, man thar a ni a, tlangau thupuan an han hriat chuan an phawk hru hlawm a, hmuh an chak hle a.

            A tuk leh hnatlan hma chuan mipui tam tak, an mi man thar chu en turin an lo kal a. Lal hnenah a hmel en an dil a. Rei lote Allana chu vantlang mit hmuhah chuan an va hruai chhuak a. Mipui chuan Allana an han hmu chu an phawk hru mai a, hmel fel an ti em em mai a. Pa te chuan an fapa ni se uihawm awm an ti em em mai a; naupangte lah chuan an u ni se khaihlum ni chuan an en ngamin an inring lova.

            Nula tam tak chuan, “Ṭhiani, naktuk chu thing i phur bo daih ang aw?” tiin an inrawt a. “A ṭhian man hmasak ngawt pawh kha ni se, kei chu ka tel lo reng reng mai,” an ti tliar tliar hlawm a.

            Chumi ni tlaiah chuan mi ṭha veng mual zau berah chuan, luipui chhak lam hawiin, mau pum li, insi lek leka tlarin ṭhutphah an siam zui mai a. A kual deuhin, ennawm enna tur ni awm takin an siam a. A hmasa berah chuan Lal leh upa leh, khawkhat mi ṭha nu leh pa leh chhungte ṭhutna tur an siam kual put mai a. A hnung lam chu  tlem tlemin an dawh sang hret hret a. Mi zawng zawngin hma lama ‘ennawm’ chu chiang taka hmuh theih turin an siam a ni. Mihring sang tam tak ṭhuttheihna tur an peih ta a.

            Chung mipui hmalamah chuan, hla tawk deuh takah dawhkan, mihring chen vel tur an siam a. Chumi dawhkan  chu mau pum veka siam a ni a, a bante erawh chu thing lian tak tak a ni.

            Dawhkan chu hlam hnih dawn laia sei a ni a. Tin, dawhkkan, mihring dinna tur hnungah chuan mau pum hlir, insi khupin, sang tak aṭangin dawhkan chhuat thleng chiah chuan an ping thla zui a. Mihring dinna sir lehlam lehlamah chuan ban lian tak tak pahnih, sang deuh deuh an phun a. Dawhkan aṭanga hlam hnih aia sangmah turah chuan dawhkan te deuh an siam a, chu chu khaihlum turte dinna tur a ni. Thing lianpui pahnih chu a chhip hmawr ve veah, thing dang malpui tiat lai tur an kham phei a, hruizen lian tak tak pahnih khat deuhin an hling rual a. Chu chu Allana leh Jama khaihlumna tur awmdan chu a ni.

            Mipui chuan an khaihlum lai chiah an hmuh loh nan  mau pum chu an ping thla khup a ni. An zuan thlak tirh an hmu ang a; tin, an thih hnuin an lantir leh chauh dawn a ni. An chalchang vel emaw, rapthlak lai tur emaw chu tihlan an duh lo. Chuti a nih loh chuan, miten khawngaihna an lo nei nasa tawh a, nulate, nute, naupangte, tam tak kal ngam lo leh en duh lo an awm dawn a. Hetia an tih erawh hi chuan an kal luihtir vek thei a ni.

            Zanah chuan Lal leh upa thu chhuak chu tlangauvin a han puang a. Zing dar 11 velah ‘Mi ṭha veng mual zauva’ ṭhutna  an siamah chuan awm kim vek tur a ni a, tumah chhuah bo loh tur a ni.

            Mi tang  hmel chu  a tam zawk chuan an la hmu chiang lova, hmuh an chakin chumi ni chu an nghakhlel ang reng hle a. Chumi zana Kantu khaw titi ber chu Allana leh Jama hlir chu a ni. Tumah muhil ṭha pawh an awm lo. Lal leh upate  pawhin zan dang chu an ang mang lo. Engpawh ni se, an helhhawlh vek a ni ang.

            A tawp a tawpah chuan khua chu a lo var ta hlawl a. Dan pangngaiin chhak lam pangah Ni chu a chhuak eng leh sut mai a. Kantu ramin an hriat reng tur ni ropui tak chu a ni.

 

 

CHAPTER   XIX

ENGTIN AWM TA ZEL ANG MAW?

 

            Kantu khawpuiah chuan zing thawh hai reng reng pawh an awm lova, bengchheng leh au thawm pawh awm lovin mi chu an zi deuh nuai nuai a. Zing chaw te an han ei fel a. Allana leh Jama pawh chu Kokea thu angin ar pakhat ve ve, an hmingkimin an talhsak a. An nun tawpna ni tur a nih tawh avangin an ti ṭha hle a, chhiahhlawhte  pawhin, tumahin an be nawmnah bawk hek lova, tichuan puar takin an chaw hnuhnung ber tur chu an eitir ta a ni.

            Hei hi Kantu ram mite ṭhatna tak pakhat, Allana leh Jama pawhin an hriat reng tur chu a ni. Mi a thih dawn ni thlenga chhir zawt zawt leh chilchhak leh vuakte a mawi lova; ṭha takin, ṭawngka nem takin thlah an duh a ni. Chu chuan Jama leh Allana rilru pawh chu a tawk ber a, an lung pawh a tichhe lek lek zawk a. Sual tak leh nunrawng takin ti ni sela chu, an rilru a sak khawp a, tuar nuam zawkin an ring a. Engpawh ni se, engmah ngaihtuah chhuah tur an nei tawh lova, ṭawng pawh ṭawng mang lovin an ‘hun’ chu a lo thleng ta a ni.

            Dar sawm leh pakhat vel a ni ang tihin Kantu khuaa mi zawng zawng chu mi ṭha veng mual zau bera ṭhutna an siamah chuan an ṭhu ṭhup mai a. Lal leh upaho lo kal nghakin an hawi an hawi a; chumite rual chuan an mi khaihlum turte pawh chu an lo kal dawn a ni.

            Thawklehkhatah mipui ṭawng mur mur chu a reh ta duk a, a sir lehlam an en ṭhup a. Allana leh Jama chu kut hnungkhirh tawh lovin, hma lamah an kut bawr ve ve chu an ṭawnsak a. Pu Dongenga leh tlangval lian tak tak Silai kengin an rawn chhawm thla a. Chumi hnung lam hlam hnih danah chuan Lal leh upaho chu a ropui thei ang bera incheiin an lo kal a. Chumite hnungah chuan Januari leh Kokea chu an lo kal bawk a; chumite hnung lehah chuan tlangval sawmhnih silai puin an la kal ṭhap ṭhap a. Silai chu mi tangte khaihlum dawn tepa kah tur a ni.

            An dawhkan siam zawn tak ṭhutna hmasa ber tlarah chuan Lal chu a ṭhu a, a sir lehlam,  ding lamah Januari leh Kokea an ṭhu a. Januari leh Lalpa inkarah Buati a ṭhu a, (Januari avangin ṭhutna ṭha a chang ve a ni). Lal vei lam pangah chuan Lal chhungte an ṭhu a; Lal upate leh mi ṭha dangte chu a rem ang ziain an ṭhu bawk a. Mipui sir lehlam lehlamah tlangval silai kap tur chu sawm ve vein an ding tlar a. Khaihlumna tur hnuai, sir deuhah chuan mitang rawn chhawmtu tlangval lian tak tak pali te chu an ding bawk a.

            Tin, Pu Dongenga, lal upa zinga naupang ber khan Allana leh Jama chu dawhkan hnuaihnung zawkah chuan a hruai chhova, a hrang ve vein a dintir a, mipui hmachhawn chuan a phuar bet ta a.

            Tlangau tih lohah chuan Pu Dongenga chu thupuang tura an hman ber a ni a. Lal thuneihna puang turin chumi ni pawh chuan ruat a ni a, a Vapual rawl rin rohva!

            Mipui chu an ngawi ṭhup mai a. Allana leh Jama, an lam hawia phuar beha ding chu, an en ṭhuap a, rei tak chhung chu tumah pawh che leh ṭawng leh khawdang hawi pawh an awm lo.

            Nakinah chuan Vapual rawl rin, Upa Dongenga chuan mipui chu a han zap a, ngaithla  turin a han ngen a. Vantlang hnenah chuan thil engkim, a bul aṭangin an man chhan leh an khaihlum dawn chhan chu a han sawi ta a.

            Hetih chhung zawng hian Januari chu khawdang reng reng hawi lovin a lu a kun a, a  mittui a lo hru a lo hru a. Kokea chuan a chang chuan a han hnem a. “Ṭap suh Januar, hetiang mai mai te chu,” a ti a. A rilru na vangah a ruat a, engmah, mikhual an khaihlum tur nen chuan induhna an neih a hre si lo! A enthlaktira lah khan, ‘Kawng a bo a ni,’ a ti then si a.

            Vawikhat mah Allana chu a en ngam lova. Hmangaih em em tih turin vantlang mipui a hmachhawn a ni si a. Phuar beh lehnghal, en reng reng a tum lo a ni. Mittui tla lova ṭah theih a duh em em a. A mittui chu a hru seng lova, a rumal pawh a thlak ta hial a. Mahse tumahin a ṭap tih pawh an hre lo. Jama leh Allana chauh leh an thupuante chu an ngaithla a ni.

            Pu Dongenga chuan an man chhan leh an khaihlum dawn chhante chu a han sawi zawh chuan a titawp dawn ta a. “Tu pawh lung in tang pahnihte dan anga chhan theihna hria chuan an thih hma hian sawisak theih a ni,” a ti a. A ṭhu ta a.

            Mipui chu an in en vel hrek hrek a, tumah ding an awm lova. Chhan chhuah chu an duh vek a, mahse dan anga chhan chhuak tur chuan dan an hre si lo. Engpawh ni se, Lal thu chu dan a nih zel avangin, Lal chuan thu kamkhat lek a han belh leh ang a, an thi tho tho dawn tih an hria a ni.

            Ṭhutna laita sir lehlam  chuan ‘thlen in nu’ Ringi chuan a mittui a lo hru kiang kiang bawk a. Thlen in pa Khawliana pawh mipa a nih avang maiin mittui tlakna a dal a. Jama te ṭhian dun tana rilru na zual deuh deuh te chu chungte chu an ni.

            Pu Dongenga chu a lo ding chhuak leh a. “Hm, tumah sawi sak duh pawh in awm lo a ni awm e. Thih an phu hle in ti ṭheuh a nih ka ring. Aw le, engmah sawi tur in neih loh chuan an mahni hun kan pe ve ang,” a ti a. Allana leh Jama lam chu a han hawi chho va, “In thih hmain sawi duh in neih chuan sawi theihna lalin a phal a che u,” a han ti a. Allana leh Jama chu an han inen hrek a. Allana chuan, “Lal leh upa leh vantlang te u, in dan chu ka hre tam lova, mahse ka hriat chin in hman dan thuah khawngaih takin min lo ngaithla ula ka ti a ni,” a han ti a. Mipui ngawi ṭhup sa kha an ngawi leh zual a, a reh duk mai a. Januari pawh khan Allana ṭawng ri a han hriat meuh chuan a en lo phal lova. A thusawi chhung zawng chu mittui tla karah, khawngaih em emin a lo en ve a. Allana chuan, “Rukru in tih thuah hian, Lal rukru an nih chuan khaihlum chu lo ni ta sela, michhe rukru engtin nge in hrem ve?” a han ti a.

            Pu Dongenga chuan, “Vuak a ni ber, mahse lal thu thu a ni,” tiin a lo chhang a. Allana chuan “Lal thu thu a nih chuan sawi tur kan nei tlem lehzual a ni mai. Mahse kan thih hmain lal leh upate leh vantlangten lo hria ula ka tih chu, in Muvanlai Badia, in tih hi rukru a ni a; ka rumal pho lai ka duh em em min ruk sak a ni, tih hi a  ni. Ka thil rutu ka man a ni a, nangmahni ang chiah kan ni. Nangni pawhin rukru min ti a, minman a ni a; rukru mantu te khaihlum  kan nih chuan kan ram dan angin, nangni pawh in vaiin… ‘hmangaihna tuam vel sual tel lova chauh lo chu’ khaihlum tur in ni ang,” a han ti a. Allana chuan hmangaihna avangin dan ang tehkhin thu mai maiah pawh chuan Januari chu a la hum ta hram hram a. Januari rilru chu a natin a na vang vang mai a ni. Allana chuan a thih dawn thleng pawhin a la hum hram hram tih a hria a. Mahse an ram ‘Kantu’-ah amah zawngin a lo kal a, thihna an tuar dawn a; a ni lahin amah chhandam nan a ban veilam pawh a phar lo tih a han inhria a, a zak ta em em a. Allana chu a en zui zel ngam ta lova. Hmeichhe dan pangngaiin a mittui nen a kun leh ta mai a. “Allan, ka hmangaih em em che,” a tih zan te kha a han ngaihtuah thuai a, hetiang hi em ni  hmangaihna? Thu dang ang maiin sawi zawh veleh a ral leh mai ṭhin em  ni? Khawnge hmangaihna tawpna chu? Ka ban pha lawm ni? A rilru chu a na em em a, mahse tih theih engmah a nei si lo. Han phar teh chiam mah se khaihlum tirangtu mai a ni dawn si.

            Pu Dongenga chuan Allana thusawi chhanna tur chu Lal thu a va ngaithla a. Lal chuan, “Hei hi Kantu ram a ni!” a lo ti a. Pu Dongenga  chuan Allana lam hawi chuan ring takin, “Hei hi Kantu ram a ni,” a han ti a. “In la hre chiang lo a ni ang e, vantlang te u, Kantu ram hi ram thar pawh a ni lova, ram hlun tak a ni a. Kan pi leh pute pawhin hmanlai aṭangin hetiang hi danah an lo nei tawh a ni. Lan tana fing ber leh chak ber chu dan a ni, tumahin an dang thei lo. Kan lalte chhuan hi thui tak thlengin, Zotudawla, khaw ropui tak nei leh ram tam tak ngam ṭhin thlengin kan chhui thei a ni. Lal mai mai an ni hleinem, tlawm thei lo an ni tih an pu Zotudawla hming ngawt pawh hian a lantir a ni,” a han ti a. A sawi leh hma chuan Jama a lo ṭawngchhuak ve ta a.

            “Lal upa leh vantlang, kan ṭhen leh rual te u” Jama chuan a tihelna a ni a. Allana chuan a han en a, tinalh a lo ti hle a, “Go on Taju” a lo ti a, a lo nuih deuh a. An thih dawn thleng pawh chuan an pahniha an awm chuan an nui thei reng a ni. Chung chu vantlang chuan an lawm em em a.

            “In pi leh pute chanchin in hriat tlem thuah hian kan thih hmain thu tlemte hrilh che u ka duh a ni,” a han ti a. Vantlang chu an thaw deuh huai a, an reh leh ta duk a. Jama chuan an chhunzawm a, Pu Hluian Lungsang khua a zina a thawnthu hrilh kha a bul aṭangin a han hrilh ta a.

            “In pi leh pu, Langthei khuaa mite chuan indo lai ngawt lo chuan tualthah te hi an duh hleinem. Rukrute pawh hrem dan pangngai a awm a, a vuak ten an vua a; khaihlum te chu hremnaah an ngai lo.

            Mi an thih tawhin engtin nge hrem tih an inhriat ang? In pu Zotudawla chu hetiang mi  a ni lo. Ama bawite ngei pawh a chhuah a, a hla phuah thiam avangin Tungphova  phei chu ama upa ṭha ber leh thunei berah a siam a ni. Thinghnawk lal Zatawna nen an indo pawh tunge hre chiang awm che u? Mi sang tam tak an thah hnuin Zotudawla leh a mite chuan Thinghnawk khua chu an luah leh ta a. Chutah chuan lal Zatawna inah in pu Zotudawla leh a upate chu an in nghat a, hnehna zute an in a; Zatawna, a hmelma nen meuh pawh chuan zu note pawh an inchawi rual a sin. Keini hmelma hlei lo, tunah  khaihlum min tum si a, in pi leh pute nen chuan engah  mah in tehkhin tawh suh u. Lal Zatawna inah chuan nasa takin zu an in khawm ta a, tlangval ho pawh Zawlbukah an chheih tuar tuar bawk a. In Pu Zotudawla chuan, Tungphova chu hla phuaha lam turin a han ko thova, tunge in zingah khan Tungphova lam thiam zia leh hla phuah thiam te chu hria awm che u ni?”

            Mipui chu an che suau va. Jama chuan, “Tungphova chu dawhthleng aṭangin a zu no nen a lo her chhuak a, hla thu a rawn hril ta a:

            Lal Zatawn pa suihlung phang lo la,

            Zai a dam Zotudawl ngurliana;

 a rawn tichhuak ta a. A chheih per ta duai duai mai nia. Aw le, in nghakhlel tawh awm em a, min khaihlum tawh rawh ule,” a ti a. Allana lam chu a hawi a, thu tlemte eng emaw an sawi dun hlek a.

            Tumah che chang chu an awm ta lova, an mak ti chu an ngawi ṭhap mai a. A tawpah chuan lalpa chuan, “Dawt a ni, dawt vek! Khaihlum thuai rawh u,” a rawn ti chhuak a.

            Pu Dongenga chuan khaihlum tur thu chu a han puang a, mipui chu an chek deuh sup sup a.

            Pu Dongenga chuan, “Khaihlum dawn entir nan tlangval silai keng khan in silai kha kap rawh ule,” a ti a.

            Sir lehlama tlangval awm ve ve dingte khan a rualin silai chu vanlam an han tin a; pakhat, pahnih, pathum, silai chu  a puak nawn ta awn awn a. Hmeichhia zawng zawng chuan an beng leh hmaite an hup ta a.

            Pu Dongenga leh tlangval pahnih chu khaihlumna hmun dawhkana hruai chho turin an lawn ta a. Allana leh Jama phuarna chu an phelh dawn ṭep tih chuan, Lal in tlang atangin tlangval pali a rualin an rawn au ta a. Lui hnar Kokea khua te an ni.

            “KANTU LAL LEH VANTLANG TE U! IN LAL  FAPA KOKEA FA A PIANG TA, KAN UPA THA BER LIANNGURA FANU DAWTIN A BUM A, HETAH JANUARI NEIH A TUM LEH SI A, KAN KHAW NULA, AMA KHUA LEH TUIA MI NGEI HETIANGA A TIH HMINGCHHIAT LEH A NEIH LEH DUH SI LOH AVANGIN INDO KAN PUANG E!”

            Silai vawi li an han kap nawn awn awn a, chu veleh luihnar lam kawtchhuahah chuan khuang a lo ri ta dut dut a. Mipui nasa tak mai an rawn au va, daikiang leilet buhpawl te chu an rawn hal kang sen ta zuai zuai mai a. Lianngura ho chuan nasa takin an rawn nawr ta a ni.

            Mipui ṭhukhawm chu an darh ta huk a, Allana leh Jama pawh chu phelh lohvin an tlansan ta a, an darh ta chum chum mai a.

            Kokean Januari chu a chelh a, a tlan luih pui nawk nawk a. Allana leh Jama chuan mipui karah chuan an enzui zel a. Chhuah tumin an tal fat fat a. Luihnar khua chu an lo thleng ta thuai a, silaiin tam tak chu an rawn kap hlum a. Mahse silaimu thun vel a harsa a, chem nen, a ṭhen chu talhtum nen an rawn chim a, an ri ta nuai nuai mai a.

            Khawliana khan chem tla a chhar ta hlauh mai a, rang takin Allana leh Jama te phuarna chu a rawn zai chah sak a, tichuan an zuang thla thuai a, an chak zawng tak mai an hmu ta a ni.

            Nuam ti deuh maiin inbeihna zingah chuan rei fe an han tal ve a, an kalna tur a ni si a. Tam fe chu an hnek thlu a, an tlan chhuak ta a.

            Lal in thlen hmain Januari leh Kokea chu an han umpha a. Allana chuan, “Taju, kan silai  leh kan silaimu leh i ruksai lal ina mi han la thuai la, Kokea hi ka lo bei ang e. Rang takin engkim,” a ti a. Chutih lai chuan Kokea chuan Allana te chu a han hmu a, rang takin a lo inring ve a, an han inbei ta a. Jama chuan puih pawh tum lovin Kokea bengah chuan vawi hnih rang tak takin a han  piai sak a, hlim deuh maiin Allana nena an inbuan let lai chu a tlanpel ta a.

            Allana leh Kokea chu an inbei ta ṭiang ṭiang mai a. Inang tak an ni a, tiat pawh an intiat vel a, ngaihzawng inang bawk si, an hak dun ṭiang ṭiang bawk a, hnehtu zawk tur hriat a har hle. Nakinah deuhah chuan Kokea chuan a hnung lamah a paih ta daih mai a; Allana chu hlam khat dawn laia hla turah a va tla ta a. Kokea pawh chu Allana a bin zawng chuan hnung lamah a tlu thlawrh a. A thawh leh hmain Allana chuan a rawn zuan vak a, a chet ran zawkna chuan hnehna a pe ta a ni. Kokea chu a bawh tlu a, a nghawngah a kut khinghnihin a rek ta tlat mai a.

            “Allan, Allan,” Januari chuan a lo ti a. Kokea mel awrh awrh chu a lo hmu a, a lo khawngaih a, “tihlum suh aw, Allan,” a lo ti a.

            Rang takin Allana chu a zuang thova, Januari banah chuan a kai a, Kokea chu che thei lo tawkin a hnutchhiah a, Januari in lamah chuan an tlan thla ta a.

            Januari te veng lamah pawh chuan tualchhung Kantuho  chu an lo tlan darh sung sung tawh a; mipa chu hriamhrei chuh te an ni. Allana chuan, “Januar, i thawmhnaw ken duh siam thuai thuai rawh, a tlem thei ang berin, Leitlangpuiah kan dap…”

            “Buati, Buati” Januari chuan a ti a, Buati lo tlan thleng ve chu a lo kova. Allana thusawi pawh chu a ngaithla chhuak lova.Tichuan Buati nen chuan rang takin a thil pawimawh ken  duhte chu an siam thuai thuai a. Allana chuan kawnga ei tur buh fai leh chawhmeh siam tur remchang deuh ṭhenkhat, Alu te, Mai te a lo siam a. Ril ṭamna a tawh zin tawh em avangin chaw lampang hi a hre ran zel tawh a ni. Januari chuan an rilṭam hnuah ngawt lo chuan, chutiang chuk chuk hnuaiah chuan Buhfai a hre lovang. A puanchei thar theihnghilh a hlau ber a.

            Allana chu Ringi te in lamah chuan a va tlan phei leh thuai a, Buhfai leh bel ṭhenkhat chu Liana a va pe a, Januari Lawngleng lian ber chhungah lui kama lo zu dah turin a ti a. Ringi nen chuan Januari in lamah an tlan phei leh thuai a, chutah chuan Januarin an thuamhnaw,kawr, puan leh silhfen ken loh turte chu Buati leh Ringi chu a lo sem thuai thuai a, lawngah chuan an tlan thla ta a.

[adToAppearHere]

            Allana chu a hnungber a. Jama nghakin kawtah chuan a ding a. Jama pawh chuan a thil han zawn chu harsa deuh takin a rawn  hmu chhuak vek a. Silai pahnih leh ruksai akin Lal in pawih ang-ah chuan a lo tlan thla nal nal a. Allana awmna a lo thlen chuan Silai chu an han insem thuai a, luipui kam lamah chuan an tlan thla ve ta a.

            An zu thlen chuan Januari chu thawmhnaw ṭhenkhat chungah,lawng chhungan chuan a lo ṭhu var hem tawh a, a lo nui sen sen a. Khawliana, an u rinawmber khan Lawng chu a lo chelh ding a. Buati leh Ringi chu lui kamah chuan an pi, Januari hnenah hmanhmawh taka, lunglen tur thu hrilin an zu hmu a.

            Allana leh Jama chu Lawng chungah chuan an zuang thla a, Khawliana leh Ringi leh Buati chu chibai an buk thliah thliah a, tichuan hlim takin, ‘Dam takin u’ an in ti a. Chawhnu dar hnih vel hian lui mawng lam panin an kir thla ta ven ven mai a. ENGTIN AWM TA ZEL ANG MAW?

[adToAppearHere]

                                                                                                  Calcutta, 11 October 1945

About the author

Comments

  1. I really like your blog.. very nice colors & theme. Did you design this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz answer back as I’m looking to construct my own blog and would like to know where u got this from. many thanks

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *